ਅਧਿਆਇ 6: ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਾਰਜ (Functions of Language) ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਦ ਵਜੋਂ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ 🗣️
🌟 PSTET ਪੇਪਰ 2 (ਭਾਸ਼ਾ I) ਲਈ ਸੰਪੂਰਨ ਗਾਈਡ
📚 ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ
| ਕ੍ਰਮ | ਵਿਸ਼ਾ | ਸਮਾਂ (ਮਿੰਟ) |
|---|---|---|
| 6.1 | 🌈 ਜਾਣ-ਪਛਾਣ | 5 |
| 6.2 | 📢 ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਾਰਜ (Functions of Language) | 30 |
| 6.3 | 🧒 ਬੱਚੇ ਸੰਦ ਵਜੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਨ | 25 |
| 6.4 | 💡 ਵਿਹਾਰਕ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਸਰੂਮ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ | 20 |
| 6.5 | ✍️ ਅਭਿਆਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ | 20 |
6.1 🌈 ਜਾਣ-ਪਛਾਣ
ਭਾਸ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਾਧਨ ਹੈ । PSTET ਪੇਪਰ 2 ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ (ਭਾਸ਼ਾ I) ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਦ ਵਜੋਂ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕੀ-ਕੀ ਕਾਰਜ ਹਨ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
💡 ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਥ: ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਹਨ - ਸੂਚਨਾਤਮਕ (Informative), ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਤਮਕ (Expressive), ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਤਮਕ (Directive) । ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਾਰਜ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਰਸਮੀ (Ceremonial) ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਤਮਕ (Performative) ।
🎯 ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼:
✅ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ
✅ ਹਰ ਕਾਰਜ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਜਾਣਨੀਆਂ
✅ ਬੱਚਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੰਦ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋਣਾ
✅ ਕਲਾਸਰੂਮ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਸਿੱਖਣੇ
6.2 📢 ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਾਰਜ (Functions of Language)
ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਾਰਜ ਅਕਸਰ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।
6.2.1 📊 ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ
6.2.2 📝 ਸੂਚਨਾਤਮਕ ਕਾਰਜ (Informative Function) - ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਆਖਿਆ
ਸੂਚਨਾਤਮਕ ਕਾਰਜ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਤੱਥ, ਵਿਚਾਰ, ਰਾਏ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
🔑 ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ:
📋 ਉਦਾਹਰਣਾਂ:
| ਉਦਾਹਰਣ | ਵਿਆਖਿਆ |
|---|---|
| "ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਹੈ।" | ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੱਥ |
| "ਪਾਣੀ 100 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ 'ਤੇ ਉਬਲਦਾ ਹੈ।" | ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਤੱਥ |
| "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।" | ਨਿੱਜੀ ਰਾਏ |
| "ਕੱਲ੍ਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਟੈਸਟ ਹੈ।" | ਸੂਚਨਾ |
💡 ਨੋਟ: ਸੂਚਨਾਤਮਕ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਭੁਲੇਖਾ, ਅਤੇ ਝੂਠੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ।
6.2.3 🎭 ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਤਮਕ ਕਾਰਜ (Expressive Function) - ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਆਖਿਆ
ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਤਮਕ ਕਾਰਜ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਰੁਚੀਆਂ, ਮਨੋਦਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
🔑 ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ:
📋 ਉਦਾਹਰਣਾਂ:
| ਉਦਾਹਰਣ | ਭਾਵਨਾ |
|---|---|
| "ਛਿਃ!" | ਘਿਣ, ਨਫ਼ਰਤ |
| "ਆਹ! ਮੈਨੂੰ ਸੱਟ ਲੱਗ ਗਈ।" | ਦਰਦ |
| "ਵਾਹ! ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ!" | ਖੁਸ਼ੀ, ਹੈਰਾਨੀ |
| "ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਦਿਨ ਹੈ।" | ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਭਾਵਨਾ |
| "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ।" | ਪਿਆਰ, ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ |
📚 ਸਾਹਿਤਕ ਉਦਾਹਰਣ:
"ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰਾ ਸਮਾਂ ਸੀ..." - ਚਾਰਲਸ ਡਿਕਨਸ
6.2.4 ⚡ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਕਾਰਜ (Directive Function) - ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਆਖਿਆ
ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਕਾਰਜ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
🔑 ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ:
📋 ਉਦਾਹਰਣਾਂ:
6.2.5 🔄 ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਕਾਰਜ (Mixed Functions)
ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕੋ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਾਰਜ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ।
6.2.6 📜 ਹੋਰ ਕਾਰਜ (Other Functions)
ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਾਰਜ ਵੀ ਹਨ ਜੋ PSTET ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ:
6.3 🧒 ਬੱਚੇ ਸੰਦ ਵਜੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਨ
ਬੱਚੇ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ।
💡 ਜੇਰੋਮ ਬਰੂਨਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: ਬੱਚੇ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ "ਉਹ ਚੀਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ, ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਣ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਹ ਨਿਰਭਰ ਹਨ" ।
6.3.1 🎯 ਲੋੜਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ (Expressing Needs)
ਬੱਚੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮੂਲ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।
| ਉਮਰ | ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪੱਧਰ | ਲੋੜ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ |
|---|---|---|
| 1-2 ਸਾਲ | ਇੱਕ-ਸ਼ਬਦੀ ਵਾਕ | "ਪਾਣੀ", "ਦੁੱਧ", "ਮੰਮੀ" (ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਲੋੜ) |
| 2-3 ਸਾਲ | ਦੋ-ਸ਼ਬਦੀ ਵਾਕ | "ਮੈਂ ਪਾਣੀ", "ਦੁੱਧ ਚਾਹੀਦਾ", "ਖਾਣਾ ਖਾਣਾ" |
| 3-4 ਸਾਲ | ਛੋਟੇ ਵਾਕ | "ਮੈਨੂੰ ਪਾਣੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।", "ਮੈਂ ਦੁੱਧ ਪੀਣਾ ਹੈ।" |
| 4-5 ਸਾਲ | ਪੂਰੇ ਵਾਕ | "ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿਓ।", "ਕੀ ਮੈਂ ਦੁੱਧ ਪੀ ਸਕਦਾ/ਸਕਦੀ ਹਾਂ?" |
6.3.2 😊 ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ (Expressing Emotions)
ਭਾਸ਼ਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ, ਨਾਮ ਦੇਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ।
🔑 ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ:
📝 ਖੋਜ ਦੇ ਨਤੀਜੇ:
6.3.3 💭 ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ (Expressing Thoughts)
ਭਾਸ਼ਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ, ਕਲਪਨਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਸਮਝ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
🌟 "ਇੱਥੇ-ਹੁਣ" ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ (Beyond the Here-and-Now)
ਬੱਚੇ ਜਦੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਥੇ-ਹੁਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ - ਭਾਵ, ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ।
6.3.4 👥 ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ (For Social Development)
ਭਾਸ਼ਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ।
6.4 💡 ਵਿਹਾਰਕ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਸਰੂਮ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ
6.4.1 🎯 ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ
6.4.2 📖 ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਸਿਖਾਉਣਾ
ਕਹਾਣੀ: ਗੁੱਸੇਖੋਰ ਬੰਦਰ 🐒
ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਬੰਦਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇਲੇ ਪਸੰਦ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪੇੜ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਕੇ ਕੇਲੇ ਦੇਖੇ (ਸੂਚਨਾਤਮਕ)। ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ (ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਤਮਕ) ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਨ ਲੱਗਾ। ਪਰ ਪੇੜ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਦਿਓ!" (ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਤਮਕ)
6.4.3 🏫 ਕਲਾਸਰੂਮ ਲਈ ਸੁਝਾਅ
6.5 ✍️ ਅਭਿਆਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (Practice Questions)
📝 PSTET-ਅਧਾਰਿਤ ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
ਭਾਗ A: ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਾਰਜ
1. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਵਾਕ ਸੂਚਨਾਤਮਕ (Informative) ਕਾਰਜ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ?
(ੳ) "ਵਾਹ! ਕਿੰਨਾ ਸੋਹਣਾ ਫੁੱਲ ਹੈ!"
(ਅ) "ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰੋ।"
(ੲ) "ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।"
(ਸ) "ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ, ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ?"
✅ ਉੱਤਰ: (ੲ) "ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।" - ਇਹ ਇੱਕ ਤੱਥ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ ।
2. "ਛਿਃ!" - ਇਹ ਕਿਸ ਕਾਰਜ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ?
(ੳ) ਸੂਚਨਾਤਮਕ
(ਅ) ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਤਮਕ
(ੲ) ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਤਮਕ
(ਸ) ਸੰਪਰਕੀ
✅ ਉੱਤਰ: (ਅ) ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਤਮਕ - ਇਹ ਘਿਣ/ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
3. "ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕਲਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲੋ।" - ਇਹ ਕਿਸ ਕਾਰਜ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ?
(ੳ) ਸੂਚਨਾਤਮਕ
(ਅ) ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਤਮਕ
(ੲ) ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਤਮਕ
(ਸ) ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਤਮਕ
✅ ਉੱਤਰ: (ੲ) ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਤਮਕ - ਇਹ ਇੱਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ।
4. ਇੱਕੋ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਾਰਜ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?
(ੳ) ਸ਼ੁੱਧ ਕਾਰਜ
(ਅ) ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਕਾਰਜ (Mixed Functions)
(ੲ) ਰਸਮੀ ਕਾਰਜ
(ਸ) ਸੰਪਰਕੀ ਕਾਰਜ
✅ ਉੱਤਰ: (ਅ) ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਕਾਰਜ (Mixed Functions) - ਜਿਵੇਂ "ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ ਹੈ" ਵਿੱਚ ਤਿੰਨੇ ਕਾਰਜ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ।
5. "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।" - ਇਹ ਕਿਸ ਕਾਰਜ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ?
(ੳ) ਸੂਚਨਾਤਮਕ
(ਅ) ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਤਮਕ
(ੲ) ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਤਮਕ
(ਸ) ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਤਮਕ (Performative)
✅ ਉੱਤਰ: (ਸ) ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਤਮਕ - ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਹੀ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਭਾਗ B: ਬੱਚਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
6. ਬੱਚੇ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਕਿਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ? (ਬਰੂਨਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ)
(ੳ) ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਕਰਨ ਸਿੱਖਣ ਲਈ
(ਅ) ਉਹ ਚੀਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ, ਖੇਡਣ, ਅਤੇ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਲਈ
(ੲ) ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਲਈ
(ਸ) ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ
✅ ਉੱਤਰ: (ਅ) ਉਹ ਚੀਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ, ਖੇਡਣ, ਅਤੇ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ।
7. ਭਾਸ਼ਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ (regulate) ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ?
(ੳ) ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੀਕਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਕੇ
(ਅ) ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਕੇ
(ੲ) ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਦੇਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਕੇ
(ਸ) ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣਾ ਸਿਖਾ ਕੇ
✅ ਉੱਤਰ: (ੲ) ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਦੇਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਕੇ ।
8. "ਇੱਥੇ-ਹੁਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ" (Beyond the here-and-now) ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?
(ੳ) ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ
(ਅ) ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਛੂਹ ਸਕਦੇ ਹਾਂ
(ੲ) ਭੂਤਕਾਲ, ਭਵਿੱਖ, ਕਲਪਨਾ, ਕਾਰਨ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ
(ਸ) ਸਿਰਫ਼ ਵਰਤਮਾਨ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ
✅ ਉੱਤਰ: (ੲ) ਭੂਤਕਾਲ, ਭਵਿੱਖ, ਕਲਪਨਾ, ਕਾਰਨ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ।
9. ਕਲਾਸਰੂਮ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਕੀ ਹੈ?
(ੳ) ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਹਿਣਾ
(ਅ) ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਕਹਿਣਾ
(ੲ) ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦੇਣਾ
(ਸ) ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਣਾ
✅ ਉੱਤਰ: (ੲ) ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦੇਣਾ ।
10. "ਹੈਲੋ", "ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ", "ਫਿਰ ਮਿਲਾਂਗੇ" - ਇਹ ਕਿਸ ਕਾਰਜ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ?
(ੳ) ਸੂਚਨਾਤਮਕ
(ਅ) ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਤਮਕ
(ੲ) ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਤਮਕ
(ਸ) ਸੰਪਰਕੀ (Phatic)
✅ ਉੱਤਰ: (ਸ) ਸੰਪਰਕੀ - ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।
📊 ਉੱਤਰ-ਸੂਚੀ (Answer Key)
| ਪ੍ਰਸ਼ਨ | ਉੱਤਰ | ਪ੍ਰਸ਼ਨ | ਉੱਤਰ |
|---|---|---|---|
| 1 | (ੲ) | 6 | (ਅ) |
| 2 | (ਅ) | 7 | (ੲ) |
| 3 | (ੲ) | 8 | (ੲ) |
| 4 | (ਅ) | 9 | (ੲ) |
| 5 | (ਸ) | 10 | (ਸ) |
🎯 ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ - ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
🔚 ਅਗਲਾ ਅਧਿਆਇ
ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ (Role of Listening & Speaking) ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਾਂਗੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਜਾਣਾਂਗੇ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਦਾ ਕੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਾਸਰੂਮ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਹੁਨਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
💡 ਅੰਤਿਮ ਟਿਪ: ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ PSTET ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਾਰਜ ਅਕਸਰ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਦੇ ਭਰਪੂਰ ਮੌਕੇ ਦਿਓ । 🌟
📚 ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ:
