CH 1: Unseen Prose Passage: Comprehension and Analysis

 

📘 Chapter 1: Unseen Prose Passage: Comprehension and Analysis

---

📚 Chapter Overview

Section	Topics Covered	PSTET Weightage
1.1	Introduction to Prose Passage & Types	2-3 Questions
1.2	Skills for Effective Comprehension	3-4 Questions
1.3	Answering Comprehension Questions	4-5 Questions
1.4	Grammar & Verbal Ability in Context	3-4 Questions
1.5	Practice Exercise with MCQs	5-6 Passages

---

🎯 Learning Objectives

By the end of this chapter, you will be able to:

• ✅ Identify different types of prose passages in PSTET exams

• ✅ Apply skimming and scanning techniques for quick comprehension

• ✅ Master strategies to answer direct, inference, and vocabulary questions

• ✅ Recognize how grammar concepts are tested within passages

• ✅ Practice with authentic PSTET-style passages and questions

---

1.1 📖 Introduction to the Prose Passage

🔍 What is an Unseen Passage?

An unseen passage (ਅਣਦੇਖ਼ਾ ਪੈਰਾ) is a text that you are encountering for the first time in the exam. It is called "unseen" because it is not from your prescribed textbook—it tests your natural reading comprehension abilities rather than memorization.

🎯 Purpose in PSTET Exam

The PSTET includes unseen passages to assess:

Skill Assessed	What Examiners Look For
🧠 Comprehension	Do you understand the literal meaning?
🔎 Inference	Can you read between the lines?
📝 Grammar Awareness	Can you identify grammatical structures in context?
🗣️ Vocabulary	Do you understand word meanings from context?
💭 Critical Thinking	Can you analyze the author's purpose and tone?

[!IMPORTANT]
In PSTET Paper I and II, Section II (Language I - Punjabi) contains 30 questions, of which approximately 15 questions are based on unseen passages (both prose and poetry) .

📋 Types of Prose Passages in PSTET

According to the official syllabus, prose passages can be of four main types :

---

📜 1. Literary Passage

• Characteristics: Artistic language, descriptive style, emotional appeal

• Examples: Short stories, biographical sketches, descriptive essays

• Focus: Appreciating language, understanding characters, identifying themes

• Question Types: Author's message, tone, literary devices

🔬 2. Scientific Passage

• Characteristics: Factual information, technical terms, logical structure

• Examples: Articles on environment, health, technology, discoveries

• Focus: Understanding concepts, grasping cause-effect relationships

• Question Types: Factual recall, terminology, process explanation

📖 3. Narrative Passage

• Characteristics: Story-like format, sequence of events, characters

• Examples: Anecdotes, historical accounts, personal experiences

• Focus: Following sequence, identifying main events, understanding chronology

• Question Types: What happened first/next, character actions, plot points

💭 4. Discursive Passage

• Characteristics: Argumentative style, presents different viewpoints

• Examples: Editorials, opinion pieces, philosophical reflections

• Focus: Understanding arguments, identifying author's opinion

• Question Types: Main argument, supporting points, conclusion

---

📊 Comparison Table: Passage Types at a Glance

Feature	Literary	Scientific	Narrative	Discursive
Purpose	Aesthetic enjoyment	Information sharing	Entertainment	Persuasion
Language	Figurative, rich	Technical, precise	Sequential, descriptive	Logical, argumentative
Tone	Emotional, subjective	Neutral, objective	Engaging, personal	Critical, analytical
Common in PSTET	⭐⭐⭐	⭐⭐	⭐⭐⭐	⭐⭐

---

1.2 🚀 Skills for Effective Comprehension

📚 Pre-Reading Strategies

Before you dive into reading the passage, prepare your mind:

⚡ Quick Reading Techniques

🔹 Skimming (Reading for Gist)

What it is: Reading quickly to get the overall idea

How to do it:

• Read the first and last sentences of each paragraph

• Look for repeated words or key terms

• Notice headings, subheadings, or bullet points

• Read at 2-3 times your normal speed

When to use: Before answering questions, to understand the passage structure

🔹 Scanning (Reading for Specific Information)

What it is: Looking for specific details or keywords

How to do it:

• Keep the question in mind

• Look for names, dates, numbers, or capitalized words

• Move your eyes quickly down the page

• Stop when you find the keyword

When to use: When answering factual questions (who, what, when, where)

---

📊 Skimming vs. Scanning: Comparison Table

Aspect	Skimming	Scanning
Purpose	Get general idea	Find specific information
Reading Speed	Very fast (3-4x normal)	Fast, but stops at keywords
Focus	Whole text	Specific words/phrases
Use When	First reading of passage	Answering factual questions
Analogy	Looking at a map	Looking for a specific street

---

🔍 Identifying the Central Idea

The central idea (ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ) is what the entire passage is about. Here's how to find it:

📝 Step-by-Step Method:

Step	Action	Example Question to Ask
1️⃣	Read the title (if given)	"What does the title suggest?"
2️⃣	Identify the topic sentence	"What is the first paragraph about?"
3️⃣	Look for repeated ideas	"What words/ideas keep appearing?"
4️⃣	Check the conclusion	"What does the author conclude?"
5️⃣	Summarize in one sentence	"What is this passage really about?"

[!TIP]
Ask yourself: "If I had to explain this passage to someone in one sentence, what would I say?" That's your central idea.

---

🎭 Understanding Tone and Style

The tone is the author's attitude toward the subject. The style is how the author expresses that attitude.

Common Tones in PSTET Passages:

Tone	Meaning	Clue Words
😊 Optimistic	Hopeful, positive	"promising," "bright future," "opportunity"
😔 Pessimistic	Negative, gloomy	"hopeless," "declining," "threat"
🤔 Objective	Neutral, factual	"research shows," "according to," "data indicates"
😠 Critical	Judgmental, disapproving	"flawed," "problematic," "fails to"
😢 Melancholic	Sad, thoughtful	"unfortunately," "sorrow," "loss"
😄 Humorous	Funny, entertaining	"amusingly," "ironically," "laughably"

📝 Style Indicators:

Style Element	What to Look For
Sentence Length	Short = direct, urgent; Long = descriptive, thoughtful
Word Choice	Simple = accessible; Complex = academic, formal
Figurative Language	Metaphors, similes = literary style
Dialogue/Quotes	Narrative or journalistic style

---

1.3 💡 Answering Comprehension Questions

📋 Types of Comprehension Questions

PSTET comprehension questions generally fall into three categories :

---

🔹 Type 1: Direct/Factual Questions

These questions have answers directly stated in the passage.

Examples:

• "Where did the lame man live?" 

• "What information did the servant give to Panna?" 

• "Who has been called the wicked man in this passage?" 

Strategy:

1. Identify keywords in the question

2. Scan the passage for those keywords

3. Read the surrounding sentences carefully

4. Select the answer exactly as stated

---

🔹 Type 2: Inferential Questions

These questions require you to read between the lines—the answer is implied but not directly stated.

Examples:

• "Why did the blind man ask the lame man to sit on his shoulders?" (from Passage 3) 

• "What can be inferred about Panna's character?" (from Passage 2) 

Strategy:

1. Understand the context of the situation

2. Look for clues in characters' actions or words

3. Think about cause and effect

4. Ask: "What does this suggest?" not "What does this say?"

---

🔹 Type 3: Vocabulary Questions

These questions test your understanding of word meanings in context.

Examples:

• "Find from the passage the word which means: necessities" → Answer: "needs" 

• "Find from the passage the word which means: very angry" → Answer: "furious" 

Strategy:

Step	Action
1️⃣	Read the sentence containing the word
2️⃣	Look at words before and after for clues
3️⃣	See if the word is defined in the text
4️⃣	Check if there's a synonym nearby
5️⃣	Use word parts (prefixes/suffixes) if known

---

🎯 Step-by-Step Approach to Answer Questions

---

⚠️ Common Mistakes to Avoid

Mistake	Why It's Wrong	How to Avoid
❌ Using prior knowledge	Answer must come FROM the passage	Stick strictly to the text given
❌ Reading too fast	Miss important details	Read carefully, especially around keywords
❌ Ignoring context	Words can have multiple meanings	Always check surrounding sentences
❌ Choosing extreme words	PSTET rarely uses "always/never" answers	Look for balanced, moderate options
❌ Spending too much time	Rush through other questions	Set a time limit per passage (5-7 minutes)

---

1.4 📝 Grammar and Verbal Ability in Context

🔍 How Grammar is Tested in Passages

In PSTET, grammar is not tested in isolation—it is tested within the context of the passage . This means you must identify grammatical concepts as they appear naturally in the text.

📋 Grammar Concepts Commonly Tested

Grammar Area	What to Look For	Example Question
Tenses	Time references, verb forms	"Identify the tense used in line 3"
Parts of Speech	Nouns, verbs, adjectives, etc.	"Find an adjective describing the prince"
Sentence Structure	Simple, compound, complex	"Which sentence is compound?"
Subject-Verb Agreement	Singular/plural consistency	"Is the verb correct in line 5?"
Pronouns	Reference words	"What does 'they' refer to in line 2?"
Prepositions	Relationship words	"Choose the correct preposition"

---

📚 Example: Grammar in Context

Let's analyze Passage 1 from our examples :

"The parents play an important part in bringing up their children. They sacrifice their pleasures for the sake of their children. They labour hard to feed and clad them."

Grammar Questions That Could Be Asked:

Question	Answer	Concept Tested
What is the tense of "play"?	Simple Present	Tense identification
What part of speech is "important"?	Adjective	Parts of speech
What does "They" refer to in sentence 2?	The parents	Pronoun reference
Identify the infinitive verb in sentence 3	"to feed"	Verb forms
What is the object of "bring up"?	their children	Object identification

---

💡 Tips for Grammar Questions

✅ Read around the word: Don't just look at the isolated word—read the full sentence

✅ Check for agreement: Ensure subjects and verbs match in number

✅ Identify function: Ask "What job is this word doing in the sentence?"

✅ Look for patterns: PSTET often repeats certain grammar question types

✅ Use elimination: Remove clearly wrong options first

---

1.5 ✍️ Practice Exercise

📝 Instructions

Read the following passages carefully and answer the questions that follow. Each passage is followed by 5-6 multiple-choice questions modeled on the PSTET pattern. Mark the correct option for each question.

---

Passage 1 (Literary/Narrative)

Read the passage and answer the questions:

ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁੱਢੀ ਮਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸੀ। ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦਾ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਮੀਂਹ ਪਿਆ, ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਆ ਗਿਆ। ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੁੱਢੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ 'ਤੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ।

---

Questions:

Q.No.	Question	Options	Answer
1	ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਦੀ ਮਾਂ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ?	A) ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ B) ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ C) ਨਦੀ ਕੰਢੇ D) ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ	B
2	ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਸੀ?	A) ਬਾਜ਼ਾਰ B) ਦੋਸਤਾਂ ਕੋਲ C) ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ D) ਮੰਦਰ	C
3	"ਭਿਆਨਕ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?	A) ਸੁੰਦਰ B) ਡਰਾਉਣਾ C) ਛੋਟਾ D) ਗਰਮ	B
4	ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਨੇ ਹੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਇਆ?	A) ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ B) ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ C) ਘੋੜੇ 'ਤੇ D) ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਲਿਜਾ ਕੇ	B
5	ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਦੀ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ?	A) ਅਮੀਰੀ B) ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ C) ਪੜ੍ਹਾਈ D) ਖੇਤੀ	B
6	"ਤਤਪਰ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਕੀ ਹੈ?	A) ਆਲਸੀ B) ਤਿਆਰ C) ਗੁੱਸੇ D) ਉਦਾਸ	B

---

Passage 2 (Scientific)

Read the passage and answer the questions:

ਪਾਣੀ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਲਗਭਗ 70% ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖ ਕੁਝ ਦਿਨ ਹੀ ਜੀਅ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਫ਼ਤੇ। ਪਾਣੀ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਹਜ਼ਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਚਿਕਨਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਰੋਕਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

---

Questions:

Q.No.	Question	Options	Answer
1	ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਿੱਸਾ ਪਾਣੀ ਹੈ?	A) 50% B) 60% C) 70% D) 80%	C
2	ਪਾਣੀ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?	A) ਤਾਪਮਾਨ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨਾ B) ਭੋਜਨ ਹਜ਼ਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ C) ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ D) ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਚਿਕਨਾਈ ਦੇਣਾ	C
3	"ਗੰਭੀਰ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ ਕੀ ਹੈ?	A) ਡੂੰਘਾ B) ਮਾਮੂਲੀ C) ਔਖਾ D) ਭਾਰੀ	B
4	ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?	A) ਵਧੇਰੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ B) ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਰੋਕਣੀ C) ਨਦੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਨੀਆਂ D) ਤੈਰਾਕੀ ਕਰਨੀ	B
5	"ਨਿਯੰਤਰਿਤ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?	A) ਵਧਾਉਣਾ B) ਘਟਾਉਣਾ C) ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ D) ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ	C
6	ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖ ਕਿੰਨੇ ਦਿਨ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?	A) ਕੁਝ ਘੰਟੇ B) ਕੁਝ ਦਿਨ C) ਹਫ਼ਤੇ D) ਮਹੀਨੇ	C

---

Passage 3 (Narrative/Historical)

Read the passage and answer the questions:

ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਸਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1799 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ, ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਨਿਆਂਪ੍ਰਿਯਤਾ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਸਨ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਈ ਯੁੱਧ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਤੱਕ ਫੈਲਾਇਆ।

---

Questions:

Q.No.	Question	Options	Answer
1	ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਹੌਰ 'ਤੇ ਕਦੋਂ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ?	A) 1789 B) 1799 C) 1809 D) 1849	B
2	ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਿੱਥੇ ਸੀ?	A) ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ B) ਦਿੱਲੀ C) ਲਾਹੌਰ D) ਮੁਲਤਾਨ	C
3	"ਨਿਆਂਪ੍ਰਿਯਤਾ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?	A) ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ B) ਯੁੱਧ ਪ੍ਰੇਮ C) ਅਮੀਰੀ D) ਸ਼ਾਂਤੀ	A
4	ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਅਧਿਕਾਰ ਸਨ?	A) ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖ B) ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ C) ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ D) ਸਾਰੇ ਧਰਮ	D
5	ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਕਿੱਥੋਂ ਕਿੱਥੇ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ?	A) ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ B) ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਸਿੰਧ C) ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਮੁਲਤਾਨ D) ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬੰਗਾਲ	B
6	ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਿਸ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ?	A) ਸਿਰਫ਼ ਬਹਾਦਰੀ B) ਸੂਝ-ਬੂਝ, ਬਹਾਦਰੀ, ਨਿਆਂਪ੍ਰਿਯਤਾ C) ਸਿਰਫ਼ ਅਮੀਰੀ D) ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਮਿਕਤਾ	B

---

Passage 4 (Discursive/Argumentative)

Read the passage and answer the questions:

ਕੀ ਅੱਜ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬੀ ਕੀੜਾ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ? ਇਹ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਿਰਫ਼ ਨੰਬਰਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਅਸਲ ਗਿਆਨ 'ਤੇ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਟਨ ਲਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਮਝ ਕੇ ਨਹੀਂ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਜ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੱਜ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕੰਪਿਊਟਰ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। ਸੱਚਾਈ ਸ਼ਾਇਦ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਰਟਨ ਲਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਮਝ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਹੁਨਰ ਦੋਵਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਵੇ।

---

Questions:

Q.No.	Question	Options	Answer
1	ਇਸ ਪੈਰੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਕੀ ਹੈ?	A) ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ B) ਅੱਜ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ C) ਰਟਨ ਲਾਉਣ ਦੇ ਫਾਇਦੇ D) ਤਕਨੀਕੀ ਹੁਨਰ	B
2	ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਜ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਮੀ ਹੈ?	A) ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਘਾਟ B) ਨੰਬਰਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫੋਕਸ C) ਟੀਚਰਾਂ ਦੀ ਘਾਟ D) ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਘਾਟ	B
3	"ਰਟਨ ਲਾਉਣਾ" ਮੁਹਾਵਰੇ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?	A) ਸਮਝ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨਾ B) ਬਿਨਾਂ ਸਮਝੇ ਯਾਦ ਕਰਨਾ C) ਲਿਖ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨਾ D) ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ	B
4	ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਖ਼ੂਬੀ ਹੈ?	A) ਕਿਤਾਬੀ ਗਿਆਨ B) ਤਕਨੀਕੀ ਸਮਰੱਥਾ C) ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ D) ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ	B
5	ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਰਸ਼ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?	A) ਸਿਰਫ਼ ਰਟਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ B) ਸਿਰਫ਼ ਤਕਨੀਕ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ C) ਸਮਝ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਦੋਵਾਂ 'ਤੇ D) ਨਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਹੋਵੇ	C
6	ਇਸ ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦਾ ਲਹਿਜ਼ਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ?	A) ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ B) ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ C) ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ D) ਉਦਾਸ	C

---

Passage 5 (Scientific/Environmental)

Read the passage and answer the questions:

ਰੁੱਖ ਸਾਡੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਿੱਤਰ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਸੋਖਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਆਕਸੀਜਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰੁੱਖ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਟਾਵ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਸੰਤੁਲਨ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

---

Questions:

Q.No.	Question	Options	Answer
1	ਰੁੱਖ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ?	A) ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ B) ਆਕਸੀਜਨ C) ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ D) ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ	B
2	ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਕਸੀਜਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ?	A) ਦੋ B) ਤਿੰਨ C) ਚਾਰ D) ਪੰਜ	C
3	"ਸੋਖਦੇ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?	A) ਛੱਡਣਾ B) ਅੰਦਰ ਖਿੱਚਣਾ C) ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ D) ਬਦਲਣਾ	B
4	ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ?	A) ਵਿਕਾਸ ਤੇਜ਼ B) ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੰਤੁਲਿਤ C) ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਸੰਤੁਲਨ D) ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ	C
5	"ਬੇਰਹਿਮੀ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਕੀ ਹੈ?	A) ਦਯਾ B) ਕਠੋਰਤਾ C) ਪਿਆਰ D) ਨਰਮੀ	B
6	ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਫਾਇਦੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ?	A) ਦੋ B) ਤਿੰਨ C) ਚਾਰ D) ਪੰਜ	C

---

Passage 6 (Discursive/Social)

Read the passage and answer the questions:

ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਆਦਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪਾਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਸਮਾਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ 'ਤੇ ਲੋਕ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਜੋ ਲੋਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਾਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਬਰਬਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

---

Questions:

Q.No.	Question	Options	Answer
1	ਇਸ ਪੈਰੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਕੀ ਹੈ?	A) ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ B) ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ C) ਦੂਜਿਆਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ D) ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ	B
2	ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਾਬੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਰੇ ਕੀ ਸੱਚ ਹੈ?	A) ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਰ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ B) ਉਸ 'ਤੇ ਲੋਕ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ C) ਉਹ ਕਦੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ D) ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਰਬਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ	B
3	"ਪਾਬੰਦ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?	A) ਆਜ਼ਾਦ B) ਪਕਿਆ C) ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ D) ਭੱਜਣ ਵਾਲਾ	C
4	ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਾਬੰਦ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?	A) ਲੋਕ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ B) ਲੋਕ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ C) ਕੰਮ ਜਲਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ D) ਸਮਾਂ ਬਚਦਾ ਹੈ	B
5	"ਆਦਤ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਬਹੁਵਚਨ ਕੀ ਹੈ?	A) ਆਦਤਾਂ B) ਆਦਤ C) ਆਦਤੀ D) ਆਦਤਾ	A
6	ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਕਦੋਂ ਸਿੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?	A) ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ B) ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ C) ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ D) ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ	C

---

📊 Answer Key Summary

Passage	Q1	Q2	Q3	Q4	Q5	Q6
1	B	C	B	B	B	B
2	C	C	B	B	C	C
3	B	C	A	D	B	B
4	B	B	B	B	C	C
5	B	C	B	C	B	C
6	B	B	C	B	A	C

---

✅ Chapter Summary

Topic	Key Takeaways
📖 Passage Types	Literary, Scientific, Narrative, Discursive—each with unique features
⚡ Reading Skills	Skim for gist, scan for details; identify central idea and tone
💡 Question Strategies	Factual = scan; Inferential = analyze clues; Vocabulary = context
📝 Grammar in Context	Tenses, parts of speech, pronouns, sentence structure
✍️ Practice	Regular practice with diverse passages improves speed and accuracy

---

🎯 Self-Assessment Checklist

• I can identify different types of prose passages

• I can skim a passage in 1-2 minutes to understand the main idea

• I can scan for specific information quickly

• I understand the difference between direct and inferential questions

• I can find word meanings from context

• I can identify grammatical concepts within a passage

• I have practiced with at least 5-6 unseen passages

---

📚 Next Chapter Preview

Chapter 2: Unseen Poem: Comprehension and Appreciation will cover:

• Elements of poetry (rhyme, rhythm, imagery)

• Poetic devices in Punjabi literature

• Strategies for answering poem-based questions

• Practice exercises with various poem types

•