Chapter 6: ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ (The Role of Grammar in Communication)
ਅਧਿਆਪਕ ਮਿੱਤਰੋ, PSTET (Punjab State Teacher Eligibility Test) ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ! ਪਿਛਲੇ ਚੈਪਟਰ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਚਾਰ ਮੁੱਢਲੇ ਹੁਨਰਾਂ - ਸੁਣਨਾ, ਬੋਲਣਾ, ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਲਿਖਣਾ - ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਗਲਤ ਸਮਝੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਾਂਗੇ - ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ। 📚🎯
ਕੀ ਵਿਆਕਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਰਟ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ? ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ? ਆਓ, ਇਸ ਚੈਪਟਰ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਵਿਆਕਰਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਸਮਝਾਂਗੇ। 💪
6.1 👓 ਵਿਆਕਰਨ 'ਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ (A Critical Perspective on Grammar)
ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕਰਨ ਨੂੰ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵਾਂਗ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿੰਗ-ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ, ਵਚਨ, ਕਾਲ ਆਦਿ ਦੇ ਨਿਯਮ ਰਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਕੀ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤਣਾ ਸਿੱਖ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ? PSTET ਇੱਕ ਨਵੇਂ, ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਓ, ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰੀਏ:
| ਪਹਿਲੂ | 🏛️ ਰਵਾਇਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ (Traditional View) | 🔍 ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ/ਆਧੁਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ (Critical/Modern View) |
|---|---|---|
| 🎯 ਫੋਕਸ (Focus) | ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਰਟਨ ਲਾਈਨ (Rote memorization of rules) | ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਅਰਥ-ਬੋਧ (Communication and meaning-making) |
| 📚 ਸਿਖਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ | ਵਿਆਕਰਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਯਮ, ਫਿਰ ਉਦਾਹਰਨਾਂ। | ਵਿਆਕਰਨ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ। ਪ੍ਰਸੰਗ (Context) ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਸਮਝਾਉਣਾ। |
| ❌ ਗਲਤੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਰਵੱਈਆ | ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਮੰਨਣਾ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ। | ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਣਾ। |
| 💡 ਮੁੱਖ ਸਵਾਲ | "ਇਹ ਵਾਕ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?" | "ਕੀ ਇਸ ਵਾਕ ਰਾਹੀਂ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ? ਕੀ ਸੰਚਾਰ ਸਫਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ?" |
| 📝 ਉਦਾਹਰਨ | ਅਧਿਆਪਕ: "ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਦੇ ਨਿਯਮ ਯਾਦ ਕਰੋ। ਹੁਣ ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰੋ।" | ਅਧਿਆਪਕ: "ਆਓ, ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਰੁਟੀਨ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਅਸੀਂ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਾਂਗੇ।" |
| 🎭 PSTET ਮਹੱਤਵ | PSTET ਇਸ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦਾ ਹੈ। | PSTET ਇਸ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। |
🚫 ਰਟਨ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਿਉਂ? (Why Move Away from Rote Memorization?)
ਅਰਥਹੀਣ ਸਿੱਖਿਆ (Meaningless Learning): ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸਮਝੇ ਰਟ ਲੈਣ ਨਾਲ ਉਹ ਜਲਦੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਸ਼ਾ 'ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਲ ਪਕੜ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ।
ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀ ਡਰ (Fear of Language): ਸਿਰਫ਼ ਗਲਤੀਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਜਾਂ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗਲਤੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ।
ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ (Barrier to Communication): ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਵਾਕ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਲਤ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਆਪਣੀ ਗੱ� ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਪਾਉਂਦਾ।
ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ ਦਾ ਘਾਟ (Lack of Creativity): ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ 'ਤੇ ਅੜੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨ: ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਕੱਲ੍ਹ ਮੈਂ ਸਕੂਲ ਗਿਆ ਸੀ।" (ਭਾਵ ਕੱਲ੍ਹ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ)। ਇਹ ਵਾਕ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਲਤ ਹੈ ('ਸੀ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ 'ਗਿਆ' ਹੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ)। ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਗਏ? ਜੀ ਹਾਂ। ਰਵਾਇਤੀ ਅਧਿਆਪਕ ਤੁਰੰਤ ਉਸਨੂੰ ਟੋਕ ਕੇ ਸੁਧਾਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਟੁੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਪਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਧਿਆਪਕ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰੇਗਾ (ਉਸਦੇ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦੇਵੇਗਾ) ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੌਰਾਨ, ਸਹੀ ਰੂਪ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ।
6.2 🔗 ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕਰਨ ਸਿਖਾਉਣਾ (Teaching Grammar in Context)
'ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕਰਨ' ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਕੇ ਨਾ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ, ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ, ਲਿਖਣ, ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਮਝਾਉਣਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੱਚਾ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦਾ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
📖 ਪੜ੍ਹਨ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਕਰਨ ਜੋੜਨਾ (Integrating Grammar with Reading)
| ਗਤੀਵਿਧੀ | ਵੇਰਵਾ | ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਸੰਕਲਪ | ਉਦਾਹਰਨ |
|---|---|---|---|
| 1. ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ | ਕਹਾਣੀ ਜਾਂ ਲੇਖ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦ (ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ) ਲੱਭਣ ਲਈ ਕਹੋ। | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ (Adjectives) | "ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਲੱਭੋ ਜੋ ਰਾਜਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।" (ਬਹਾਦਰ, ਦਿਆਲੂ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ) |
| 2. ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵੇਖਣਾ | ਪਾਠ ਵਿੱਚੋਂ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਵਾਕ ਲੱਭੋ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰੋ। | ਵਾਕ-ਬਣਤਰ (Simple, Compound, Complex) | "ਇਸ ਪੈਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਵਾਕ ਲੱਭੋ।" |
| 3. ਸਰਵ ਨਾਂਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ | ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਨਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭੋ ਅਤੇ ਦੇਖੋ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਹੜੇ ਸਰਵ ਨਾਂਵ (ਪੜਨਾਂਵ) ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ। | ਪੜਨਾਂਵ (Pronouns) | "ਰਾਮ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ? (ਉਹ, ਉਸਨੇ, ਉਸਦਾ)" |
| 4. ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ | ਕਿਸੇ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੋ। ਫਿਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ (ਭੂਤਕਾਲ) ਬਦਲਣ ਲਈ ਕਹੋ। | ਕਾਲ (Tense) | "ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਅੱਜ ਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ?" |
✍️ ਲਿਖਣ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਕਰਨ ਜੋੜਨਾ (Integrating Grammar with Writing)
| ਗਤੀਵਿਧੀ | ਵੇਰਵਾ | ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਸੰਕਲਪ | ਉਦਾਹਰਨ |
|---|---|---|---|
| 1. ਮਾਡਲ ਪਾਠ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ | ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਲਿਖਿਆ ਪੈਰਾ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ ਪੜ੍ਹੋ। ਫਿਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਰਤਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਲਿਖਣ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹੋ। | ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ, ਵਾਕ ਬਣਤਰ | "ਇਸ ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨਪਸੰਦ ਖਿਡੌਣੇ ਬਾਰੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖੋ।" |
| 2. ਖਾਲੀ ਥਾਂਵਾਂ ਭਰਨਾ (Cloze Test) | ਕਿਸੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਇਕਾਈਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਸੰਬੰਧਕ) ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਕਹੋ। | ਸੰਬੰਧਕ (Postpositions), ਕਿਰਿਆ-ਰੂਪ | "ਰਾਮ ______ ਕਿਤਾਬ ਮੇਜ਼ ______ ਰੱਖੀ ਹੈ।" (ਨੇ, ਉੱਤੇ) |
| 3. ਵਾਕ ਸੰਯੋਜਨ (Sentence Combining) | ਦੋ ਛੋਟੇ ਵਾਕ ਦੇ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਇੱਕ ਵਾਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਹੋ। | ਯੋਜਕ (Conjunctions), ਵਾਕ ਬਣਤਰ | "ਰਾਮ ਸਕੂਲ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਕਿਤਾਬ ਭੁੱਲ ਗਿਆ।" -> "ਰਾਮ ਸਕੂਲ ਗਿਆ ਪਰ ਕਿਤਾਬ ਭੁੱਲ ਗਿਆ।" |
| 4. ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਲਿਖਾਈ | ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ, ਪੱਤਰ, ਡਾਇਰੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਹੋ। ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ 'ਤੇ ਆਪੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ (Self-editing)। | ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਨਿਯਮ | "ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਦਿਨ ਬਾਰੇ ਡਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ। ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਵਾਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਦੇਖੋ ਕਿ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ।" |
⚖️ 'Usage' (ਸ਼ੁੱਧਤਾ) ਅਤੇ 'Use' (ਵਰਤੋਂ) ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ (Difference between Usage and Use)
PSTET ਲਈ ਇਹ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ (Usage ਅਤੇ Use) ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸੰਕਲਪ ਵਿਆਕਰਨ ਸਿਖਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
| ਪਹਿਲੂ | 📏 Usage (ਸ਼ੁੱਧਤਾ) | 💬 Use (ਵਰਤੋਂ) |
|---|---|---|
| 🤔 ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ | ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਹੋਣਾ। | ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨਾ। |
| 🎯 ਫੋਕਸ | ਸ਼ੁੱਧਤਾ (Correctness) 'ਤੇ | ਅਰਥ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ (Meaning & Communication) 'ਤੇ |
| 📚 ਸਬੰਧ | ਇਹ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ। | ਇਹ ਉਸ ਗਿਆਨ ਦਾ ਅਮਲੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੈ। |
| 🏫 ਕਲਾਸਰੂਮ ਵਿੱਚ | ਅਭਿਆਸ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀਆਂ ਸੁਧਾਰਨਾ, ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਸਵਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨਾ। | ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨਾ, ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣੀ, ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ, ਪੱਤਰ ਲਿਖਣਾ। |
| 📝 ਉਦਾਹਰਨ | ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ "ਮੈਂ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ" ਵਾਕ ਨੂੰ ਸਹੀ-ਗਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। (Usage) | ਉਹੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਕੱਲ੍ਹ ਸਕੂਲ ਚੱਲਣਾ?" (Use) |
| 💡 PSTET ਟਿਪ | PSTET ਇਹ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ Usage ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰੋ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ Usage ਨੂੰ Use ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। |
🎭 PSTET ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੁਕਤੇ (Key Takeaways for PSTET)
ਵਿਆਕਰਨ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਸਾਧ ਨਹੀਂ: ਵਿਆਕਰਨ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਸਾਧਨ (Tool) ਸਮਝੋ, ਨਾ ਕਿ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਟੀਚਾ।
ਪ੍ਰਸੰਗ ਹੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ: ਵਿਆਕਰਨ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ (Context) ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਓ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕੋਈ ਕਹਾਣੀ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਤਸਵੀਰ।
ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿਓ: ਕਲਾਸਰੂਮ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਓ ਜਿੱਥੇ ਬੱਚੇ ਗਲਤੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾ ਡਰਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰੋ।
ਸੰਤੁਲਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ: Usage (ਸ਼ੁੱਧਤਾ) ਅਤੇ Use (ਵਰਤੋਂ) ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖੋ। ਜਿੱਥੇ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਨਿਯਮਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰੋ, ਪਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਕਿ ਬੱਚੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ।
ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖੋ: ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨਾ ਸਮਝੋ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਮਝੋ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਪਾਏ। ਫਿਰ ਉਸੇ ਸੰਕਲਪ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕੰਮ ਕਰੋ।
🏆 ਅਭਿਆਸ ਡ੍ਰਿਲ (Practice Exercise)
ਹੁਣ ਪਾਏ ਗਏ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ PSTET ਪੈਟਰਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ।
Q1. ਵਿਆਕਰਨ ਸਿਖਾਉਣ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, 'ਰਟਨ ਵਿਧੀ' (Rote memorization) ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ? (In the context of teaching grammar, what is meant by 'rote memorization'?)
A. ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਉਣਾ।
B. ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸਮਝੇ ਯਾਦ ਕਰ ਲੈਣਾ।
C. ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਉਣਾ।
D. ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣਾ।
Q2. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਕਥਨ ਵਿਆਕਰਨ 'ਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ (Critical Perspective) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ? (Which of the following statements represents a critical perspective on grammar?)
A. "ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮ ਰਟਾ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।"
B. "ਵਿਆਕਰਨ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਆਦਤ ਨਾ ਪੈ ਜਾਵੇ।"
C. "ਵਿਆਕਰਨ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਸਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਮਝ ਸਕਣ।"
D. "ਵਿਆਕਰਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।"
Q3. Usage ਅਤੇ Use ਵਿੱਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ? (What is the difference between Usage and Use?)
A. Usage ਦਾ ਸਬੰਧ ਲਿਖਤ ਨਾਲ ਹੈ, Use ਦਾ ਸਬੰਧ ਬੋਲਚਾਲ ਨਾਲ।
B. Usage ਦਾ ਸਬੰਧ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਹੈ, Use ਦਾ ਸਬੰਧ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ।
C. Usage ਆਸਾਨ ਹੈ, Use ਔਖਾ ਹੈ।
D. Usage ਅਤੇ Use ਇੱਕੋ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਹਨ।
Q4. ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਕੱਲ੍ਹ ਮੈਂ ਸਕੂਲ ਗਿਆ ਸੀ।" (ਭਾਵ: I went to school yesterday.) ਇਸ ਵਾਕ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅਧਿਆਪਕ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਕਰੇਗਾ? (A child says, "Kal main school gia see." A teacher with a critical perspective will first:)
A. ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਟੋਕ ਕੇ ਸਹੀ ਵਾਕ "ਕੱਲ੍ਹ ਮੈਂ ਸਕੂਲ ਗਿਆ" ਦੁਹਰਾਉਣ ਲਈ ਕਹੇਗਾ।
B. ਬੱਚੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।
C. ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਕੇ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇਗਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਰੂਪ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ।
D. ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਕਾਲ ਦੇ ਨਿਯਮ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਕਹੇਗਾ।
Q5. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕਰਨ (Grammar in Context) ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ? (Which of the following activities is an example of teaching 'Grammar in Context'?)
A. ਅਧਿਆਪਕ ਬਲੈਕਬੋਰਡ 'ਤੇ ਪੁਲਿੰਗ-ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਸ ਨਿਯਮ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਪੀ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਦੇ ਹਨ।
B. ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਰੇ 'ਸਰਵ ਨਾਂਵ' (Pronouns) ਲੱਭਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
C. ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਭਿਆਸ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
D. ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਲ (Tense) ਦੇ ਨਾਂ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Q6. PSTET ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਵਿਆਕਰਨ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? (According to the PSTET perspective, what should a teacher emphasize the most while teaching grammar?)
A. ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ (Grammatical correctness) 'ਤੇ।
B. ਸਿਰਫ਼ ਰਵਾਨਾ ਗੱਲਬਾਤ (Fluent conversation) 'ਤੇ, ਭਾਵੇਂ ਗਲਤੀਆਂ ਹੋਣ।
C. ਸ਼ੁੱਧਤਾ (Usage) ਅਤੇ ਰਵਾਨਗੀ (Use) ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ।
D. ਵਿਆਕਰਨ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਪੜ੍ਹਾਉਣ 'ਤੇ।
Q7. ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, "ਉਹ ਰੋਜ਼ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।" ਇਸ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਗਲਤੀ ਹੈ? (A student wrote in his notebook, "Uhe roz school janda see." What is the tense error in this sentence?)
A. ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਦੀ ਥਾਂ ਭੂਤਕਾਲ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
B. ਭੂਤਕਾਲ ਦੀ ਥਾਂ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
C. 'ਸੀ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗਲਤ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ 'ਜਾਂਦਾ' ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ।
D. ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
Q8. ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ (Debate) ਕਰਵਾਉਣਾ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਕਿਸ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ? (Conducting a debate in class helps in developing which aspect of grammar?)
A. ਸਿਰਫ਼ Usage (ਸ਼ੁੱਧਤਾ)
B. ਸਿਰਫ਼ Use (ਵਰਤੋਂ)
C. Usage ਅਤੇ Use ਦੋਵੇਂ
D. ਨਾ Usage, ਨਾ Use
Q9. 'ਕਲੋਜ਼ ਟੈਸਟ' (Cloze Test) ਕਿਸ ਗੱਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ? (A 'Cloze Test' is an effective way to assess:)
A. ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ (Vocabulary)।
B. ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਗਤੀ (Reading speed)।
C. ਪ੍ਰਸੰਗ (Context) ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਹੀ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਇਕਾਈ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ।
D. ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਲਿਖਾਵਟ (Handwriting)।
Q10. ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ? (How does a good teacher view students' grammatical errors?)
A. ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ।
B. ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ।
C. ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਅਯੋਗਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ।
D. ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਜਿਸਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
🔑 ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ (Answers with Explanation)
S1. Ans. (B) ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸਮਝੇ ਯਾਦ ਕਰ ਲੈਣਾ।
ਵਿਆਖਿਆ: ਰਟਨ ਵਿਧੀ (Rote memorization) ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਸਮਝੇ ਬਿਨਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ PSTET ਦੁਆਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ।
S2. Ans. (C) "ਵਿਆਕਰਨ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਸਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਮਝ ਸਕਣ।"
ਵਿਆਖਿਆ: ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿਆਕਰਨ ਨੂੰ ਅਰਥਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਉਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਰਟਨ ਲਾਈਨ 'ਤੇ।
S3. Ans. (B) Usage ਦਾ ਸਬੰਧ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਹੈ, Use ਦਾ ਸਬੰਧ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ।
ਵਿਆਖਿਆ: Usage ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਵਾਕ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। Use ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕੀ ਸੁਨੇਹਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
S4. Ans. (C) ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਕੇ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇਗਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਰੂਪ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ।
ਵਿਆਖਿਆ: ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਆਪਕ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਚਾਰ (Use) ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦੇਵੇਗਾ। ਉਹ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰੱਖੇਗਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਢੁਕਵੇਂ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ (Usage) 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ।
S5. Ans. (B) ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਰੇ 'ਸਰਵ ਨਾਂਵ' (Pronouns) ਲੱਭਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਆਖਿਆ: ਇੱਥੇ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਸੰਕਲਪ (ਸਰਵ ਨਾਂਵ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ (ਪ੍ਰਸੰਗ) ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ।
S6. Ans. (C) ਸ਼ੁੱਧਤਾ (Usage) ਅਤੇ ਰਵਾਨਗੀ (Use) ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ।
ਵਿਆਖਿਆ: PSTET ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾਉਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਝੁਕਣਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ Usage ਅਤੇ Use ਦੋਵਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
S7. Ans. (C) 'ਸੀ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗਲਤ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ 'ਜਾਂਦਾ' ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ।
ਵਿਆਖਿਆ: "ਉਹ ਰੋਜ਼ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ" ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। "ਉਹ ਰੋਜ਼ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ" ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। 'ਕੱਲ੍ਹ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿੱਚ, 'ਸੀ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗਲਤ ਹੈ ਜੇਕਰ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਦਾ ਭਾਵ ਹੋਵੇ।
S8. Ans. (C) Usage ਅਤੇ Use ਦੋਵੇਂ
ਵਿਆਖਿਆ: ਬਹਿਸ ਦੌਰਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ (Use) ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹੀ ਵਿਆਕਰਨ (Usage) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
S9. Ans. (C) ਪ੍ਰਸੰਗ (Context) ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਹੀ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਇਕਾਈ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ।
ਵਿਆਖਿਆ: 'ਕਲੋਜ਼ ਟੈਸਟ' ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਭਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਾਠ (ਪ੍ਰਸੰਗ) ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਹੀ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਵਿਕਲਪ ਚੁਣਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
S10. Ans. (B) ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ।
ਵਿਆਖਿਆ: ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਲਤੀਆਂ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਬੱਚਾ ਸਿੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸਦੇ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।
🏁 ਸਿੱਟਾ (Conclusion)
ਅਧਿਆਪਕ ਸਾਥੀਓ,
ਇਹ ਸੀ Chapter 6: The Role of Grammar in Communication (ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ) ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ। ਮੈਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚੈਪਟਰ, ਇਸਦੇ ਰੰਗੀਨ ਆਈਕਨਾਂ, ਸਪਸ਼ਟ ਟੇਬਲਾਂ, ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਸਹਿਤ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ PSTET ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਵੇਗਾ।
ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਵਿਆਕਰਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਹੈ, ਯਾਤਰਾ ਨਹੀਂ। ਯਾਤਰਾ ਤਾਂ ਸੰਚਾਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਅਧਿਆਪਕ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਕਸ਼ੇ (ਵਿਆਕਰਨ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ (ਸੰਚਾਰ) ਦੀ ਰੋਚਕ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਕਸ਼ੇ ਨੂੰ ਹੀ ਯਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 🍎
ਅਗਲੇ ਚੈਪਟਰ (Chapter 7: Challenges and Strategies for a Diverse Classroom) ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੀ ਕਕਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਾਂਗੇ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ, ਅਭਿਆਸ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਦੇ ਰਹੋ! 📚🎯
ਤੁਹਾਡੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ! 🌟 - ਟੀਮ PSTET ਗਾਈਡ
