ਅਧਿਆਇ 3: ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਉੱਤਰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਯੋਗਤਾ (Grammar & Verbal Ability) ✍️
🌟 PSTET ਪੇਪਰ 2 (ਭਾਸ਼ਾ I) ਲਈ ਸੰਪੂਰਨ ਗਾਈਡ
📚 ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ
| ਕ੍ਰਮ | ਵਿਸ਼ਾ | ਸਮਾਂ (ਮਿੰਟ) |
|---|---|---|
| 3.1 | 🌈 ਜਾਣ-ਪਛਾਣ | 5 |
| 3.2 | 📝 ਵਾਕ-ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਬਣਤਰ | 25 |
| 3.3 | 🔧 ਵਾਕ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਵਾਕ-ਜੋੜ | 20 |
| 3.4 | 📖 ਸ਼ਬਦ-ਗਿਆਨ | 25 |
| 3.5 | ✍️ ਵਿਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ | 15 |
| 3.6 | 🎯 ਪ੍ਰੀਖਿਆ-ਮੁਖੀ ਅਭਿਆਸ | 30 |
3.1 🌈 ਜਾਣ-ਪਛਾਣ
PSTET ਪੇਪਰ 2 ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ (ਭਾਸ਼ਾ I) ਭਾਗ ਵਿੱਚ 30 ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਣਦੇਖੇ ਟੈਕਸਟਾਂ (Unseen Passages) ਵਿੱਚ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ/ਵਾਕਾਂਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
💡 ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਥ: PSTET ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਮਾਰਕਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ ।
🎯 ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼:
✅ ਵਾਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ (ਸਰਲ, ਮਿਸ਼ਰਤ, ਸੰਯੁਕਤ) ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ
✅ ਵਾਕ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਵਾਕ-ਜੋੜ ਦੇ ਨਿਯਮ ਸਮਝਣੇ
✅ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ
✅ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖਾਣਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਿੱਖਣੇ
✅ ਵਿਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ
3.2 📝 ਵਾਕ-ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਬਣਤਰ (Sentence Structure)
ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਾਕ-ਬਣਤਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਾਕ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਕਰਤਾ-ਕਿਰਿਆ-ਕਰਮ (SVO) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾ-ਕਰਮ-ਕਿਰਿਆ (SOV) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
3.2.1 🔤 ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਕ-ਬਣਤਰ ਦਾ ਮੂਲ ਨਿਯਮ
| ਭਾਸ਼ਾ | ਵਾਕ-ਕ੍ਰਮ | ਉਦਾਹਰਣ |
|---|---|---|
| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | SVO (Subject-Verb-Object) | We are students. |
| ਪੰਜਾਬੀ | SOV (Subject-Object-Verb) | ਅਸੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਾਂ। |
3.2.2 🏗️ ਵਾਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ (Types of Sentences)
1️⃣ ਸਰਲ ਵਾਕ (Simple Sentence)
ਸਰਲ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
| ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ | ਵੇਰਵਾ |
|---|---|
| ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ | ਇੱਕ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕਿਰਿਆ ਵਾਲਾ ਵਾਕ |
| ਬਣਤਰ | ਕਰਤਾ + ਕਰਮ + ਕਿਰਿਆ |
| ਉਦਾਹਰਣ | ਮੈਂ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ। |
| ਉਦਾਹਰਣ | ਬੱਚੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ। |
| ਉਦਾਹਰਣ | ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। |
📝 ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ:
"ਮੈਂ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ" → ਕਰਤਾ (ਮੈਂ) + ਕਰਮ (ਕਿਤਾਬ) + ਕਿਰਿਆ (ਪੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ)
"ਬੱਚੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ" → ਕਰਤਾ (ਬੱਚੇ) + ਕਿਰਿਆ (ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ) - ਇੱਥੇ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ
2️⃣ ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਾਕ (Complex Sentence)
ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਵਾਕ (Principal Clause) ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵੱਧ ਅਧੀਨ ਵਾਕ (Subordinate Clause) ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
| ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ | ਵੇਰਵਾ |
|---|---|
| ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ | ਮੁੱਖ ਵਾਕ + ਅਧੀਨ ਵਾਕ (ਜੋੜਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ) |
| ਜੋੜਕ ਸ਼ਬਦ | ਜੋ, ਜਿਹੜਾ, ਕਿਉਂਕਿ, ਜਦੋਂ, ਜੇਕਰ, ਕਿ, ਜਿਵੇਂ |
| ਉਦਾਹਰਣ | ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਪਿਆ, ਬੱਚੇ ਖੇਡਣ ਲੱਗੇ। |
| ਉਦਾਹਰਣ | ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਜੋ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹੀ, ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸੀ। |
| ਉਦਾਹਰਣ | ਜੇਕਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰੋਗੇ, ਤਾਂ ਸਫ਼ਲ ਹੋਵੋਗੇ। |
📝 ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ:
"ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਪਿਆ" → ਅਧੀਨ ਵਾਕ (ਸਮਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ)
"ਬੱਚੇ ਖੇਡਣ ਲੱਗੇ" → ਮੁੱਖ ਵਾਕ
"ਜੋ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹੀ" → ਅਧੀਨ ਵਾਕ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਾਕ)
3️⃣ ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ (Compound Sentence)
ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਮੁੱਖ ਵਾਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਜੋੜਕ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
| ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ | ਵੇਰਵਾ |
|---|---|
| ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ | ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਮੁੱਖ ਵਾਕ + ਜੋੜਕ ਸ਼ਬਦ |
| ਜੋੜਕ ਸ਼ਬਦ | ਅਤੇ, ਪਰ, ਇਸ ਲਈ, ਜਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ, ਸਗੋਂ |
| ਉਦਾਹਰਣ | ਮੀਂਹ ਪਿਆ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਖੇਡਣ ਲੱਗੇ। |
| ਉਦਾਹਰਣ | ਉਹ ਅਮੀਰ ਹੈ ਪਰ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। |
| ਉਦਾਹਰਣ | ਤੁਸੀਂ ਸਕੂਲ ਜਾਓ ਜਾਂ ਘਰ ਰਹੋ। |
📝 ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ:
"ਮੀਂਹ ਪਿਆ" → ਪਹਿਲਾ ਮੁੱਖ ਵਾਕ
"ਬੱਚੇ ਖੇਡਣ ਲੱਗੇ" → ਦੂਜਾ ਮੁੱਖ ਵਾਕ
"ਅਤੇ" → ਜੋੜਕ ਸ਼ਬਦ
3.2.3 📊 ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਾਰਣੀ
| ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ | ਸਰਲ ਵਾਕ | ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਾਕ | ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ |
|---|---|---|---|
| ਮੁੱਖ ਵਾਕ | 1 | 1 ਮੁੱਖ + 1 ਜਾਂ ਵੱਧ ਅਧੀਨ | 2 ਜਾਂ ਵੱਧ ਮੁੱਖ |
| ਕਿਰਿਆਵਾਂ | 1 ਮੁੱਖ ਕਿਰਿਆ | 2 ਜਾਂ ਵੱਧ ਕਿਰਿਆਵਾਂ | 2 ਜਾਂ ਵੱਧ ਕਿਰਿਆਵਾਂ |
| ਜੋੜਕ ਸ਼ਬਦ | ਕੋਈ ਨਹੀਂ | ਕਿ, ਜੋ, ਜਦੋਂ, ਜੇਕਰ | ਅਤੇ, ਪਰ, ਇਸ ਲਈ, ਜਾਂ |
| ਉਦਾਹਰਣ | ਬੱਚੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। | ਜੋ ਬੱਚਾ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੈ। | ਬੱਚੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। |
3.2.4 🧩 ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੁਕਤੇ
📌 ਨਾਂਵ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰਣ (Noun Inflections) :
| ਲਿੰਗ | ਇਕਵਚਨ | ਬਹੁਵਚਨ |
|---|---|---|
| ਪੁਲਿੰਗ | ਬੱਚਾ (ਆ) | ਬੱਚੇ (ਆ → ਏ) |
| ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ | ਬੱਚੀ (ਈ) | ਬੱਚੀਆਂ (ਈ + ਆਂ) |
📌 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰਣ (Adjective Inflections) :
| ਲਿੰਗ | ਇਕਵਚਨ | ਬਹੁਵਚਨ |
|---|---|---|
| ਪੁਲਿੰਗ | ਮੈਂ ਚੰਗਾ ਮੁੰਡਾ ਹਾਂ। | ਅਸੀਂ ਚੰਗੇ ਮੁੰਡੇ ਹਾਂ। |
| ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ | ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਕੁੜੀ ਹਾਂ। | ਅਸੀਂ ਚੰਗੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਹਾਂ। |
📌 ਅਪਵਾਦ (Exceptions) :
ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਇਕਵਚਨ ਅਤੇ ਬਹੁਵਚਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ:
| ਇਕਵਚਨ | ਬਹੁਵਚਨ |
|---|---|
| ਇਕ ਘਰ | ਦੋ ਘਰ |
| ਇਕ ਪੁੱਤਰ | ਦੋ ਪੁੱਤਰ |
| ਇਕ ਕਿਤਾਬ | ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ (ਇੱਥੇ 'ਆਂ' ਜੁੜਦਾ ਹੈ) |
💡 ਨੋਟ: ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਜਿਵੇਂ ਘਰ, ਪੁੱਤਰ, ਕਾਗਜ਼, ਤਸਵੀਰ, ਬਲਬ - ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਵਚਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ।
📌 ਨਾਂਵ ਤੋਂ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਬਣਾਉਣਾ :
| ਪੁਲਿੰਗ | ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ |
|---|---|
| ਕਬੂਤਰ | ਕਬੂਤਰੀ |
| ਕੁੱਕੜ | ਕੁੱਕੜੀ |
| ਪੁੱਤਰ | ਪੁੱਤਰੀ |
| ਬੱਚਾ | ਬੱਚੀ |
| ਬਿੱਲਾ | ਬਿੱਲੀ |
3.3 🔧 ਵਾਕ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਵਾਕ-ਜੋੜ (Sentence Correction & Combining)
3.3.1 ✅ ਵਾਕ-ਸ਼ੁੱਧੀ (Sentence Correction)
PSTET ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਗਲਤ ਵਾਕ ਦੇ ਸਹੀ ਰੂਪ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਓ ਆਮ ਗਲਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਵੇਖੀਏ:
🚫 ਆਮ ਗਲਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ:
| ਗਲਤ ਵਾਕ | ਸਹੀ ਵਾਕ | ਗਲਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ |
|---|---|---|
| ਮੈਂ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਾ। | ਮੈਂ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। | ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਅਧੂਰਾ ਰੂਪ |
| ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦੀ। | ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। | ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਲੋੜ |
| ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ? | ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ? | ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਪੂਰਾ ਰੂਪ |
| ਅਸੀਂ ਕੱਲ੍ਹ ਆਵਾਂਗੇ। | ਅਸੀਂ ਕੱਲ੍ਹ ਆਵਾਂਗੇ/ਆਉਣਾ ਹੈ। | ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਸਹੀ ਰੂਪ |
🚫 ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਵਚਨ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ:
| ਗਲਤ ਵਾਕ | ਸਹੀ ਵਾਕ | ਵਿਆਖਿਆ |
|---|---|---|
| ਉਹ ਚੰਗਾ ਕੁੜੀ ਹੈ। | ਉਹ ਚੰਗੀ ਕੁੜੀ ਹੈ। | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦਾ ਲਿੰਗ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ |
| ਮੁੰਡੇ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। | ਮੁੰਡਾ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। | ਕਰਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਰਿਆ |
| ਕੁੜੀਆਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। | ਕੁੜੀਆਂ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। | ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਰਿਆ |
| ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। | ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। | ਬਹੁਵਚਨ ਕਰਤਾ ਨਾਲ ਬਹੁਵਚਨ ਕਿਰਿਆ |
🚫 ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ:
| ਗਲਤ ਵਾਕ | ਸਹੀ ਵਾਕ |
|---|---|
| ਮੈਂ ਚੰਗਾ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ। | ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ। |
| ਉਸ ਕੋਲ ਸੁੰਦਰ ਗੁਲਾਬ ਹੈ। | ਉਸ ਕੋਲ ਸੁੰਦਰ ਗੁਲਾਬ ਹੈ। (ਇੱਥੇ 'ਸੁੰਦਰ' ਅਟੱਲ ਹੈ) |
💡 ਨੋਟ: ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਜਿਵੇਂ ਸੁੰਦਰ, ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੇ ।
3.3.2 🔗 ਵਾਕ-ਜੋੜ (Sentence Combining)
ਵਾਕ-ਜੋੜ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਛੋਟੇ ਵਾਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਇੱਕ ਵਾਕ ਬਣਾਉਣਾ।
📊 ਵਾਕ-ਜੋੜ ਦੇ ਤਰੀਕੇ:
| ਤਰੀਕਾ | ਜੋੜਕ ਸ਼ਬਦ | ਉਦਾਹਰਣ |
|---|---|---|
| ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ | ਅਤੇ, ਪਰ, ਇਸ ਲਈ | ਮੀਂਹ ਪਿਆ। ਬੱਚੇ ਖੇਡੇ। → ਮੀਂਹ ਪਿਆ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਖੇਡੇ। |
| ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਾਕ | ਜੋ, ਕਿ, ਜਦੋਂ, ਜੇਕਰ | ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਹ ਪੜ੍ਹੀ। → ਜੋ ਕਿਤਾਬ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹੀ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਹੈ। |
| ਕਿਰਦੰਤ ਵਰਤ ਕੇ | -ਦੇ, -ਕੇ, -ਆ | ਉਹ ਸਕੂਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਪੜ੍ਹਿਆ। → ਉਹ ਸਕੂਲ ਜਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਿਆ। |
📝 ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਉਦਾਹਰਣਾਂ:
ਵਾਕ 1: ਰਾਮ ਨੇ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ।
ਵਾਕ 2: ਰਾਮ ਪਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।
ਜੋੜ: ਰਾਮ ਨੇ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। (ਸੰਯੁਕਤ)
ਜੋੜ: ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਨੇ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। (ਮਿਸ਼ਰਤ)
3.4 📖 ਸ਼ਬਦ-ਗਿਆਨ (Vocabulary)
PSTET ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਾਨਾਰਥਕ, ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ, ਮੁਹਾਵਰੇ ਅਤੇ ਅਖਾਣਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।
3.4.1 🔄 ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦ (Synonyms)
| ਕ੍ਰਮ | ਸ਼ਬਦ | ਸਮਾਨਾਰਥਕ |
|---|---|---|
| 1 | ਸੂਰਜ | ਰਵੀ, ਦਿਨਕਰ, ਭਾਨੂੰ, ਆਦਿਤਿਆ, ਦਿਵਾਕਰ |
| 2 | ਚੰਦ | ਚੰਦਰਮਾ, ਸੋਮ, ਸ਼ਸ਼ੀ, ਇੰਦੂ, ਨਿਸ਼ਾਕਰ |
| 3 | ਅੰਬਰ | ਆਕਾਸ਼, ਗਗਨ, ਨਭ, ਅਸਮਾਨ, ਫ਼ਲਕ |
| 4 | ਪਾਣੀ | ਜਲ, ਨੀਰ, ਵਾਰੀ, ਅੰਬੁ, ਦਰਿਆ |
| 5 | ਹਵਾ | ਪੌਣ, ਵਾਯੂ, ਬਯਾਰ, ਸਮੀਰ, ਪਵਨ |
| 6 | ਅੱਗ | ਅਗਨੀ, ਅਗ, ਆਤਸ਼, ਜਵਾਲਾ, ਪਾਵਕ |
| 7 | ਧਰਤੀ | ਪ੍ਰਿਥਵੀ, ਜ਼ਮੀਨ, ਭੂਮੀ, ਵਸੁੰਧਰਾ, ਧਰਾ |
| 8 | ਪਰਬਤ | ਪਹਾੜ, ਗਿਰੀ, ਭੂਧਰ, ਅਚਲ, ਰੁਹ |
| 9 | ਹਨੇਰਾ | ਹਨ੍ਹੇਰਾ, ਅੰਧਕਾਰ, ਤਮ, ਤਾਰੀਕੀ, ਅੰਧੇਰਾ |
| 10 | ਰੌਸ਼ਨੀ | ਚਾਨਣ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਉਜਾਲਾ, ਦੀਪਤੀ, ਚਮਕ |
3.4.2 🔄 ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ (Antonyms)
| ਕ੍ਰਮ | ਸ਼ਬਦ | ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ |
|---|---|---|
| 1 | ਰਾਤ | ਦਿਨ |
| 2 | ਸਵੇਰ | ਸ਼ਾਮ |
| 3 | ਗਰਮ | ਠੰਡਾ |
| 4 | ਉੱਚਾ | ਨੀਵਾਂ |
| 5 | ਮੋਟਾ | ਪਤਲਾ |
| 6 | ਅਮੀਰ | ਗਰੀਬ |
| 7 | ਸਫ਼ਲ | ਅਸਫ਼ਲ |
| 8 | ਜੀਵਨ | ਮੌਤ |
| 9 | ਪਿਆਰ | ਨਫ਼ਰਤ |
| 10 | ਸੱਚ | ਝੂਠ |
| 11 | ਸ਼ਾਂਤੀ | ਅਸ਼ਾਂਤੀ |
| 12 | ਸੁਖ | ਦੁੱਖ |
| 13 | ਮਿੱਠਾ | ਕੌੜਾ |
| 14 | ਸਾਫ਼ | ਗੰਦਾ |
| 15 | ਨੇੜੇ | ਦੂਰ |
3.4.3 💬 ਮੁਹਾਵਰੇ (Idioms)
ਮੁਹਾਵਰੇ ਉਹ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
| ਮੁਹਾਵਰਾ | ਅਰਥ | ਵਾਕ-ਪ੍ਰਯੋਗ |
|---|---|---|
| ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਝੋਣੀ | ਧੋਖਾ ਦੇਣਾ | ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਾਅਦੇ ਕਰਕੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਝੋਣੀ। |
| ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਤਾਰੇ ਤੋੜਨਾ | ਅਸੰਭਵ ਕੰਮ ਕਰਨਾ | ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਤਾਰੇ ਤੋੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। |
| ਉਂਗਲੀ 'ਤੇ ਨਚਾਉਣਾ | ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ | ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਉਂਗਲੀ 'ਤੇ ਨਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। |
| ਕਲਜੁਗ ਆਉਣਾ | ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਣੀ | ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਕਲਜੁਗ ਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਨੌਕਰੀ ਗਈ। |
| ਖੂن کے ਹੱਥ ਧੋਣੇ | ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ | ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸਦੇ ਖੂن کے ਹੱਥ ਧੋ ਦਿੱਤੇ। |
| ਗਲ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਲਫ਼ਾਂ ਪਾਉਣੀਆਂ | ਬਹੁਤ ਮੁਸੀਬਤ ਪਾਉਣੀ | ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਗਲ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਲਫ਼ਾਂ ਪਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। |
| ਘਰ ਦਾ ਘਰ ਪਾੜਨਾ | ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਕਰਾਉਣੀ | ਉਸਨੇ ਸਾਡੇ ਘਰ ਦਾ ਘਰ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ। |
| ਚੂੰ-ਚੂੰ ਕਰਨਾ | ਬਹੁਤ ਡਰਨਾ | ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਚੂੰ-ਚੂੰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। |
| ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣਾ | ਬਹੁਤ ਸਹਿਣ ਕਰਨਾ | ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਪੱਥਰ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ। |
| ਜੁੱਤੀਆਂ ਹੇਠਾਂ ਮਿੱਟੀ ਪਾਉਣਾ | ਬਹੁਤ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਕਰਨਾ | ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਹੇਠਾਂ ਮਿੱਟੀ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। |
3.4.4 📜 ਅਖਾਣ (Proverbs)
ਅਖਾਣ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਅਤੇ PSTET ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
| ਅਖਾਣ | ਅਰਥ | ਸਮਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖਾਣ |
|---|---|---|
| ਆਪ ਬੀਜੇ ਉਹ ਫਲ ਪਾਏ। | ਜਿਵੇਂ ਕਰਮ ਕਰੋਗੇ, ਉਵੇਂ ਫਲ ਮਿਲੇਗਾ। | As you sow, so shall you reap. |
| ਇੱਕ ਮੱਛੀ ਸਾਰੇ ਤਲਾਅ ਨੂੰ ਗੰਦਾ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। | ਇੱਕ ਬੁਰਾ ਵਿਅਕਤੀ ਪੂਰੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਦਾ ਹੈ। | One rotten apple spoils the whole barrel. |
| ਉੱਡਦੇ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਜਾਣੋ, ਬੈਠੇ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। | ਆਦਮੀ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਕੰਮ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। | एक काम बिना परखे मत करो। |
| ਕੰਨੀਂ ਤੇਲ ਪਾ ਕੇ ਸੌਣਾ। | ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਕੇ ਸੌਣਾ। | To sleep like a log. |
| ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਘੋੜੇ ਬੇਚਣੀਆਂ। | ਡੀਂਗਾਂ ਮਾਰਨੀਆਂ, ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ। | Big talk, small work. |
| ਘਰ ਦਾ ਭੇਜੀ ਲੰਕਾ ਢਾਹੇ। | ਘਰ ਦਾ ਗੱਦਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। | A traitor from within is most dangerous. |
| ਚੰਗੀ ਨੀਅਤ, ਚੰਗਾ ਰੱਬ। | ਜੇ ਮਨ ਸਾਫ਼ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਹੈ। | Clean heart, clear path. |
| ਜਿਸ ਦੀ ਲਾਠੀ ਉਸ ਦੀ ਭੈਂਸ। | ਤਾਕਤਵਰ ਦਾ ਹੀ ਰਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। | Might is right. |
| ਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਨਾ ਕਰਨਾ। | ਬੇਮੌਕਾ ਦਖ਼ਲ ਦੇਣਾ। | To interfere unnecessarily. |
| ਦੂਣ ਸਵਾਇਆ ਹੋਣਾ। | ਬਹੁਤ ਵਧ ਜਾਣਾ। | To increase manifold. |
| ਨੱਚ ਨਾ ਜਾਣੇ ਅੰਗਣ ਟੇਢਾ। | ਕੰਮ ਨਾ ਆਉਣਾ, ਬਹਾਨੇ ਬਣਾਉਣੇ। | A bad workman blames his tools. |
| ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਪੀਹੜੇ ਪਿਛੋਂ ਸੁਰਮਾ ਪਾਉਣਾ। | ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ, ਫਿਰ ਸ਼ੌਕੀਆ ਕੰਮ। | First things first. |
| ਬੈਠਾ ਬੀਜੇ, ਉੱਠਦਾ ਖਾਏ। | ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। | No pain, no gain. |
| ਮਰਦਾ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? | ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। | A drowning man catches at a straw. |
| ਰੱਖੋ ਰੱਖੋ ਵਾਲੇ ਰੱਬਾ, ਤੂੰ ਹੀ ਰੱਖੀਂ। | ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਆ�ੇ ਕਰੋ, ਪਰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਵੀ ਸਹਾਰਾ। | God helps those who help themselves. |
3.5 ✍️ ਵਿਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ (Punctuation Marks) ਦੀ ਵਰਤੋਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
3.5.1 📊 ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਵਿਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ
| ਚਿੰਨ੍ਹ | ਨਾਂ | ਵਰਤੋਂ | ਉਦਾਹਰਣ |
|---|---|---|---|
| । | ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ | ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ | ਉਹ ਸਕੂਲ ਗਿਆ। |
| , | ਅਲਪ ਵਿਰਾਮ | ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੁਕਣ ਲਈ | ਰਾਮ, ਸ਼ਾਮ ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਆਏ। |
| ; | ਅਰਧ ਵਿਰਾਮ | ਦੋ ਵਾਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰੁਕਾਵਟ | ਉਹ ਆਇਆ; ਪਰ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲਿਆ। |
| : | ਕਾਲਨ | ਸੂਚੀ ਜਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ | ਫਲ: ਸੇਬ, ਕੇਲਾ, ਅੰਗੂਰ। |
| ? | ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ | ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ | ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ? |
| ! | ਵਿਸਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ | ਖੁਸ਼ੀ, ਦੁੱਖ, ਹੈਰਾਨੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ | ਵਾਹ! ਕਿੰਨਾ ਸੋਹਣਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ। |
| - | ਰੇਖਾ/ਡੈਸ਼ | ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਂ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ | ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ- ਮੈਂ ਆਵਾਂਗਾ। |
| "" | ਉਧਰਣ ਚਿੰਨ੍ਹ | ਕਿਸੇ ਦੇ ਬੋਲ ਸਿੱਧੇ ਦੇਣ ਲਈ | ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਕੱਲ੍ਹ ਆਵਾਂਗਾ।" |
| () | ਕੋਸ਼ | ਵਿਆਖਿਆ ਜਾਂ ਵਾਧੂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ | PSTET (ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਟੀਚਰ ਐਲਿਜਿਬਿਲਟੀ ਟੈਸਟ) |
3.5.2 🎯 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੁਕਤੇ
| ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ | ਪੰਜਾਬੀ | ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ |
|---|---|---|
| ਵੱਡੇ ਅੱਖਰ | ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ | ਹੁੰਦੇ ਹਨ |
| ਵਾਕ ਦਾ ਅੰਤ | । (ਡੈਸ਼) | . (ਫੁੱਲ ਸਟਾਪ) |
| ਐਪੋਸਟ੍ਰੋਫ਼ੀ | ਨਹੀਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ | ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ |
| ਤਿਰਛੇ ਅੱਖਰ | ਨਹੀਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ | ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ |
3.5.3 📝 ਵਿਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਰਤਣ ਦੇ ਨਿਯਮ
ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਸਿਰਲੇਖਾਂ, ਤਾਰੀਖਾਂ, ਪੰਨਾ ਨੰਬਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ
ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਪੰਜਾਬੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ) ਵਿੱਚ ਇਹ ? ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
3. ਕਾਮਾ (,):
ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਲਈ
ਸੰਬੋਧਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਰਾਮ, ਇੱਧਰ ਆ।)
ਹਾਂ/ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਹਾਂ, ਮੈਂ ਆਵਾਂਗਾ।)
ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਬੋਲ ਦੱਸਣ ਲਈ
"ਮੈਂ ਕੱਲ੍ਹ ਆਵਾਂਗਾ," ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ।
3.6 🎯 ਪ੍ਰੀਖਿਆ-ਮੁਖੀ ਅਭਿਆਸ (Exam-Oriented Practice)
3.6.1 📝 ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (Previous Year Questions)
🎯 ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1 (PSTET 2023):
ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਵਾਕ ਸਹੀ ਹੈ?
(ੳ) ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦਾ।
(ਅ) ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
(ੲ) ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ।
(ਸ) ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦੇ।
✅ ਉੱਤਰ: (ਅ) ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
🎯 ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2 (PSTET 2022):
'ਸੂਰਜ' ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ:
(ੳ) ਚੰਦ
(ਅ) ਤਾਰਾ
(ੲ) ਦਿਨਕਰ
(ਸ) ਅੰਬਰ
✅ ਉੱਤਰ: (ੲ) ਦਿਨਕਰ
🎯 ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3 (PSTET 2021):
"ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਝੋਣੀ" ਮੁਹਾਵਰੇ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ:
(ੳ) ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ
(ਅ) ਧੋਖਾ ਦੇਣਾ
(ੲ) ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਪਾਉਣੀ
(ਸ) ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ
✅ ਉੱਤਰ: (ਅ) ਧੋਖਾ ਦੇਣਾ
🎯 ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4 (PSTET 2020):
ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਵਾਕ ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਾਕ ਹੈ?
(ੳ) ਮੀਂਹ ਪਿਆ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਖੇਡੇ।
(ਅ) ਬੱਚੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ।
(ੲ) ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਪਿਆ, ਬੱਚੇ ਖੇਡਣ ਲੱਗੇ।
(ਸ) ਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਆਏ।
✅ ਉੱਤਰ: (ੲ) ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਪਿਆ, ਬੱਚੇ ਖੇਡਣ ਲੱਗੇ।
🎯 ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5 (PSTET 2019):
'ਅਮੀਰ' ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ:
(ੳ) ਧਨੀ
(ਅ) ਸਫ਼ਲ
(ੲ) ਗਰੀਬ
(ਸ) ਸਾਊ
✅ ਉੱਤਰ: (ੲ) ਗਰੀਬ
3.6.2 📝 ਅਭਿਆਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (Practice Questions)
ਭਾਗ A: ਵਾਕ-ਰਚਨਾ
1. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਲ ਵਾਕ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰੋ:
(ੳ) ਉਹ ਸਕੂਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਿਆ।
(ਅ) ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਕੂਲ ਗਿਆ, ਉਸਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
(ੲ) ਉਹ ਸਕੂਲ ਗਿਆ।
(ਸ) ਉਹ ਸਕੂਲ ਗਿਆ ਪਰ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਿਆ।
2. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰੋ:
(ੳ) ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
(ਅ) ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਠੰਡ ਵਧ ਗਈ ਹੈ।
(ੲ) ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਪਿਆ, ਠੰਡ ਵਧ ਗਈ।
(ਸ) ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਠੰਡ ਵਧ ਗਈ।
3. "ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਫ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਵਾਕ ਹੈ?
(ੳ) ਸਰਲ ਵਾਕ
(ਅ) ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਾਕ
(ੲ) ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ
(ਸ) ਆਗਿਆਵਾਚਕ ਵਾਕ
ਭਾਗ B: ਵਾਕ-ਸ਼ੁੱਧੀ
4. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਹੀ ਵਾਕ ਚੁਣੋ:
(ੳ) ਲੜਕੀ ਚੰਗਾ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।
(ਅ) ਲੜਕੀ ਚੰਗੀ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।
(ੲ) ਲੜਕੀ ਚੰਗੇ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।
(ਸ) ਲੜਕੀ ਚੰਗੀਆਂ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।
5. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਹੀ ਵਾਕ ਚੁਣੋ:
(ੳ) ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
(ਅ) ਬੱਚਾ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
(ੲ) ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
(ਸ) ਬੱਚਾ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
6. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਹੀ ਵਾਕ ਚੁਣੋ:
(ੳ) ਉਸਨੇ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਿਆ।
(ਅ) ਉਸਨੇ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹੀ।
(ੲ) ਉਸਨੇ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹੀਆਂ।
(ਸ) ਉਸਨੇ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹੇ।
ਭਾਗ C: ਸ਼ਬਦ-ਗਿਆਨ
7. 'ਪਾਣੀ' ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ:
(ੳ) ਅੱਗ
(ਅ) ਜਲ
(ੲ) ਹਵਾ
(ਸ) ਧਰਤੀ
8. 'ਗਰਮ' ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ:
(ੳ) ਤੱਤਾ
(ਅ) ਠੰਡਾ
(ੲ) ਨਿੱਘਾ
(ਸ) ਸੇਕ
9. "ਉਂਗਲੀ 'ਤੇ ਨਚਾਉਣਾ" ਮੁਹਾਵਰੇ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ:
(ੳ) ਨੱਚਣਾ
(ਅ) ਖੇਡਣਾ
(ੲ) ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ
(ਸ) ਗੁੱਸੇ ਹੋਣਾ
10. "ਆਪ ਬੀਜੇ ਉਹ ਫਲ ਪਾਏ" ਅਖਾਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ:
(ੳ) ਬੀਜਣ ਦਾ ਕੰਮ
(ਅ) ਫਲ ਖਾਣਾ
(ੲ) ਜਿਵੇਂ ਕਰਮ ਕਰੋਗੇ, ਉਵੇਂ ਫਲ ਮਿਲੇਗਾ
(ਸ) ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਮ
ਭਾਗ D: ਵਿਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ
11. ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
(ੳ) ,
(ਅ) ;
(ੲ) ।
(ਸ) :
12. ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
(ੳ) !
(ਅ) ?
(ੲ) ।
(ਸ) ,
✅ ਉੱਤਰ-ਸੂਚੀ (Answer Key)
| ਪ੍ਰਸ਼ਨ | ਉੱਤਰ | ਵਿਆਖਿਆ |
|---|---|---|
| 1 | (ੲ) | ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਿਰਿਆ - ਸਰਲ ਵਾਕ |
| 2 | (ਅ) | 'ਅਤੇ' ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਵਾਕ - ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ |
| 3 | (ਅ) | 'ਜੋ' ਅਧੀਨ ਵਾਕ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ - ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਾਕ |
| 4 | (ਅ) | 'ਲੜਕੀ' ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ, 'ਚੰਗੀ' ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ |
| 5 | (ੲ) | 'ਬੱਚੇ' ਬਹੁਵਚਨ, 'ਜਾਂਦੇ ਹਨ' ਬਹੁਵਚਨ ਕਿਰਿਆ |
| 6 | (ਅ) | 'ਕਿਤਾਬ' ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ, 'ਪੜ੍ਹੀ' ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਕਿਰਿਆ |
| 7 | (ਅ) | ਜਲ = ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥਕ |
| 8 | (ਅ) | ਗਰਮ ਦਾ ਉਲਟ ਠੰਡਾ |
| 9 | (ੲ) | ਉਂਗਲੀ 'ਤੇ ਨਚਾਉਣਾ = ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ |
| 10 | (ੲ) | ਜਿਵੇਂ ਕਰਮ ਕਰੋਗੇ, ਉਵੇਂ ਫਲ ਮਿਲੇਗਾ |
| 11 | (ੲ) | । = ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ (ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ) |
| 12 | (ਅ) | ? = ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ |
🎯 ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ - ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
| # | ਮੁੱਖ ਨੁਕਤਾ | ਵੇਰਵਾ |
|---|---|---|
| 1 | 📝 ਸਰਲ ਵਾਕ | ਇੱਕ ਕਿਰਿਆ, ਪੂਰਾ ਵਿਚਾਰ (ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।) |
| 2 | 🔗 ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਾਕ | ਮੁੱਖ + ਅਧੀਨ ਵਾਕ (ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਇਆ, ਮੈਂ ਸੁੱਤਾ।) |
| 3 | 🤝 ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ | ਦੋ ਮੁੱਖ ਵਾਕ + ਜੋੜਕ (ਉਹ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਗਿਆ।) |
| 4 | 🔄 ਸਮਾਨਾਰਥਕ | ਸੂਰਜ = ਦਿਨਕਰ, ਰਵੀ, ਭਾਨੂੰ |
| 5 | 🔄 ਵਿਰੋਧੀ | ਗਰਮ ⇔ ਠੰਡਾ, ਅਮੀਰ ⇔ ਗਰੀਬ |
| 6 | 💬 ਮੁਹਾਵਰੇ | ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਝੋਣੀ = ਧੋਖਾ ਦੇਣਾ |
| 7 | 📜 ਅਖਾਣ | ਆਪ ਬੀਜੇ ਉਹ ਫਲ ਪਾਏ = As you sow, so shall you reap |
| 8 | ✍️ ਵਿਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ | । = ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ, ? = ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ |
🔚 ਅਗਲਾ ਅਧਿਆਇ
ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਅਰਜਨ (Learning & Acquisition) ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਾਂਗੇ। ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਅਧਿਆਪਨ ਵਿਧੀ (Pedagogy of Language Development) ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਇ ਹੋਵੇਗਾ।
💡 ਅੰਤਿਮ ਟਿਪ: PSTET ਦੇ ਵਿਆਕਰਨ ਭਾਗ ਲਈ ਨਿਯਮਿਤ ਅਭਿਆਸ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰੋ। ਵਾਕ-ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਗਿਆਨ 'ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਦਿਓ। ਸ਼ੁੱਭਕਾਮਨਾਵਾਂ! 🌟
📚 ਸੰਦਰਭ: PSTET Official Syllabus, Columbia University , Translation Directory , Wikibooks , Adda247 , PW Live
