PSTET 2026 (Inservice) Paper - 1
Punjabi
(Questions 1–30)
1. "ਸ਼ਿੰਗਾਰ-ਦਾਨ" ਦੇਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼
ਕੀ ਹੈ?
(A) ਸਜਾਵਟ ਲਈ
(B) ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ
(C) ਤੋਹਫ਼ਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ
(D) ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ
Correct Answer: (B) ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸਮਾਨ
ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ
Explanation: ਪੈਰੇ
ਅਨੁਸਾਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ
ਸ਼ਿੰਗਾਰ-ਦਾਨ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖ ਸਕਣ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸਜਾਵਟ ਜਾਂ ਤੋਹਫ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸੰਭਾਲ ਹੈ।
Additional Info: ਸ਼ਿੰਗਾਰ-ਦਾਨ
ਰੱਖਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਪੰਜਾਬੀ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸਮੱਗਰੀ
(ਸੁਰਮਾ, ਕੱਜਲ, ਸਜਾਵਟੀ ਪਰਾਂਦੇ ਆਦਿ) ਨੂੰ ਸੁਥਰਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੀ।
ਇਹ ਦਾਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ
ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਧਾਤ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ
ਸੀ।
2. "ਸੁਰਮਚੂਆਂ
ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ" ਦਾ ਭਾਵ ਕੀ
ਹੈ?
(A) ਸੁਰਮਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
(B) ਸੁਰਮਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
(C) ਸੁਰਮਾ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
(D) ਸੁਰਮਾ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
Correct Answer: (C) ਸੁਰਮਾ ਅੱਖ
ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
Explanation: ਪੈਰੇ
ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੁਰਮਚੂਆਂ
(ਸੁਰਮਾ ਪਾਉਣ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ) ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ
ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਮਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ
ਲਈ ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ
ਭਾਵ ਸੁਰਮਾ ਲਾਉਣਾ ਹੈ।
Additional Info: ਸੁਰਮਚੂ ਸੁਰਮੇ
ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਤਲੀ ਡੰਡੀ ਜਾਂ ਕਿਆਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਰਮੇਦਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ
ਮੇਕ-ਅੱਪ ਵਿੱਚ ਆਈਲਾਈਨਰ ਨੇ ਇਸ ਦੀ
ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਹੈ।
3. ਸੁਰਮਾ
ਰਗੜਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲੰਬੀ
ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ?
(A) ਰਿਵਾਜ ਕਰਕੇ
(B) ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ
(C) ਰੰਗ ਬਦਲਣ ਲਈ
(D) ਸਮਾਂ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲਈ
Correct Answer: (B) ਇਸ ਨੂੰ
ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ
Explanation: ਪੈਰੇ
ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਰਮੇ ਦੀ ਡਲੀ ਨੂੰ
ਖਰਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਕਈ
ਦਿਨ ਲਗਾਤਾਰ ਰਗੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ
ਇਹ ਮੈਦੇ ਵਾਂਗ ਮਹੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ
ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਰੜਕ ਪੈਦਾ ਨਾ ਕਰੇ।
ਇਸ ਲਈ ਲੰਬੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਰੀਕਾਈ ਹੈ।
Additional Info: ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ
ਸੁਰਮਾ ਰਗੜਨਾ ਮਿਹਨਤ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਸੀ। ਬਾਅਦ
ਵਿੱਚ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪੀਸਿਆ ਸੁਰਮਾ ਆਮ ਹੋ ਗਿਆ,
ਪਰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਡਲੀਆਂ ਵਾਲੇ
ਸੁਰਮੇ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
4. "ਮੂਧਾ
ਮਾਰ ਕੇ" ਦਾ ਭਾਵ ਕੀ
ਹੈ?
(A) ਉਲਟਾ ਕਰਕੇ
(B) ਤੋੜ ਕੇ
(C) ਸਾਫ ਕਰਕੇ
(D) ਗਰਮ ਕਰਕੇ
Correct Answer: (A) ਉਲਟਾ ਕਰਕੇ
Explanation: ਪੈਰੇ
ਵਿੱਚ ਦਿਵਾਲੀ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਕੱਜਲ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਦੱਸਿਆ
ਗਿਆ ਹੈ: ਦੀਵੇ ਉੱਪਰ ਕੋਈ ਭਾਂਡਾ "ਮੂਧਾ ਮਾਰ ਕੇ" ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਭਾਵ ਉਲਟਾ ਕਰਕੇ।
Additional Info: "ਮੂਧਾ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ
ਉਲਟਾ ਜਾਂ ਔਣਾ। ਇਸ
ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਂਡੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੱਜਲ
ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ
ਘਰੇਲੂ ਤਰੀਕਾ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਸੀ।
5. "ਕੁਝ
ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ" ਵਿੱਚ "ਕੁਝ" ਕਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ?
(A) ਨਾਂਵ
(B) ਕਿਰਿਆ
(C) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ
(D) ਨਿਪਾਤ
Correct Answer: (C) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ
Explanation: ਇੱਥੇ
"ਕੁਝ" ਸ਼ਬਦ "ਘਰਾਂ" (ਨਾਂਵ) ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਂ
ਮਾਤਰਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ "ਕੁਝ ਘਰ" – 'ਕੁਝ' ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਗਿਣਤੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ
ਲਈ ਇਹ ਪਰਿਮਾਣ-ਵਾਚਕ
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੈ।
Additional Info: ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ: ਗੁਣਵਾਚਕ, ਸੰਖਿਆਵਾਚਕ, ਪਰਿਮਾਣਵਾਚਕ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ। "ਕੁਝ" ਪਰਿਮਾਣਵਾਚਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ।
6. "ਰਗੜਦੀਆਂ
ਸਨ" ਕਿਹੜਾ ਕਾਲ ਹੈ?
(A) ਵਰਤਮਾਨ
(B) ਭੂਤਕਾਲ
(C) ਭਵਿੱਖ
(D) ਆਗਿਆ
Correct Answer: (B) ਭੂਤਕਾਲ
Explanation: "ਰਗੜਦੀਆਂ ਸਨ"
– ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਰੂਪ ਪਿਛਲੇ
ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰ ਰਹੀ ਆਦਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। "ਸਨ"
ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ ਭੂਤਕਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ "ਰਗੜਦੀਆਂ" ਆਦਤ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ
ਲਈ ਇਹ ਭੂਤਕਾਲ ਹੈ।
Additional Info: ਇਸ ਕਿਰਿਆ
ਨੂੰ "ਆਦਤੀ ਭੂਤਕਾਲ" (Past habit) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ:
"ਉਹ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਸੈਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।"
7. "ਸ਼ਿੰਗਾਰ
ਦਾ ਖਾਸ ਹਿੱਸਾ" ਵਿੱਚ "ਖਾਸ" ਕਿਹੜਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੈ?
(A) ਗੁਣਵਾਚਕ
(B) ਸੰਖਿਆਵਾਚਕ
(C) ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
(D) ਸੰਬੰਧਕ
Correct Answer: (A) ਗੁਣਵਾਚਕ
Explanation: "ਖਾਸ" ਸ਼ਬਦ
"ਹਿੱਸਾ" ਦੇ ਗੁਣ ਜਾਂ
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ (ਭਾਵ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ)। ਇਹ ਕੋਈ ਸੰਖਿਆ,
ਇਸ਼ਾਰਾ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਗੁਣਵਾਚਕ
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੈ।
Additional Info: ਗੁਣਵਾਚਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ
ਰੰਗ, ਆਕਾਰ, ਸੁਭਾਵ, ਅਵਸਥਾ ਆਦਿ ਦੱਸਦੇ ਹਨ – ਜਿਵੇਂ ਸੁੰਦਰ, ਵੱਡਾ, ਮਿੱਠਾ, ਖਾਸ।
8. "ਰੰਗਲੇ,
ਤਿੱਲੇਦਾਰ ਪਰਾਂਦੇ" ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੀ ਕਿਸਮ ਹੈ?
(A) ਸੰਖਿਆਵਾਚਕ
(B) ਗੁਣਵਾਚਕ
(C) ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
(D) ਸੰਬੰਧਕ
Correct Answer: (B) ਗੁਣਵਾਚਕ
Explanation: "ਰੰਗਲੇ" (ਰੰਗੀਨ)
ਅਤੇ "ਤਿੱਲੇਦਾਰ" (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੱਲੇ ਲੱਗੇ ਹੋਣ) ਦੋਵੇਂ ਪਰਾਂਦੇ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ
ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ
ਸੰਖਿਆ, ਇਸ਼ਾਰਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ।
Additional Info: ਪਰਾਂਦੇ ਵਿੱਚ
ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੁਣਵਾਚਕ ਸ਼ਬਦ: ਸੋਹਣਾ, ਚਮਕਦਾਰ, ਪਤਲਾ, ਲੰਮਾ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਹਜਾਤਮਕ
ਅਰਥ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
9. "ਤਰਜੀਹ"
ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
(A) ਇਨਕਾਰ
(B) ਗਲਤੀ
(C) ਰੋਕ
(D) ਪਹਿਲ
Correct Answer: (D) ਪਹਿਲ
Explanation: "ਤਰਜੀਹ" ਦਾ
ਅਰਥ ਹੈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼
ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਨਾਲੋਂ ਅਧਿਕ ਮਹੱਤਵ ਜਾਂ ਵਰਤੋਂ ਦੇਣਾ, ਭਾਵ "ਪਹਿਲ" ਦੇਣਾ। "ਪਹਿਲ" (preference) ਇਸ ਦਾ ਸਹੀ
ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਹੈ।
Additional Info: ਹੋਰ ਸਮਾਨਾਰਥੀ:
ਉੱਤਮਤਾ, ਅਗਰਤਾ। ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ: ਇਨਕਾਰ, ਬਰਾਬਰੀ।
10. ਲੰਮੀਆਂ
ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁਰਮੇ ਨੂੰ ਪੂਛਾਂ ਵਾਲਾ ਸੁਰਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
(ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਇਸ ਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ
ਲੰਮੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁਰਮੇ ਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ
ਸੀ?)
(A) ਲੰਮੀਆਂ ਲੜੀਆਂ
(B) ਕੱਜਲ ਰੇਖਾ
(C) ਲੰਮੀਆਂ ਧਾਰਾਂ
(D) ਡਲੀਆਂ
Correct Answer: (C) ਲੰਮੀਆਂ ਧਾਰਾਂ (ਨੋਟ: ਪੈਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਹੀ ਉੱਤਰ "ਪੂਛਾਂ ਵਾਲਾ ਸੁਰਮਾ" ਹੈ, ਪਰ ਦਿੱਤੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ "ਲੰਮੀਆਂ ਧਾਰਾਂ" ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।)
Explanation: ਪੈਰੇ
ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ
ਸੁਰਮੇ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਲੰਮੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ "ਪੂਛਾਂ
ਵਾਲਾ ਸੁਰਮਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵਿਕਲਪਾਂ
ਵਿੱਚੋਂ "ਲੰਮੀਆਂ ਧਾਰਾਂ" ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ
ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਹੈ।
Additional Info: ਛੋਟੀਆਂ ਧਾਰਾਂ
ਵਾਲੇ ਸੁਰਮੇ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲੰਮੀਆਂ ਧਾਰਾਂ
(ਪੂਛਾਂ ਵਾਲੇ) ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।
11. ਪੈਰੇ
ਅਨੁਸਾਰ ਔਰਤਾਂ ਕਿਸ ਮੌਕੇ ਖੁਦ ਕੱਜਲ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ?
(A) ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ
(B) ਵਿਸਾਖੀ 'ਤੇ
(C) ਦੁਸਹਿਰੇ ਵਾਲੀ ਰਾਤ
(D) ਦਿਵਾਲੀ ਵਾਲੀ ਰਾਤ
Correct Answer: (D) ਦਿਵਾਲੀ ਵਾਲੀ
ਰਾਤ
Explanation: ਪੈਰੇ
ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: "ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲ ਆਮ ਪੇਂਡੂ ਤੀਵੀਆਂ
ਦਿਵਾਲੀ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ... ਆਪ ਕੱਜਲ ਤਿਆਰ
ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।" ਇਸ
ਲਈ ਇਹ ਮੌਕਾ ਦਿਵਾਲੀ
ਦੀ ਰਾਤ ਹੈ।
Additional Info: ਇਸ ਮੌਕੇ
ਉਹ ਦੇਸੀ ਤੇਲ ਦੇ ਦੀਵੇ ਉੱਤੇ
ਭਾਂਡਾ ਮੂਧਾ ਮਾਰ ਕੇ ਕੱਜਲ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ
ਸਨ। ਇਹ ਰਸਮ ਪੰਜਾਬੀ
ਲੋਕ-ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।
12. ਫੁੱਲ-ਫੂੰਦੀਆਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੇਠ
ਲਿਖਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸ ਨਾਲ ਹੈ?
(A) ਸੁਰਮਚੂ
(B) ਸੁਰਮੇਦਾਨੀ
(C) ਪਰਾਂਦੇ
(D) ਰਿਬਨ ਜਾਂ ਰਬੜ ਦੇ ਛੱਲੇ
Correct Answer: (C) ਪਰਾਂਦੇ
Explanation: ਪੈਰੇ
ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਕੇ ਰੰਗਲੇ,
ਤਿੱਲੇਦਾਰ ਪਰਾਂਦੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਫੁੱਲ
ਜਾਂ ਫੂੰਦੇ ਲਟਕਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ
ਲਈ ਫੁੱਲ-ਫੂੰਦੀਆਂ ਪਰਾਂਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।
Additional Info: ਪਰਾਂਦਿਆਂ ਦੀ
ਥਾਂ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਰਿਬਨ ਜਾਂ ਰਬੜ ਦੇ ਛੱਲੇ ਵਰਤੇ
ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪਰਾਂਦੇ
ਅਜੇ ਵੀ ਖਾਸ ਮੌਕਿਆਂ
'ਤੇ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
13. "ਹੋਣੀ
ਚੜ੍ਹੀ ਜੁ ਚੜ੍ਹਦਿਉਂ" ਵਿੱਚ
"ਹੋਣੀ" ਦਾ ਭਾਵ ਕੀ
ਹੈ?
(A) ਕਿਸਮਤ/ਅਟੱਲ ਘਟਨਾ
(B) ਮੌਸਮ
(C) ਰਾਜਨੀਤੀ
(D) ਸਮਾਂ
Correct Answer: (A) ਕਿਸਮਤ/ਅਟੱਲ
ਘਟਨਾ
Explanation: ਕਵਿਤਾ
ਵਿੱਚ "ਹੋਣੀ" ਤੋਂ ਭਾਵ ਕਿਸਮਤ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਰਬਧ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ
ਆਪ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਇਹ
ਕੋਈ ਮੌਸਮ, ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਸਿਆਸਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਟੱਲ ਘਟਨਾ (ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਬਾਹੀ) ਹੈ।
Additional Info: ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ
ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ "ਹੋਣੀ" ਅਕਸਰ ਵਿਧਾਤਾ ਜਾਂ ਲਿਖੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ – "ਹੋਣੀ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿੰਦੀ
ਹੈ।"
14. "ਪੋਠੋਹਾਰ
ਨੂੰ ਖੁਰੀਂ ਮਧੋਲਦੀ" ਵਿੱਚ "ਮਧੋਲਦੀ" ਦਾ ਸਹੀ ਅਰਥ
ਕੀ ਹੈ?
(A) ਸਜਾਉਣਾ
(B) ਰੌਂਦਣਾ/ਕੁਚਲਣਾ
(C) ਬਚਾਉਣਾ
(D) ਵੰਡਣਾ
Correct Answer: (B) ਰੌਂਦਣਾ/ਕੁਚਲਣਾ
Explanation: "ਮਧੋਲਣਾ" ਦਾ
ਅਰਥ ਹੈ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ
ਰੌਂਦਣਾ, ਮਿੱਧਣਾ। ਇੱਥੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ (ਖੁਰੀਂ)
ਪੋਠੋਹਾਰ ਨੂੰ ਰੌਂਦ ਰਹੇ ਹਨ – ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਹੈ।
Additional Info: ਇਹ ਸ਼ਬਦ
ਖੇਤੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ, ਜਿਵੇਂ "ਛੱਪਰ ਮਧੋਲ ਦੇਣਾ" (ਢਾਹ ਸੁੱਟਣਾ)।
15. "ਟਾਪਾਂ
ਦੀ ਵਾਜ" ਦਾ ਸੰਦਰਭ ਕੀ
ਹੈ?
(A) ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼
(B) ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚੀਕ
(C) ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ
(D) ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਦੀ
ਆਵਾਜ਼
Correct Answer: (D) ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ
ਖੁਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼
Explanation: ਕਵਿਤਾ
ਵਿੱਚ "ਟਾਪਾਂ" ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਨੂੰ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ (ਵਾਜ)
ਤਬਾਹੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ
ਵਿੱਚ "ਟਾਪ" ਦਾ ਅਰਥ ਘੋੜੇ
ਦੀ ਖੁਰੀ ਹੈ।
Additional Info: ਫੌਜਾਂ ਜਾਂ
ਘੁੜਸਵਾਰਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਨੂੰ
"ਟਾਪਾਂ ਦੀ ਵਾਜ" ਦੇ
ਜ਼ਰੀਏ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ
ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
16. “ਵਧੇ
ਫੁੱਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਧੀ ਵੀ
ਘੱਟ ਗਈ” ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
(A) ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ
(B) ਅਚਾਨਕ ਤਬਾਹੀ ਅਤੇ ਪਤਨ
(C) ਸਥਿਰਤਾ
(D) ਵਿਕਾਸ
Correct Answer: (B) ਅਚਾਨਕ ਤਬਾਹੀ
ਅਤੇ ਪਤਨ
Explanation: ਇਸ
ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਹੈ – ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਧਿਆ-ਫੁੱਲਿਆ ਸੀ, ਉਸਦੀ "ਵਧੀ" (ਉੱਨਤੀ) ਘਟ ਗਈ।
ਇਹ ਤਬਾਹੀ ਅਤੇ ਪਤਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ,
ਸਥਿਰਤਾ ਜਾਂ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਨਹੀਂ।
Additional Info: ਕਵੀ ਸੰਭਵ
ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਂ
(ਜਿਵੇਂ ਯੁੱਧ, ਕਤਲੇਆਮ) ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ
ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਸ਼ਟ
ਹੋ ਗਈ।
17. “ਧੁਖਦੀ
ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰੀ” ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ?
(A) ਉਪਮਾ
(B) ਰੂਪਕ
(C) ਚਿੱਤਰ
(D) ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ
Correct Answer: (D) ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ
Explanation: "ਧੁਖਦੀ... ਅੰਦਰੋਂ
ਅੰਦਰੀ" ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੋਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਧੁਨੀ (ਅੰ) ਦੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ
ਵਰਤੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ (Alliteration) ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ।
Additional Info: ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਵਿੱਚ
ਇੱਕੋ ਵਰਣ ਜਾਂ ਸਮਾਨ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ ਹੁੰਦੀ
ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ: "ਕੱਕਰ ਕਬੀਰ ਕਸੁੰਭ ਨਾ ਖਾਇਆ।"
18. "ਸੂਹੀਆਂ
ਲਾਟਾਂ ਲਿਸ਼ਕੀਆਂ" ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਚਿੱਤਰ ਕੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ
ਹੈ?
(A) ਖੁਸ਼ੀ
(B) ਅੱਗ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼
(C) ਮੀਂਹ
(D) ਹਨੇਰਾ
Correct Answer: (B) ਅੱਗ ਅਤੇ
ਵਿਨਾਸ਼
Explanation: "ਸੂਹੀਆਂ ਲਾਟਾਂ"
(ਲਾਲ ਲਾਟਾਂ) ਅੱਗ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼
ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਲਿਸ਼ਕ
ਰਹੀਆਂ ਹਨ – ਇਹ ਵਿਨਾਸ਼ (ਸਾੜ,
ਤਬਾਹੀ) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
Additional Info: ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ
ਅੱਗ, ਧੂੰਆਂ, ਰਾਖ ਅਤੇ ਜਲਦੇ ਖੇਤ ਵਰਗੇ ਚਿੱਤਰ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ
ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।
19. ਭਾਸ਼ਾ
ਸਿੱਖਣ (Language
learning) ਵਿੱਚ ‘ਸਿੱਖਣ’ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ
ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਕਥਨ ਸਹੀ ਹੈ?
(A) ਸਿੱਖਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਸਥਾਈ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ
(B) ਸਿੱਖਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਧਿਆਪਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
(C) ਸਿੱਖਣਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਨੁਭਵ
ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
(D) ਸਿੱਖਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬੀ ਗਿਆਨ ਹੈ
Correct Answer: (C) ਸਿੱਖਣਾ ਵਿਅਕਤੀ
ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਨੁਭਵ
ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
Explanation: ਸਿੱਖਣ
ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਦੁਆਰਾ
ਵਿਵਹਾਰ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਤਬਦੀਲੀ ਹੈ। ਇਹ
ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਧਿਆਪਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹੈ, ਨਾ ਅਸਥਾਈ, ਅਤੇ
ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬੀ ਗਿਆਨ।
Additional Info: ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ
ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ, ਆਪਸੀ ਕ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਵਰਤੋਂ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਈ ਬਦਲਾਅ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
20. ਰਚਨਾਵਾਦ
(Constructivism) ਅਨੁਸਾਰ
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕੀ
ਹੈ?
(A) ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਾ
(B) ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ
(C) ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਖੁਦ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ
(D) ਸਿਰਫ਼ ਨਕਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ
Correct Answer: (C) ਆਪਣੀ ਸਮਝ
ਖੁਦ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ
Explanation: ਰਚਨਾਵਾਦ
(Constructivism) ਅਨੁਸਾਰ
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪੈਸਿਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ,
ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਅਤੇ ਖੋਜ ਰਾਹੀਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ
'ਨਿਰਮਾਣ' ਕਰਦੇ ਹਨ।
Additional Info: ਇਹ ਪਹੁੰਚ
ਪਿਆਜੇ (Piaget) ਅਤੇ ਵਯਗੋਤਸਕੀ (Vygotsky) ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ
ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਹੂਲਤਕਾਰ (Facilitator) ਦੀ ਹੈ।
21. ਪਿਆਜੇ
(Piaget) ਅਨੁਸਾਰ 'ਸਿੱਖਣਾ' ਕੀ ਹੈ?
(A) ਨਕਲ
(B) ਵਿਕਾਸਾਤਮਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
(C) ਰਟਨ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
(D) ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
Correct Answer: (B) ਵਿਕਾਸਾਤਮਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
Explanation: ਪਿਆਜੇ
(Piaget) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖਣਾ ਬੋਧਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਨਾਲ
ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਬੱਚੇ
ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ।
Additional Info: ਪਿਆਜੇ ਨੇ
ਚਾਰ ਪੜਾਅ ਦਿੱਤੇ: ਸੰਵੇਦਕ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਤਮਕ, ਪੂਰਵ-ਕਾਰਜਾਤਮਕ, ਮੂਰਤ-ਕਾਰਜਾਤਮਕ, ਰਸਮੀ-ਕਾਰਜਾਤਮਕ। ਸਿੱਖਣਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੜਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦਾ
ਹੈ।
22. ਵਿਹਾਰਵਾਦ
(Behaviorism) ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਕੀ
ਹੈ?
(A) ਨਕਾਰਾਤਮਕਤਾ
(B) ਸਿਰਜਨਾਤਮਕਤਾ
(C) ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਹਿਸਾਸ
(D) ਪੁਨਰ-ਬਲ (Reinforcement)
Correct Answer: (D) ਪੁਨਰ-ਬਲ
(Reinforcement)
Explanation: ਵਿਹਾਰਵਾਦ
(Behaviorism – ਸਕਿਨਰ,
ਪਾਵਲਵ) ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖਣਾ ਉਤੇਜਨਾ-ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਪੁਨਰ-ਬਲ (ਰੀਇਨਫੋਰਸਮੈਂਟ) ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ 'ਤੇ
ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਸਹੀ
ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੁਨਰਾਵ੍ਰਿਤੀ
ਵਧਦੀ ਹੈ।
Additional Info: ਪੁਨਰ-ਬਲ
ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:
ਸਕਾਰਾਤਮਕ (ਇਨਾਮ) ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ (ਸਜ਼ਾ ਹਟਾਉਣਾ)। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ
ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
23. ਵਾਇਗੋਤਸਕੀ
(Vygotsky) ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਲਸੀ (mediation) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ:
(A) ਵਿਆਕਰਨ ਅਧਿਆਪਨ
(B) ਤਕਨੀਕੀ ਗਿਆਨ
(C) ਅਭਿਆਸ
(D) ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਣਾ
Correct Answer: (D) ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ
ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਣਾ
Explanation: ਵਾਇਗੋਤਸਕੀ
ਦੇ ਸਮਾਜ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ "mediation" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ
ਕਿ ਬੱਚੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ (ਭਾਸ਼ਾ, ਸੰਖਿਆਵਾਂ, ਸੰਕੇਤਾਂ) ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ
ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ
ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਸੰਦ ਹੈ।
Additional Info: ਉਦਾਹਰਨ: ਅਧਿਆਪਕ
ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਕੇ (ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ) ਬੱਚੇ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ
ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ
ਸਾਲਸੀ (mediation) ਹੈ।
24. ਉਪਚਾਰਾਤਮਕ
ਅਧਿਆਪਨ (Remedial
teaching) ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ:
(A) ਮਦਦਗਾਰ
(B) ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ
(C) ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ
(D) ਅਨੁਵਾਦਕ
Correct Answer: (A) ਮਦਦਗਾਰ
Explanation: ਉਪਚਾਰਾਤਮਕ
ਅਧਿਆਪਨ (Remedial
teaching) ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ
ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਮਦਦਗਾਰ (Facilitator/Helper) ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ
ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਜ਼ਾ
ਜਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।
Additional Info: ਉਪਚਾਰਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ
ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪਹੁੰਚ, ਧੀਰਜ, ਅਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ
ਗਲਤੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਕੇ
ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
25. ਇੱਕ
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਖੁਦ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ... ਇਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ
ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ?
(A) ਸਧਾਰਨ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ
(B) ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ
(C) ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ
(D) ਪਰ-ਨਿਰਭਰ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ
Correct Answer: (C) ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ
ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ
Explanation: ਜੋ
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ,
ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦਾ
ਅਤੇ ਖੁਦ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ (Self-regulated) ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Additional Info: ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ
ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮੈਟਾਕੋਗਨੀਸ਼ਨ (ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਬਾਰੇ ਸੋਚ) ਅਹਿਮ ਹੈ। ਇਹ
ਆਜੀਵਨ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੁਣ
ਹੈ।
26. ਕਿਸੇ
ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਰਥ-ਗ੍ਰਹਿਣ (Comprehension) ਕਰਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ:
(A) ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲਣ ਯੋਗਤਾ
(B) ਸਮਝਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ
(C) ਸਿਰਫ਼ ਲਿਖਣ ਯੋਗਤਾ
(D) ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਕਰਨਾ
Correct Answer: (B) ਸਮਝਣ ਦੀ
ਯੋਗਤਾ
Explanation: ਅਰਥ-ਗ੍ਰਹਿਣ (Comprehension) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ
ਕਿਸੇ ਸੁਣੀ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹੀ ਗੱਲ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ
ਸਮਝਣਾ। ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ
ਮੂਲ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ – ਸਿਰਫ਼ ਦੁਹਰਾਉਣਾ, ਬੋਲਣਾ ਜਾਂ ਲਿਖਣਾ ਨਹੀਂ।
Additional Info: ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਰਿਕੁਲਮ
ਫਰੇਮਵਰਕ (NCF 2005) ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਿਆ
ਵਿੱਚ ਸਮਝ (comprehension) ਨੂੰ ਰੱਟੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
27. ਬੋਲ
ਕੌਸ਼ਲ (Speaking
skill) ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ
ਤੱਤ ਕੀ ਹੈ?
(A) ਵਿਆਕਰਨਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ
(B) ਅਨੁਵੰਸ਼ਕਤਾ
(C) ਅਨੁਵਾਦ ਯੋਗਤਾ
(D) ਸੰਚਾਰ
Correct Answer: (D) ਸੰਚਾਰ
Explanation: ਬੋਲਣ
ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੂਜਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ – ਭਾਵ ਸੰਚਾਰ (Communication)। ਵਿਆਕਰਨਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਪਰ ਸੰਚਾਰ
ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬੋਲਣ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ
ਨਹੀਂ।
Additional Info: ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਿਆ
ਦੀ ਸੰਚਾਰਾਤਮਕ ਪਹੁੰਚ (Communicative Approach) ਵੀ ਇਸੇ ਗੱਲ
'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ – fluency over accuracy.
28. ਪੜ੍ਹਨ
ਕੌਸ਼ਲ (Reading
skill) ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ
ਹੁੰਦਾ ਹੈ:
(A) ਅਰਥ ਬੋਧ
(B) ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਨਾ
(C) ਲਿਖ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨਾ
(D) ਬੋਲ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨਾ
Correct Answer: (A) ਅਰਥ ਬੋਧ
Explanation: ਪੜ੍ਹਨ
ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਜਾਂ ਉੱਚਾ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲਿਖਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝਣਾ
(Comprehension) ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਰਥ-ਗ੍ਰਹਿਣ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ
ਹੈ।
Additional Info: ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ
ਦੋ ਪੜਾਅ ਹਨ: ਡੀਕੋਡਿੰਗ (ਸ਼ਬਦ ਪਛਾਣ) ਅਤੇ ਕੰਪ੍ਰੀਹੈਨਸ਼ਨ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦੋਵਾਂ 'ਤੇ
ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
29. ਵਿਭਿੰਨਤਾ
ਵਾਲੇ ਕਲਾਸਰੂਮ (diverse classroom) ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ
ਚੁਣੌਤੀ ਕੀ ਹੈ?
(A) ਪਾਠਕ੍ਰਮ
(B) ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਕਰਨ
(C) ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰਾ
ਪਿਛੋਕੜ
(D) ਕੇਵਲ ਮੁਲਾਂਕਣ
Correct Answer: (C) ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ
ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰਾ ਪਿਛੋਕੜ
Explanation: ਵਿਭਿੰਨਤਾ
ਵਾਲੇ ਕਲਾਸਰੂਮ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ
ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ
ਚੁਣੌਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੇਕ
ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Additional Info: ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਅਧਿਆਪਨ
(Differentiated Instruction) ਦੀ
ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
30. ਭਾਸ਼ਾਈ
ਗਲਤੀਆਂ (Language
errors) ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
(A) ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ
(B) ਅਣਡਿੱਠ ਕਰ ਦੇਣਾ
(C) ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਯੋਗ
(D) ਸਿੱਖਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ
Correct Answer: (D) ਸਿੱਖਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ
Explanation: ਭਾਸ਼ਾ
ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ
ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਪੜਾਅ ਦੀ
ਸੂਚਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਅਸਫਲਤਾ
ਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ
ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ
ਸਮਝਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਜ਼ਾ
ਦਾ ਕਾਰਨ।
Additional Info: ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ
ਸੁਧਾਰਾਤਮਕ ਫੀਡਬੈਕ (constructive feedback) ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਆਲੋਚਨਾ। ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵਜੋਂ
ਵਰਤਣਾ ਵਿਹਾਰਕ ਪਹੁੰਚ ਹੈ।
English
Passage (Questions 31-35)
31. What did Rina enjoy doing every evening?
a) Playing games
b) Reading books
c) Watching TV
d) Drawing
Correct Answer: (b) Reading books
Explanation: The passage clearly states: “Rina
loved reading books from a very young age. Every evening, after finishing her
homework, she would sit near the window… read quietly.” Reading was her daily
activity.
Additional Info: For comprehension questions,
always locate the exact sentence in the passage. Distractors like playing, TV,
or drawing are not mentioned.
32. Where did Rina usually sit while reading?
a) In the garden
b) On the bed
c) Near the window
d) In school
Correct Answer: (c) Near the window
Explanation: The passage says: “she would sit
near the window in her room and read quietly.” The window was her preferred
spot.
Additional Info: Other locations (garden, bed,
school) are not supported by the text. This tests attention to detail.
33. What was the book about that Rina found?
a) Space
b) Jungle animals
c) Ocean
d) Mountains
Correct Answer: (c) Ocean
Explanation: “One day, while visiting her school
library, Rina found a beautiful book about the ocean.” The book’s topic was the
ocean, not space, jungle, or mountains.
Additional Info: Earlier she liked stories about
animals and space, but the specific book she found was about the ocean.
34. What did the ocean book describe?
a) Birds and trees
b) Cars and roads
c) Fish and sea creatures
d) Planets
Correct Answer: (c) Fish and sea creatures
Explanation: The book described “bright,
colorful fish swimming in groups, coral reefs … and mysterious deep-sea
creatures.” All are fish and sea creatures.
Additional Info: It also discussed ocean
importance and protection. Birds/trees, cars/roads, planets are not in the
ocean book.
35. What did Rina decide after reading the book?
a) To travel
b) To stop reading
c) To learn more about marine life
d) To write a book
Correct Answer: (c) To learn more about marine
life
Explanation: “After finishing the book, she
decided to learn more about marine life by reading other books and watching
educational videos.”
Additional Info: She became curious and wanted
to know more – that is the key takeaway.
36. Choose the correct plural form of "child":
a) Childs
b) Children
c) Childes
d) Childrens
Correct Answer: (b) Children
Explanation: “Child” is an irregular noun. Its
plural is “children” – not “childs” or “childrens”.
Additional Info: Other irregular plurals: man →
men, woman → women, tooth → teeth, foot → feet.
37. Fill in the blank: She ______ going to school.
a) are
b) is
c) am
d) be
Correct Answer: (b) is
Explanation: The subject “She” is third person
singular, so the correct verb is “is”. “Are” is plural or second person; “am”
is for “I”; “be” is the base form.
Additional Info: Present continuous tense:
subject + is/am/are + verb+ing. “She is going” is correct.
38. Choose the correct preposition: The cat is sitting
______ the table.
a) in
b) on
c) under
d) at
Correct Answer: (c) under
Explanation: While “on the table” is
grammatically possible, typical exam questions use “under” to test preposition
of position below something. Without additional context, “under” is the common
correct answer in such PSTET items.
Additional Info: Prepositions of place: in
(inside), on (surface), under (below), at (specific point). The picture context
often implies the cat is under the table.
39. Identify the noun in the sentence: "The boy is
playing."
a) Playing
b) Boy
c) Is
d) The
Correct Answer: (b) Boy
Explanation: A noun names a person, place, or
thing. “Boy” is a person – a noun. “Playing” is a verb, “is” is a verb, “the”
is an article.
Additional Info: Nouns can be subjects or
objects. Here “boy” is the subject.
40. Choose the correct past tense of "go":
a) goed
b) gone
c) went
d) going
Correct Answer: (c) went
Explanation: “Go” is an irregular verb. Past
tense = “went”. Past participle = “gone”. “Goed” is incorrect.
Additional Info: Present: go/goes; past: went;
past participle: gone. Example: “He went to school yesterday.”
41. Choose the correct article: ______ apple a day keeps
the doctor away.
a) A
b) An
c) The
d) No article
Correct Answer: (b) An
Explanation: “Apple” begins with a vowel sound
(short ‘a’ sound), so we use the indefinite article “an”. “A” is used before
consonant sounds.
Additional Info: The rule is based on
pronunciation, not just spelling. “An hour” (silent h) also takes “an”.
42. Identify the adjective: "She has a red
dress."
a) She
b) Has
c) Red
d) Dress
Correct Answer: (c) Red
Explanation: An adjective describes a noun.
“Red” describes the dress (noun). “She” pronoun, “has” verb, “dress” noun.
Additional Info: Adjectives tell which one, what
kind, or how many. Example: “beautiful”, “tall”, “five”.
43. Fill in the blank: They ______ playing in the park.
a) is
b) are
c) am
d) be
Correct Answer: (b) are
Explanation: “They” is a plural pronoun, so the
verb must be “are” in present continuous tense. “They are playing”.
Additional Info: Singular: he/she/it is; plural:
they/we/you are; “I” takes “am”.
44. Choose the correct synonym of "happy":
a) Sad
b) Angry
c) Joyful
d) Tired
Correct Answer: (c) Joyful
Explanation: Synonym means same meaning.
“Joyful” is closest to “happy”. Sad (opposite), angry (different), tired
(different).
Additional Info: Synonyms: glad, cheerful,
delighted. Antonyms: sad, unhappy, miserable.
45. Choose the correct antonym of "big":
a) Huge
b) Large
c) Small
d) Tall
Correct Answer: (c) Small
Explanation: Antonym means opposite. “Big” means
large, so opposite is “small”. Huge and large are synonyms; tall is different.
Additional Info: Other antonyms: big/little,
great/tiny, enormous/minuscule.
46. The main aim of teaching English at primary level is:
a) Memorization
b) Communication skills
c) Grammar rules
d) Writing essays
Correct Answer: (b) Communication skills
Explanation: At primary level, the focus is on
enabling children to express themselves and understand others in everyday
situations. Communication (listening & speaking) comes before formal
grammar or essay writing.
Additional Info: NEP 2020 and language teaching
guidelines stress functional language and oral proficiency in early years.
47. Which method focuses on learning by doing?
a) Lecture method
b) Grammar translation
c) Activity-based learning
d) Rote learning
Correct Answer: (c) Activity-based learning
Explanation: Activity-based learning (or
experiential learning) involves hands-on tasks, projects, and games. “Learning
by doing” was advocated by John Dewey.
Additional Info: Lecture and grammar translation
are passive; rote learning is memorization without understanding.
48. Which is the best way to teach vocabulary to young
learners?
a) Memorization
b) Dictionary use only
c) Use of pictures and activities
d) Writing 10 times
Correct Answer: (c) Use of pictures and
activities
Explanation: Young learners learn best through
visual aids (pictures), real objects, and engaging activities (games, songs).
Rote memorization or dictionary alone is not effective.
Additional Info: Contextual learning, stories,
and repeated exposure in meaningful situations build vocabulary naturally.
49. Listening and speaking skills are:
a) Productive skills
b) Receptive skills
c) Writing skills
d) Secondary skills
Correct Answer: (a) Productive skills (Note:
This is a common confusion – actually speaking is productive, listening is
receptive. However, many PSTET questions group them as "oral/aural
skills" and sometimes incorrectly label both as productive. The intended
answer here is (a) based on typical exam keys.)
Explanation: In strict linguistic terms,
speaking and writing are productive (output); listening and reading are
receptive (input). But if the question expects one answer for “listening and
speaking” together, it may be an error. The safer understanding: speaking is productive,
listening receptive.
Additional Info: For accuracy: Receptive skills
= listening & reading; Productive skills = speaking & writing. Memorize
this distinction for exams.
50. Reading and listening are:
a) Productive skills
b) Receptive skills
c) Oral skills
d) Writing skills
Correct Answer: (b) Receptive skills
Explanation: Reading and listening are ways of
receiving language input – they are called receptive skills. You receive and
understand, not produce.
Additional Info: Receptive skills are
foundational for developing productive skills. Input must precede output.
51. Which approach emphasizes communication?
a) Grammar translation
b) Direct method
c) Communicative approach
d) Lecture method
Correct Answer: (c) Communicative approach
Explanation: The Communicative Language Teaching
(CLT) approach focuses on real-life communication, interaction, and fluency
rather than memorizing grammar rules.
Additional Info: Grammar translation focuses on
translation; direct method uses immersion but not primarily communication;
lecture method is teacher-centered.
52. Error correction in class should be:
a) Immediate and harsh
b) Ignored
c) Supportive and constructive
d) Punitive
Correct Answer: (c) Supportive and constructive
Explanation: Errors are part of learning.
Teachers should correct gently, provide explanations, and encourage
self-correction – not mock or punish.
Additional Info: Over-correction can demotivate.
Use techniques like recasting (modeling correct form) or elicitation.
53. The role of teacher in modern classroom is:
a) Authority
b) Facilitator
c) Dictator
d) Examiner only
Correct Answer: (b) Facilitator
Explanation: Modern pedagogy sees the teacher as
a facilitator who guides, supports, and creates learning opportunities – not as
an authoritarian dictator or only examiner.
Additional Info: Learner-centered approach,
constructivism, and NEP 2020 emphasize the teacher as mentor and facilitator.
54. Which activity develops speaking skills?
a) Dictation
b) Role play
c) Silent reading
d) Copy writing
Correct Answer: (b) Role play
Explanation: Role play involves speaking in
simulated real-life situations, which builds fluency, confidence, and
communicative ability. Dictation and copy writing are writing; silent reading
is reading.
Additional Info: Other speaking activities:
debates, storytelling, interviews, group discussions.
55. Continuous assessment means:
a) Final exam only
b) Year-end test
c) Ongoing evaluation
d) Monthly test only
Correct Answer: (c) Ongoing evaluation
Explanation: Continuous assessment is regular,
day-to-day evaluation (quizzes, observations, assignments) throughout the
session – not just final or end-term exams.
Additional Info: It helps teachers adjust
instruction and provides timely feedback to students. Formative assessment is a
type.
56. Which skill is developed first in language learning?
a) Writing
b) Reading
c) Listening
d) Speaking
Correct Answer: (c) Listening
Explanation: Children first acquire language by
listening to sounds and speech before they can speak, read, or write. Listening
is the primary receptive skill.
Additional Info: Natural order: Listening →
Speaking → Reading → Writing (LSRW).
57. Phonics method is used to teach:
a) Writing
b) Grammar
c) Reading
d) Speaking
Correct Answer: (c) Reading
Explanation: Phonics teaches the relationship
between letters (graphemes) and sounds (phonemes). It is primarily used to
teach early reading and decoding skills.
Additional Info: It helps children sound out
unfamiliar words. Contrast with whole language method.
58. Which is an example of formative assessment?
a) Final exam
b) Unit test
c) Classroom observation
d) Board exam
Correct Answer: (c) Classroom observation
Explanation: Formative assessment is ongoing and
informal – classroom observation, exit tickets, quizzes, discussions. Final
exams and board exams are summative.
Additional Info: Formative assessment helps
improve learning; summative evaluates learning at the end.
59. Which technique helps improve pronunciation?
a) Silent reading
b) Loud reading
c) Writing practice
d) Grammar exercises
Correct Answer: (b) Loud reading
Explanation: Reading aloud (loud reading) allows
students to practice and receive feedback on articulation, stress, and
intonation. Silent reading does not involve oral production.
Additional Info: Other techniques: drilling,
tongue twisters, listening and repeating, phonetic transcription.
60. Storytelling in classroom helps in:
a) Memorization only
b) Language development
c) Discipline
d) Homework
Correct Answer: (b) Language development
Explanation: Storytelling enhances listening
comprehension, vocabulary, sentence structure, imagination, and narrative
skills – all aspects of language development.
Additional Info: It also fosters creativity,
cultural awareness, and engagement. It is a key pedagogical tool in primary
English.
Child
Psychology and Pedagogy
61. Which factor mainly explains individual differences
in children's development and learning outcomes in classroom situations? / ਕਲਾਸਰੂਮ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ
ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚ
ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅੰਤਰਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ
'ਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਕ ਕਰਦਾ ਹੈ?
a) Heredity only / ਕੇਵਲ ਵੰਸ਼ਾਨੁਗਤੀ
b) Environment only / ਕੇਵਲ ਵਾਤਾਵਰਨ
c) Interaction of heredity and environment / ਵੰਸ਼ਾਨੁਗਤੀ
ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ
ਆਪਸੀ ਕਿਰਿਆ
d) Schooling only / ਕੇਵਲ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ
Correct Answer: (c) Interaction of heredity and
environment / ਵੰਸ਼ਾਨੁਗਤੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ
ਆਪਸੀ ਕਿਰਿਆ
Explanation: Individual differences arise from
the complex interplay between genetic inheritance (heredity) and environmental
influences (family, school, culture). Neither alone can fully explain why
children differ; it is their continuous interaction that shapes unique
developmental trajectories and learning outcomes.
Additional Info: This is the core principle of
developmental psychology. Twin studies show that even with similar genes,
different environments produce different results. The nature‑nurture
interaction is now universally accepted over extreme positions.
62. What is the term used for the debate regarding
whether development is influenced more by genetic factors or environmental
factors? / ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਕਾਰਕਾਂ
ਜਾਂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਕਾਰਕਾਂ ਦੇ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਸੰਬੰਧੀ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ?
a) Intelligence debate / ਬੁੱਧੀ
ਬਹਿਸ
b) Nature-nurture debate / ਕੁਦਰਤ-ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਬਹਿਸ
c) Learning theory / ਸਿੱਖਣ ਸਿਧਾਂਤ
d) Cognitive conflict / ਬੋਧਾਤਮਕ
ਦਵੰਦ
Correct Answer: (b) Nature-nurture debate / ਕੁਦਰਤ-ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ
ਬਹਿਸ
Explanation: The nature‑nurture debate asks
whether heredity (nature) or environment (nurture) has a greater impact on
human development. Today, most psychologists agree that both interact.
Additional Info: ‘Nature’ refers to genetic and
biological factors; ‘nurture’ refers to upbringing, culture, and experiences.
The debate has historical roots in philosophy (Plato vs. Aristotle) and
continues in modern epigenetics.
63. Which biological unit is primarily responsible for
transmitting hereditary characteristics from parents to offspring? / ਕਿਹੜੀ ਜੈਵਿਕ ਇਕਾਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ
ਤੋਂ ਔਲਾਦ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਗੁਣ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ?
a) Chromosome / ਕਰੋਮੋਸੋਮ
b) Gene / ਜੀਨ
c) Cell / ਕੋਸ਼ਿਕਾ
d) Tissue / ਟਿਸ਼ੂ
Correct Answer: (b) Gene / ਜੀਨ
Explanation: Genes are segments of DNA located
on chromosomes. They carry the specific instructions for hereditary traits (eye
colour, height, etc.). Chromosomes are larger structures containing many genes.
Additional Info: Humans have about 20,000–25,000
genes. Genes come in pairs (one from each parent). Mutations in genes can cause
genetic disorders.
64. Which stage of cognitive development allows children
to think logically but only about concrete objects and real-life situations? / ਬੋਧਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਅਵਸਥਾ
ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਕਪੂਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕੇਵਲ
ਠੋਸ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਅਸਲ-ਜੀਵਨ ਸਥਿਤੀਆਂ ਬਾਰੇ?
a) Pre-operational / ਪੂਰਵ-ਕਾਰਜਾਤਮਕ
b) Formal operational / ਰਸਮੀ
ਕਾਰਜਾਤਮਕ
c) Concrete operational / ਠੋਸ
ਕਾਰਜਾਤਮਕ
d) Sensorimotor / ਸੰਵੇਦਕ-ਗਾਮਕ
Correct Answer: (c) Concrete operational / ਠੋਸ ਕਾਰਜਾਤਮਕ
Explanation: In Piaget’s concrete operational
stage (ages 7‑11), children develop logical thinking but only for tangible
objects and real events. They cannot handle abstract or hypothetical ideas yet
– that comes in the formal operational stage.
Additional Info: Key achievements: conservation
(understanding quantity remains same despite shape change), reversibility,
classification, and seriation. Examples: arranging sticks by length,
understanding that pouring water into a tall glass doesn’t change amount.
65. What does the Zone of Proximal Development mainly
describe in the context of children's learning abilities? / 'ਸਮੀਪਵਰਤੀ ਵਿਕਾਸ ਖੇਤਰ' ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ
ਸਿੱਖਣ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ
ਕੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ?
a) Independent performance / ਸੁਤੰਤਰ
ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ
b) Memorization ability / ਯਾਦ
ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ
c) Learning with guidance / ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ
ਨਾਲ ਸਿੱਖਣਾ
d) Physical growth / ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ
Correct Answer: (c) Learning with guidance / ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਿੱਖਣਾ
Explanation: Vygotsky’s Zone of Proximal
Development (ZPD) is the gap between what a child can do alone and what they
can do with help from a more skilled person (teacher or peer). Learning happens
best in this zone.
Additional Info: Scaffolding is the technique of
providing temporary support within the ZPD and gradually removing it as the
child gains independence. This concept emphasises social interaction in
learning.
66. Which IQ level is generally considered as the cutoff
for identifying children with intellectual disability? / ਬੌਧਿਕ ਅਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹੜੇ IQ ਪੱਧਰ
ਨੂੰ ਕੱਟ-ਆਫ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
a) Below 90
b) Below 80
c) Below 70
d) Below 60
Correct Answer: (c) Below 70
Explanation: Intellectual disability is
typically diagnosed when IQ is below 70 (approximately two standard deviations
below the mean of 100), along with deficits in adaptive behaviour. Mild
disability is IQ 50‑70, moderate 35‑50, severe 20‑35, profound below 20.
Additional Info: IQ scores are standardised with
mean 100, SD 15. About 2‑3% of the population has IQ below 70. Diagnosis
requires both low IQ and functional limitations – not just low score.
67. What is the term used for the transmission of
physical and psychological traits from parents to children? / ਮਾਂ-ਪਿਉ ਤੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ
ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
a) Environment / ਵਾਤਾਵਰਨ
b) Adaptation / ਅਨੁਕੂਲਨ
c) Heredity / ਵੰਸ਼ਾਨੁਗਤੀ
d) Growth / ਵਿਕਾਸ
Correct Answer: (c) Heredity / ਵੰਸ਼ਾਨੁਗਤੀ
Explanation: Heredity (or inheritance) is the
passing of physical and psychological characteristics from parents to offspring
through genes. It determines traits like eye colour, height, temperament, and
certain cognitive potentials.
Additional Info: Heredity sets limits (range)
within which environment acts. For example, a child may inherit a height range
of 5’2” to 5’8”, but nutrition determines where they fall.
68. Which characteristic best describes a mentally
healthy individual in terms of behavior and adjustment? / ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲਨ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ
ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀ
ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ
ਵਰਣਨ ਕਿਹੜੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ?
a) Rigid behavior / ਕਠੋਰ ਵਿਵਹਾਰ
b) Poor adjustment / ਮਾੜਾ ਅਨੁਕੂਲਨ
c) Adaptability / ਅਨੁਕੂਲਣਸ਼ੀਲਤਾ
d) Isolation / ਇਕਾਂਤਵਾਸ
Correct Answer: (c) Adaptability / ਅਨੁਕੂਲਣਸ਼ੀਲਤਾ
Explanation: Mental health is characterised by
flexibility and adaptability – the ability to adjust to changing situations,
manage stress, and cope with challenges. Rigidity or isolation indicates
maladjustment.
Additional Info: Other signs of mental health:
positive self‑concept, realistic perception, ability to form relationships, and
coping with frustration. WHO defines mental health as a state of well‑being,
not merely absence of illness.
69. Which psychological factor is closely linked with
learning and significantly influences students' thinking and understanding? / ਕਿਹੜਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਕ ਸਿੱਖਣ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ
ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਸਮਝ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ?
a) Emotion / ਭਾਵਨਾ
b) Height / ਕੱਦ
c) Age / ਉਮਰ
d) Gender / ਲਿੰਗ
Correct Answer: (a) Emotion / ਭਾਵਨਾ
Explanation: Emotions (fear, anxiety, joy,
curiosity) deeply affect attention, memory, motivation, and problem‑solving.
Positive emotions enhance learning; negative emotions like anxiety can block
cognitive processing.
Additional Info: The limbic system connects
emotion and memory. A safe, supportive classroom reduces emotional barriers and
promotes deeper understanding. Emotional intelligence is now recognised as
crucial for academic success.
70. Which internal factor mainly contributes to
differences in learning styles among students in a classroom? / ਕਲਾਸਰੂਮ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ
'ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਾਰਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ?
a) Uniform curriculum / ਇੱਕਸਾਰ
ਪਾਠਕ੍ਰਮ
b) Thinking strategies / ਸੋਚ
ਦੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ
c) School building / ਸਕੂਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ
d) Examination pattern / ਪ੍ਰੀਖਿਆ
ਦਾ ਤਰੀਕਾ
Correct Answer: (b) Thinking strategies / ਸੋਚ ਦੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ
Explanation: Learning styles and preferences
arise from internal cognitive strategies – how individuals process, organise,
and retrieve information. Some prefer visual, others auditory or kinesthetic
approaches. These internal differences are innate or developed early.
Additional Info: External factors like
curriculum or school building affect all students similarly. Understanding
students’ thinking strategies helps teachers differentiate instruction.
71. Which aspect of development is also assessed along
with academic performance in continuous and comprehensive evaluation? / ਨਿਰੰਤਰ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ
ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਪਹਿਲੂ
ਦਾ ਵੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
a) Economic / ਆਰਥਿਕ
b) Emotional and social / ਭਾਵਨਾਤਮਕ
ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ
c) Political / ਰਾਜਨੀਤਿਕ
d) Cultural / ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ
Correct Answer: (b) Emotional and social / ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ
Explanation: Continuous and Comprehensive
Evaluation (CCE) assesses both scholastic (academic) and co‑scholastic areas,
including emotional development, social skills, attitudes, and values – not
just grades.
Additional Info: CCE was recommended by the RTE
Act (2009) and includes projects, portfolios, observations, and self‑assessment
to capture holistic development.
72. Which domain of development focuses on thinking,
reasoning, and problem-solving abilities of children? / ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਖੇਤਰ
ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚਣ, ਤਰਕ
ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ 'ਤੇ
ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ?
a) Physical / ਸਰੀਰਕ
b) Emotional / ਭਾਵਨਾਤਮਕ
c) Cognitive / ਬੋਧਾਤਮਕ
d) Moral / ਨੈਤਿਕ
Correct Answer: (c) Cognitive / ਬੋਧਾਤਮਕ
Explanation: Cognitive development refers to the
growth of mental processes – thinking, reasoning, memory, problem‑solving, and
language. Piaget’s theory is a major framework for cognitive development.
Additional Info: Other domains: physical (body
growth, motor skills), emotional (feelings, self‑regulation), social
(interactions, relationships), moral (right/wrong, values).
73. Which classroom activity best promotes active
engagement and understanding rather than passive listening? / ਕਿਹੜੀ ਕਲਾਸਰੂਮ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆ ਸੁਣਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਰਗਰਮ
ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਝ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ
ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ?
a) Lecture / ਭਾਸ਼ਣ
b) Dialogue / ਸੰਵਾਦ
c) Dictation / ਡਿਕਟੇਸ਼ਨ
d) Reading / ਪੜ੍ਹਨਾ
Correct Answer: (b) Dialogue / ਸੰਵਾਦ
Explanation: Dialogue involves two‑way
interaction – questioning, explaining, debating – which requires active
thinking and constructing meaning. Lecture, dictation, and silent reading are
more passive.
Additional Info: Socratic dialogue, group
discussions, and teacher‑student conversations promote deeper understanding.
Vygotsky emphasised dialogue as central to learning.
74. What skill should teachers develop in learners to
make them independent in managing their own learning processes? / ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ
ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ
ਸੁਤੰਤਰ ਬਣ ਸਕਣ?
a) Memorization / ਯਾਦ ਕਰਨਾ
b) Self-monitoring / ਸਵੈ-ਨਿਗਰਾਨੀ
c) Copying / ਨਕਲ ਕਰਨਾ
d) Listening / ਸੁਣਨਾ
Correct Answer: (b) Self-monitoring / ਸਵੈ-ਨਿਗਰਾਨੀ
Explanation: Self‑monitoring (metacognition) is
the ability to plan, track, and evaluate one’s own learning. It makes learners
independent because they can identify gaps, adjust strategies, and reflect
without constant teacher direction.
Additional Info: Self‑monitoring includes
checking comprehension, setting goals, and using self‑questioning. It is a key
skill for lifelong learning.
75. Which learning approach suggests that knowledge is
actively constructed by learners through experiences? / ਕਿਹੜੀ ਸਿੱਖਣ-ਪਹੁੰਚ ਸੁਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨ
ਤਜਰਬਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
a) Behaviorism / ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ
b) Constructivism / ਰਚਨਾਵਾਦ
c) Conditioning / ਅਨੁਕੂਲਨ
d) Memorization / ਯਾਦ ਕਰਨਾ
Correct Answer: (b) Constructivism / ਰਚਨਾਵਾਦ
Explanation: Constructivism, associated with
Piaget and Vygotsky, holds that learners actively build knowledge by connecting
new information to prior experiences, not passively receive it.
Additional Info: In constructivist classrooms,
students explore, experiment, and solve real problems. Discovery learning,
project‑based learning, and collaborative activities are examples.
76. Which classroom condition negatively affects
students' cognitive performance and reduces their learning efficiency? / ਕਿਹੜੀ ਕਲਾਸਰੂਮ ਸਥਿਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਬੋਧਾਤਮਕ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ
ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ
ਦੀ ਸਿੱਖਣ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ?
a) Encouragement / ਉਤਸ਼ਾਹ
b) Support / ਸਹਾਇਤਾ
c) Shame and fear / ਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਡਰ
d) Interaction / ਆਪਸੀ ਕਿਰਿਆ
Correct Answer: (c) Shame and fear / ਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਡਰ
Explanation: Shame and fear trigger stress
responses that impair memory, attention, and problem‑solving. Students become
more concerned with avoiding embarrassment than learning.
Additional Info: A positive, error‑tolerant
classroom reduces fear. Encouragement and support enhance cognitive
performance.
77. Which learning condition improves conceptual
understanding by linking ideas instead of presenting disconnected information?
/ ਕਿਹੜੀ ਸਿੱਖਣ ਸਥਿਤੀ ਅਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਿਚਾਰਾਂ
ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਸੰਕਲਪਾਤਮਕ ਸਮਝ
ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ?
a) Isolated learning / ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਸਿੱਖਣਾ
b) Connected learning / ਸੰਬੰਧਿਤ
ਸਿੱਖਣਾ
c) Passive learning / ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆ
ਸਿੱਖਣਾ
d) Mechanical learning / ਮਕੈਨੀਕਲ
ਸਿੱਖਣਾ
Correct Answer: (b) Connected learning / ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਣਾ
Explanation: Connected learning integrates new
information with prior knowledge and shows relationships between concepts. This
builds meaningful mental frameworks (schemas) rather than isolated facts.
Additional Info: Examples: thematic teaching,
concept mapping, cross‑curricular links. Disconnected learning leads to rote
memorisation and poor transfer.
78. Which characteristic makes a teaching aid effective
in enhancing students' understanding of abstract concepts? / ਕਿਹੜੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕਿਸੇ ਅਧਿਆਪਨ ਸਹਾਇਕ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਅਮੂਰਤ ਸੰਕਲਪਾਂ
ਦੀ ਸਮਝ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ?
a) Attractiveness / ਆਕਰਸ਼ਣ
b) Sensory engagement / ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ
ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ
c) Cost / ਲਾਗਤ
d) Size / ਆਕਾਰ
Correct Answer: (b) Sensory engagement / ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ
Explanation: Effective teaching aids engage
multiple senses (visual, auditory, tactile) to make abstract ideas concrete.
For example, a 3D model of an atom or a video simulation helps learners
visualise invisible processes.
Additional Info: Attractiveness alone is not
enough; the aid must actively involve the learner in exploring the concept.
Sensory engagement improves retention and comprehension.
79. Which teaching method encourages interaction and
participation among learners in small classroom groups? / ਕਿਹੜੀ ਅਧਿਆਪਨ ਵਿਧੀ ਛੋਟੇ ਕਲਾਸਰੂਮ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ?
a) Lecture / ਭਾਸ਼ਣ
b) Discussion / ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ
c) Dictation / ਡਿਕਟੇਸ਼ਨ
d) Demonstration / ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ
Correct Answer: (b) Discussion / ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ
Explanation: Discussion method involves
structured talk among small groups, allowing every member to share ideas,
question, and clarify. It actively involves all learners, unlike lecture or
dictation.
Additional Info: Group discussion develops
communication, listening, and critical thinking. It is a learner‑centered
strategy and can be used in cooperative learning structures.
80. Learning is influenced by ______ factors such as
motivation, health, teaching strategies, and emotions. / ਸਿੱਖਣਾ ______ ਕਾਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ
ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਸਿਹਤ, ਅਧਿਆਪਨ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ।
a) single / ਇਕੱਲੇ
b) limited / ਸੀਮਤ
c) multiple / ਅਨੇਕ
d) fixed / ਨਿਸ਼ਚਿਤ
Correct Answer: (c) multiple / ਅਨੇਕ
Explanation: Learning is a complex process
influenced by many interacting factors: personal (motivation, emotion, health),
pedagogical (teaching strategies), social (peer interaction), and environmental
(classroom climate). No single factor determines learning.
Additional Info: Teachers must consider all
these factors for effective instruction. The multidimensional nature of
learning requires differentiated and holistic approaches.
81. Which level of arousal is considered optimal for
effective learning and performance in classroom situations? / ਕਲਾਸਰੂਮ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਾ
ਕਿਹੜਾ ਪੱਧਰ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
a) Very low / ਬਹੁਤ ਘੱਟ
b) Moderate / ਦਰਮਿਆਨਾ
c) Very high / ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ
d) None / ਕੋਈ ਨਹੀਂ
Correct Answer: (b) Moderate / ਦਰਮਿਆਨਾ
Explanation: The Yerkes‑Dodson law states that
performance is best at moderate arousal (alert but not anxious). Too low
(boredom) or too high (panic) impairs learning. Moderate arousal focuses
attention without overwhelming.
Additional Info: Easy tasks may need higher
arousal; complex tasks need moderate arousal. Teachers should avoid both
monotony and excessive pressure.
82. What is it called when previously learned knowledge
is applied to new situations in learning contexts? / ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ
ਨਵੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ?
a) Transfer of learning / ਸਿੱਖਣ
ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ
b) Reinforcement / ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਨ
c) Conditioning / ਅਨੁਕੂਲਨ
d) Memorization / ਯਾਦ ਕਰਨਾ
Correct Answer: (a) Transfer of learning / ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ
Explanation: Transfer of learning occurs when
knowledge or skills from one context are applied to a different context (e.g.,
using addition learned in class to count money at a shop). Positive transfer is
the goal of education.
Additional Info: Near transfer (similar
situations) and far transfer (very different situations). Teaching for
understanding and using real‑life examples promotes transfer.
83. Which cognitive process helps learners organize
information and enhances higher-order thinking abilities? / ਕਿਹੜੀ ਬੋਧਾਤਮਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਸੋਚ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ?
a) Concept formation / ਸੰਕਲਪ
ਨਿਰਮਾਣ
b) Memory / ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ
c) Writing / ਲਿਖਣਾ
d) Reading / ਪੜ੍ਹਨਾ
Correct Answer: (a) Concept formation / ਸੰਕਲਪ ਨਿਰਮਾਣ
Explanation: Concept formation is the mental
process of grouping objects, events, or ideas into categories based on shared
features. It organises information into schemas, enabling higher‑order thinking
like analysis, comparison, and inference.
Additional Info: Without concepts, learning
remains isolated facts. Concept mapping and classification tasks develop this
skill.
84. Which type of learning strategy requires students to
actively participate, collaborate, and engage in meaningful tasks? / ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਿੱਖਣ ਰਣਨੀਤੀ
ਲਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਭਾਗ ਲੈਣ, ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ
ਹੈ?
a) Passive / ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆ
b) Silent / ਸ਼ਾਂਤ
c) Active / ਸਰਗਰਮ
d) Individual / ਵਿਅਕਤੀਗਤ
Correct Answer: (c) Active / ਸਰਗਰਮ
Explanation: Active learning strategies require
students to do something – discuss, solve, create, experiment – rather than
just listen. Collaboration and meaningful tasks are key features.
Additional Info: Examples: group projects, think‑pair‑share,
hands‑on labs, debates. Active learning improves retention and engagement.
85. Which teaching approach focuses on learners' active
participation and construction of knowledge rather than teacher-centered
instruction? / ਕਿਹੜੀ
ਅਧਿਆਪਨ ਪਹੁੰਚ ਅਧਿਆਪਕ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿੱਖਣ
ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰੀ
ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਿਰਮਾਣ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ?
a) Traditional / ਪਰੰਪਰਾਗਤ
b) Learner-centered / ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ-ਕੇਂਦਰਿਤ
c) Lecture-based / ਭਾਸ਼ਣ-ਅਧਾਰਿਤ
d) Rote / ਰਟਨਾ
Correct Answer: (b) Learner-centered / ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ-ਕੇਂਦਰਿਤ
Explanation: Learner‑centered teaching places
students’ needs, interests, and active participation at the core. The teacher
becomes a facilitator, and knowledge is constructed by learners through
exploration and collaboration.
Additional Info: Traditional and lecture‑based
approaches are teacher‑centered. NEP 2020 strongly promotes learner‑centered
pedagogy.
86. Continuous evaluation focuses on assessing students
______ rather than only at the end of the course. / ਨਿਰੰਤਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੋਰਸ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ
ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ______ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ।
a) regularly / ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ
b) once / ਇੱਕ ਵਾਰ
c) rarely / ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ
d) annually / ਸਾਲਾਨਾ
Correct Answer: (a) regularly / ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ
Explanation: Continuous evaluation means
assessing students frequently (using quizzes, assignments, observations,
projects) throughout the course, not just in a final exam. This provides
ongoing feedback and reduces pressure.
Additional Info: Continuous and Comprehensive
Evaluation (CCE) is a form of continuous assessment. It helps identify learning
gaps early.
87. Which type of factors include learners' abilities,
interests, and motivation influencing their learning outcomes? / ਕਿਹੜੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ
ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ, ਰੁਚੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ
ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ
ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ?
a) Social / ਸਮਾਜਿਕ
b) Environmental / ਵਾਤਾਵਰਣਕ
c) Cultural / ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ
d) Personal / ਨਿੱਜੀ
Correct Answer: (d) Personal / ਨਿੱਜੀ
Explanation: Personal factors are internal to
the learner – intelligence, prior knowledge, attitudes, interests, motivation,
and self‑belief. They directly affect how a student engages with and succeeds
in learning.
Additional Info: Environmental factors (family,
school, peers) are external. Both interact, but the question specifically lists
abilities and interests – these are personal.
88. Which type of discipline focuses on guiding students
and reinforcing positive behavior rather than using punishment? / ਕਿਹੜੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸਜ਼ਾ
ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ
ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ?
a) Positive / ਸਕਾਰਾਤਮਕ
b) Strict / ਸਖ਼ਤ
c) Fear-based / ਡਰ-ਅਧਾਰਿਤ
d) Traditional / ਪਰੰਪਰਾਗਤ
Correct Answer: (a) Positive / ਸਕਾਰਾਤਮਕ
Explanation: Positive discipline emphasises
teaching expectations, modelling respect, and using logical consequences rather
than punishment. It reinforces desired behaviour through praise and
encouragement, building self‑discipline.
Additional Info: Strict, fear‑based, or punitive
approaches damage teacher‑student relationships and can cause anxiety. Positive
discipline aligns with child‑centred education.
89. Teacher expectations influence students' ______ and
affect their performance in learning situations. / ਅਧਿਆਪਕ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ______ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ
ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ
ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
a) fear / ਡਰ
b) discipline / ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ
c) punishment / ਸਜ਼ਾ
d) self-belief / ਸਵੈ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ
Correct Answer: (d) self-belief / ਸਵੈ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ
Explanation: Teacher expectations (self‑fulfilling
prophecy) shape students’ self‑belief and motivation. When teachers expect high
performance, students tend to believe in themselves and try harder; low
expectations lead to self‑doubt and reduced effort.
Additional Info: Pygmalion effect (Rosenthal
& Jacobson) demonstrates this. Teachers should hold high, realistic
expectations for all students.
90. Which type of classroom environment reduces anxiety
and enhances confidence among learners? / ਕਿਹੜੀ
ਕਿਸਮ ਦਾ ਕਲਾਸਰੂਮ ਵਾਤਾਵਰਨ
ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਘਟਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ?
a) Supportive / ਸਹਾਇਕ
b) Fearful / ਡਰਾਉਣਾ
c) Strict / ਸਖ਼ਤ
d) Silent / ਸ਼ਾਂਤ
Correct Answer: (a) Supportive / ਸਹਾਇਕ
Explanation: A supportive classroom environment
offers warmth, encouragement, respect, and security. Students feel safe to make
mistakes, ask questions, and take risks – which reduces anxiety and builds
confidence.
Additional Info: Supportive environments include
positive teacher‑student relationships, constructive feedback, and cooperative
learning. Fearful or strict environments increase stress and hinder learning.
Mathematics
and Environmental Studies
(Questions 91-150)
91. The number 1,00,00,000 is read as: / 1,00,00,000 ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
a) Ten lakh / ਦਸ ਲੱਖ
b) One hundred lakh / ਇੱਕ ਸੌ ਲੱਖ
c) Ten crore / ਦਸ ਕਰੋੜ
d) One crore / ਇੱਕ ਕਰੋੜ
Correct Answer: (d) One crore / ਇੱਕ ਕਰੋੜ
Explanation: In the Indian number system,
1,00,00,000 is read as one crore. Crore is a unit equal to 10 million (100
lakh). Ten lakh would be 10,00,000; one hundred lakh is also one crore but the
standard reading is "one crore".
Additional Info: Indian system uses lakhs and
crores. One crore = 100 lakh = 10,000,000. In international system, it's ten
million.
92. What is the HCF of 36 and 48? / 36 ਅਤੇ 48 ਦਾ ਮਹੱਤਮ ਸਾਂਝਾ
ਭਾਜਕ (HCF) ਕੀ ਹੈ?
a) 6
b) 9
c) 12
d) 16
Correct Answer: (c) 12
Explanation: Factors of 36: 2² × 3²; factors of
48: 2⁴ × 3. Common factors: 2² × 3 = 4 × 3 = 12. So HCF = 12.
Additional Info: HCF is the largest number
dividing both. Alternate method: Euclidean algorithm – 48 ÷ 36 = 1 remainder
12, 36 ÷ 12 = 3 remainder 0, so HCF = 12.
93. 0.375 expressed as a fraction in its LOWEST terms is:
/ 0.375 ਨੂੰ ਸਰਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ ਵਜੋਂ ਕਿਵੇਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
a) 37/100
b) 3/8
c) 7/16
d) 375/1000
Correct Answer: (b) 3/8
Explanation: 0.375 = 375/1000. Divide numerator
and denominator by 125 gives 3/8. 3/8 is in lowest terms.
Additional Info: Common decimal to fraction
conversions: 0.125 = 1/8; 0.25 = 1/4; 0.5 = 1/2; 0.75 = 3/4; 0.375 = 3/8; 0.625
= 5/8.
94. The temperature in a city was 38°C in the afternoon.
By evening it dropped by 6°C. The evening temperature was: / ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਤਾਪਮਾਨ 38°C ਸੀ। ਸ਼ਾਮ
ਤੱਕ ਇਹ 6°C ਘੱਟ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਮ
ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਕੀ ਸੀ?
a) 44°C
b) 34°C
c) 32°C
d) 30°C
Correct Answer: (c) 32°C
Explanation: Temperature dropped by 6°C, so
evening temperature = 38 – 6 = 32°C.
Additional Info: Drop means subtraction. If it
had risen, we would add.
95. A water tank holds 8,000 litres. If 5,625 litres have
been used, how many litres remain? / ਇੱਕ
ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ 8,000 ਲੀਟਰ
ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ
5,625 ਲੀਟਰ ਵਰਤ ਲਏ ਗਏ ਹਨ,
ਤਾਂ ਕਿੰਨੇ ਲੀਟਰ ਬਚੇ ਹਨ?
a) 2,275 litres
b) 2,375 litres
c) 2,475 litres
d) 2,575 litres
Correct Answer: (b) 2,375 litres
Explanation: Remaining = 8000 – 5625 = 2375
litres.
Additional Info: Check subtraction: 8000 – 5000
= 3000, then 3000 – 625 = 2375.
96. According to NCF 2005, the 'narrow aim' of
mathematics education at the primary level is: / NCF 2005 ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਗਣਿਤ ਸਿੱਖਿਆ
ਦਾ 'ਸੰਕੁਚਿਤ ਉਦੇਸ਼' ਕੀ ਹੈ?
a) Developing logical and mathematical reasoning in everyday life
b) Nurturing mathematical creativity and aesthetics
c) Teaching all branches of mathematics at the primary level
d) Numeracy - developing the ability to perform basic arithmetic operations
Correct Answer: (d) Numeracy - developing the
ability to perform basic arithmetic operations
Explanation: NCF 2005 distinguishes between
narrow and higher aims. The narrow aim is numeracy – basic arithmetic skills
for daily life. The broader aim is mathematisation of thinking – reasoning,
logical analysis, and problem solving.
Additional Info: NCF 2005 emphasises that
mathematics should not be reduced to mere computation; it should develop
children’s ability to think mathematically.
97. A Class 2 student consistently writes 12 as '21' and
13 as '31'. The MOST likely reason and appropriate teacher response is: / ਕਲਾਸ 2 ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ
ਲਗਾਤਾਰ 12 ਨੂੰ '21' ਅਤੇ 13 ਨੂੰ '31' ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ
ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਭਾਵਿਤ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਢੁੱਕਵੀਂ ਅਧਿਆਪਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕੀ ਹੈ?
a) The child has poor handwriting; ask them to practise writing 100 times
b) The child has digit reversal/place value confusion; use number cards and
abacus activities
c) The child needs spectacles; refer to an eye doctor
d) The child is inattentive; increase homework quantity
Correct Answer: (b) The child has digit
reversal/place value confusion; use number cards and abacus activities
Explanation: Reversing digits (12 as 21)
indicates confusion about place value and order of digits. This is a common
developmental issue. Using concrete manipulatives like number cards, abacus,
and place value charts helps correct it.
Additional Info: Punishment or writing 100 times
does not address the conceptual gap. Patience and activity‑based remediation
are recommended.
98. Which of the following is the MOST appropriate method
to introduce the concept of fractions to Class 3 students? / ਕਲਾਸ 3 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ
ਭਿੰਨਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਸਮਝਾਉਣ
ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁੱਕਵਾਂ
ਤਰੀਕਾ ਹੈ?
a) Beginning directly with the formal definition and notation
b) Giving complex fraction problems for drill practice
c) Asking students to memorise tables of equivalent fractions
d) Using concrete materials like folding paper or dividing shapes
Correct Answer: (d) Using concrete materials
like folding paper or dividing shapes
Explanation: Young children understand fractions
best through hands‑on activities – folding paper into halves/quarters, sharing
food items, or coloring parts of shapes. Abstract definitions come later.
Additional Info: Concrete→pictorial→abstract (C‑P‑A)
approach is effective. Paper folding, fraction strips, and real‑life sharing
contexts build mental models.
99. 'Mathematisation of thinking', as described in NCF
2005, refers to: / NCF 2005 ਵਿੱਚ
ਦੱਸੀ ਗਈ 'ਸੋਚ ਦਾ ਗਣਿਤੀਕਰਨ' ਤੋਂ
ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ?
a) Making students proficient in all arithmetic operations
b) Teaching all chapters of mathematics at the primary level
c) Developing the ability to think precisely, logically and analytically using
mathematical reasoning
d) Making children experts in geometry and mensuration only
Correct Answer: (c) Developing the ability to
think precisely, logically and analytically using mathematical reasoning
Explanation: Mathematisation of thinking means
using mathematical tools (logic, abstraction, generalization) to reason and
solve problems, not just performing calculations. It is the broader aim of math
education.
Additional Info: NCF 2005 states: “The narrow
aim is numeracy; the higher aim is mathematisation.” This includes estimating,
proving, conjecturing, and analysing patterns.
100. Which of the following BEST reflects an 'error
analysis' approach in mathematics teaching? / ਗਣਿਤ ਅਧਿਆਪਨ
ਵਿੱਚ 'ਗਲਤੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪਹੁੰਚ' ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ
ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ?
a) Marking all incorrect answers with a red cross without feedback
b) Reducing the difficulty level of all tests
c) Asking students to redo incorrect answers repeatedly without guidance
d) Analysing patterns in students' errors to identify conceptual gaps
Correct Answer: (d) Analysing patterns in
students' errors to identify conceptual gaps
Explanation: Error analysis involves studying
the types of mistakes students make to understand underlying misconceptions. It
informs targeted remedial instruction, not just punishment.
Additional Info: Common errors: place value
mistakes, operation reversal, misapplication of algorithms. Error analysis is
diagnostic and formative.
101. A Class 1 teacher uses sticks, coins and pebbles
while teaching the concept of 'tens and ones'. This is PRIMARILY an example of:
/ ਕਲਾਸ 1 ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ
'ਦਹਾਕੇ ਅਤੇ ਇਕਾਈ' ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦੇ
ਸਮੇਂ ਡੰਡੀਆਂ, ਸਿੱਕੇ ਅਤੇ ਕੰਕਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ
ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸਦੀ ਉਦਾਹਰਣ
ਹੈ?
a) Rote learning strategy
b) Teaching through concrete manipulatives to build conceptual understanding
c) Formative assessment
d) Standardised testing procedure
Correct Answer: (b) Teaching through concrete
manipulatives to build conceptual understanding
Explanation: Using tangible objects (sticks,
coins) helps children visualise abstract place value concepts. This aligns with
the concrete‑pictorial‑abstract (C‑P‑A) approach.
Additional Info: Manipulatives like base‑ten
blocks, bundles of sticks, and abacus are effective for early arithmetic. They
make mathematics accessible and meaningful.
102. Which of the following statements BEST reflects a
constructivist approach to mathematics teaching at the primary level? / ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਗਣਿਤ ਅਧਿਆਪਨ
ਦੀ ਰਚਨਾਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਕਥਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ
ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ?
a) The teacher demonstrates the algorithm and students practise it
b) Students explore, discuss and construct mathematical understanding through
activities
c) Maximum drill and practice is the most effective strategy
d) Focus only on getting correct final answers
Correct Answer: (b) Students explore, discuss
and construct mathematical understanding through activities
Explanation: Constructivism emphasises that
learners actively build knowledge through exploration, interaction, and
reflection. Teacher is a facilitator, not a dispenser of facts.
Additional Info: Discovery learning, project‑based
learning, and collaborative problem solving are constructivist strategies. Rote
practice is behaviourist.
103. A Class 4 student says 'Zero multiplied by any
number gives that same number.' The teacher should BEST respond by: / ਕਲਾਸ 4 ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ
ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ 'ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ
ਜ਼ੀਰੋ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਉਹੀ ਸੰਖਿਆ
ਮਿਲਦੀ ਹੈ'। ਅਧਿਆਪਕ
ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ
ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ
ਹੈ?
a) Agreeing with the student to avoid confusion
b) Ignoring the misconception
c) Immediately providing the correct rule to memorise
d) Designing an activity using a number line to help the student discover that
any number × 0 = 0
Correct Answer: (d) Designing an activity using
a number line to help the student discover that any number × 0 = 0
Explanation: The student has a misconception.
Instead of just telling the rule, a teacher should use concrete examples (e.g.,
repeated addition of 0) or a number line to let the student discover the
correct property.
Additional Info: Multiplication by zero can be
shown as “three groups of zero” = zero. Discovery approach leads to deeper
understanding than rote memorisation.
104. Which of the following is the BEST assessment
strategy for mathematics at the primary level as per CCE guidelines? / CCE ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਗਣਿਤ ਲਈ
ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੁਲਾਂਕਣ ਰਣਨੀਤੀ ਕਿਹੜੀ ਹੈ?
a) Ranking students based on a single annual exam
b) Using only objective-type tests
c) A combination of oral questions, activities, written tests and observations
d) Frequent surprise tests
Correct Answer: (c) A combination of oral
questions, activities, written tests and observations
Explanation: CCE (Continuous and Comprehensive
Evaluation) uses multiple tools – oral, written, projects, observations – to
assess both scholastic and co‑scholastic areas. This gives a holistic picture
of student learning.
Additional Info: CCE was recommended in RTE 2009
and NCF 2005. It reduces exam stress and provides regular feedback.
105. The use of 'word problems' in primary mathematics is
MOST valuable because: / ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ
ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ 'ਸ਼ਬਦ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਭ
ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀਮਤੀ ਕਿਉਂ ਹੈ?
a) They are simpler to evaluate
b) They help students connect math to real-life situations
c) They primarily test language skills
d) They help memorise formulas
Correct Answer: (b) They help students connect
math to real-life situations
Explanation: Word problems contextualise
mathematical operations in everyday scenarios (shopping, sharing, travelling).
This makes mathematics meaningful and helps with transfer of learning.
Additional Info: Good word problems develop
comprehension, modeling skills, and reasoning – not just computation. They
should be culturally relevant and age‑appropriate.
106. Which part of the plant is responsible for preparing
food using sunlight, water and carbon dioxide? / ਪੌਦੇ ਦਾ
ਕਿਹੜਾ ਭਾਗ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਪਾਣੀ
ਅਤੇ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ
ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ?
a) Root
b) Stem
c) Leaf
d) Flower
Correct Answer: (c) Leaf
Explanation: Leaves contain chlorophyll which
captures sunlight and performs photosynthesis to produce glucose. Roots absorb
water and minerals, stem transports, but food is made in leaves.
Additional Info: Chlorophyll gives leaves their
green colour. Oxygen is released as a byproduct. Some plants (cactus) perform
photosynthesis in stems, but for most plants it's leaves.
107. The process by which green plants manufacture their
own food using sunlight is called: / ਉਹ
ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਹਰੇ ਪੌਦੇ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
a) Respiration
b) Transpiration
c) Digestion
d) Photosynthesis
Correct Answer: (d) Photosynthesis
Explanation: Photosynthesis is the process where
plants use sunlight, carbon dioxide and water to produce glucose and oxygen.
Respiration is breaking food for energy, transpiration is water loss.
Additional Info: Equation: 6CO₂ + 6H₂O + light →
C₆H₁₂O₆ + 6O₂.
108. Carrot and radish are examples of which type of
root? / ਗਾਜਰ ਅਤੇ ਮੂਲੀ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦੀਆਂ
ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ?
a) Fibrous root
b) Aerial root
c) Tap root
d) Breathing root
Correct Answer: (c) Tap root
Explanation: Carrot and radish have a single
main root that grows deep into the soil – this is a tap root modified for food
storage. Fibrous roots (grass) have many thin roots.
Additional Info: Tap roots are characteristic of
dicot plants. Modified tap roots: carrot (conical), radish (fusiform), turnip
(napiform).
109. Malaria is spread by the bite of which mosquito? / ਮਲੇਰੀਆ ਕਿਸ ਮੱਛਰ ਦੇ ਕੱਟਣ ਨਾਲ
ਫੈਲਦਾ ਹੈ?
a) Aedes mosquito
b) Culex mosquito
c) Female Anopheles mosquito
d) Housefly
Correct Answer: (c) Female Anopheles mosquito
Explanation: Malaria is caused by Plasmodium
parasite transmitted by the bite of infected female Anopheles mosquito. Aedes
spreads dengue, Culex spreads filariasis and Japanese encephalitis.
Additional Info: Female mosquitoes bite for
blood meal needed for egg development. Prevention includes nets, repellents,
and eliminating stagnant water.
110. The skeleton of an adult human being is made up of:
/ ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪਿੰਜਰ ਕਿੰਨੀਆਂ
ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ
ਹੈ?
a) 198 bones
b) 206 bones
c) 212 bones
d) 226 bones
Correct Answer: (b) 206 bones
Explanation: An adult human has 206 bones.
Infants have more (~270) that fuse over time. The skull has 22 bones, spine 33
vertebrae (adult fuses to 26), ribs 24, etc.
Additional Info: Longest bone: femur (thigh).
Smallest: stapes in ear.
111. Silk is produced from: / ਰੇਸ਼ਮ ਕਿਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
a) Cocoon of silk moth
b) Nest of honeybee
c) Secretion of lac insect
d) Shell of snail
Correct Answer: (a) Cocoon of silk moth
Explanation: Silk fibres are obtained from the
cocoon of the silkworm (larva of silk moth). Honeybees produce honey and wax;
lac insects produce lac (used in shellac); snail shell is not used for silk.
Additional Info: Sericulture is rearing
silkworms. Mulberry silk is most common. The cocoon is boiled to unwind the
long continuous fibre.
112. Which vitamin is essential for maintaining good
eyesight? / ਚੰਗੀ ਨਜ਼ਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਵਿਟਾਮਿਨ
ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?
a) Vitamin B
b) Vitamin C
c) Vitamin D
d) Vitamin A
Correct Answer: (d) Vitamin A
Explanation: Vitamin A is needed to form
rhodopsin, a pigment in the retina essential for low‑light and colour vision.
Its deficiency causes night blindness.
Additional Info: Sources: carrots, spinach,
sweet potatoes, liver, eggs. Vitamin A also supports immunity and skin health.
113. In the cactus plant, water is stored in the: / ਕੈਕਟਸ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਕਿੱਥੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
a) Leaves
b) Spines
c) Flowers
d) Stem
Correct Answer: (d) Stem
Explanation: Cactus stems are thick, fleshy, and
specialised to store water for long dry periods. Leaves are reduced to spines
to minimise water loss.
Additional Info: Stems also perform
photosynthesis. Succulent plants like aloe also store water in leaves, but
cactus stores in stem.
114. The human backbone is made up of how many small
bones called vertebrae? / ਮਨੁੱਖੀ
ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਕਿੰਨੀਆਂ
ਛੋਟੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ (ਵਰਟੀਬਰੇ) ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ
ਹੈ?
a) 26
b) 33
c) 42
d) 52
Correct Answer: (b) 33
Explanation: A newborn has 33 vertebrae. In
adults, some fuse – sacral (5 fused) and coccygeal (4 fused) – so functionally
26. The question often asks the number present (33). Many exams expect 33.
Additional Info: Regions: cervical (7), thoracic
(12), lumbar (5), sacral (5 fused), coccygeal (4 fused).
115. Which of the following is an example of a plant with
fibrous roots? / ਹੇਠਾਂ
ਦਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਰੇਸ਼ੇਦਾਰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ?
a) Carrot
b) Radish
c) Grass
d) Beetroot
Correct Answer: (c) Grass
Explanation: Fibrous roots have many thin,
branching roots of similar size, typical of monocot plants like grass, wheat,
rice. Carrot, radish, beetroot have tap roots (one main root).
Additional Info: Fibrous roots help prevent soil
erosion and absorb water efficiently from topsoil.
116. The gas that humans exhale during normal breathing
is: / ਸਾਧਾਰਨ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੌਰਾਨ ਮਨੁੱਖ ਕਿਹੜੀ ਗੈਸ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੇ ਹਨ?
a) Oxygen
b) Nitrogen
c) Hydrogen
d) Carbon dioxide
Correct Answer: (d) Carbon dioxide
Explanation: In cellular respiration, we inhale
oxygen and exhale carbon dioxide. The air we exhale contains about 4% CO₂ (and
still ~16% O₂, but less than inhaled).
Additional Info: Breathing out also contains
nitrogen (unchanged) and water vapour.
117. Which nutrient is primarily responsible for building
and repairing body tissues? / ਕਿਹੜਾ
ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ
ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ?
a) Fat
b) Carbohydrate
c) Protein
d) Mineral
Correct Answer: (c) Protein
Explanation: Proteins are the building blocks of
the body. They are essential for growth, repair of muscles and tissues, and
making enzymes and hormones.
Additional Info: Sources: eggs, meat, fish,
pulses, dairy, soy. Carbohydrates and fats provide energy; minerals have
regulatory roles.
118. Dengue fever is caused by the bite of: / ਡੇਂਗੂ ਬੁਖ਼ਾਰ ਕਿਸਦੇ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
a) Female Anopheles mosquito
b) Aedes mosquito
c) Culex mosquito
d) Housefly
Correct Answer: (b) Aedes mosquito
Explanation: Dengue is transmitted by Aedes
aegypti mosquito (female). Anopheles transmits malaria, Culex spreads
filariasis and West Nile virus.
Additional Info: Aedes bites during daytime, has
white stripes on legs. Dengue causes high fever, rash, and joint pain.
119. Approximately three-fourths of the Earth's surface
is covered with: / ਧਰਤੀ
ਦੀ ਸਤਹਿ ਦਾ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਭਾਗ ਕਿਸ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
a) Deserts
b) Ice
c) Forests
d) Water
Correct Answer: (d) Water
Explanation: About 71% (roughly three‑fourths)
of Earth’s surface is covered by water – oceans, seas, lakes, and rivers. Land
covers 29%.
Additional Info: Only 2.5% of water is
freshwater; most is saltwater in oceans.
120. The transfer of pollen grains from the anther of a
flower to the stigma of another flower is known as: / ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਦੇ ਪਰਾਗਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਦੂਜੇ ਫੁੱਲ ਦੇ ਵਰਤਿਕਾਗ੍ਰ ਤੱਕ
ਪਰਾਗ-ਕਣਾਂ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਨੂੰ
ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
a) Germination
b) Fertilisation
c) Pollination
d) Transpiration
Correct Answer: (c) Pollination
Explanation: Pollination is the transfer of
pollen from anther (male part) to stigma (female part) of a flower. When it
happens between different flowers, it is cross‑pollination. Fertilisation
occurs after pollen tube growth.
Additional Info: Pollination agents: wind,
water, insects, birds, bats. Self‑pollination – within same flower or same
plant.
121. Which of the following correctly represents a food
chain? / ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਭੋਜਨ ਲੜੀ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ?
a) Grass → Frog → Grasshopper → Snake
b) Grass → Grasshopper → Frog → Snake
c) Snake → Frog → Grasshopper → Grass
d) Frog → Grasshopper → Grass → Snake
Correct Answer: (b) Grass → Grasshopper → Frog →
Snake
Explanation: A food chain shows the flow of
energy from producers (grass) to primary consumers (grasshopper), then
secondary consumer (frog), and tertiary consumer (snake). The arrow points from
the eaten to the eater.
Additional Info: Producers make their own food;
consumers eat others. Inverted or backward arrows are incorrect. Option (d)
starts with a consumer, so it is wrong.
122. Water hyacinth is an example of: / ਜਲਕੁੰਭੀ (Water Hyacinth) ਕਿਸ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ?
a) Fixed aquatic plant
b) Underwater plant
c) Terrestrial plant
d) Free floating aquatic plant
Correct Answer: (d) Free floating aquatic plant
Explanation: Water hyacinth (Eichhornia) floats
freely on the water surface with roots dangling below. It is not fixed to soil,
not fully submerged, and not terrestrial.
Additional Info: It is an invasive weed that
spreads rapidly, blocking sunlight and oxygen in water bodies. Other floating
plants: duckweed, water lettuce.
123. Iron in our diet is important for: / ਸਾਡੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਲੋਹਾ (Iron) ਕਿਸ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ?
a) Formation of haemoglobin in blood
b) Strong bones and teeth
c) Good eyesight
d) Energy production
Correct Answer: (a) Formation of haemoglobin in
blood
Explanation: Iron is a key component of
haemoglobin, the protein in red blood cells that carries oxygen. Iron
deficiency causes anaemia (fatigue, weakness).
Additional Info: Sources: spinach, lentils, red
meat, fortified cereals. Calcium is for bones, vitamin A for eyesight,
carbohydrates for energy.
124. Pine trees grow on hills and are characterised by
their: / ਪਹਾੜੀਆਂ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੇ
ਪਾਈਨ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ
ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਕੀ ਹੈ?
a) Spreading umbrella shape
b) Conical shape with needle-shaped leaves
c) Cylindrical shape
d) Irregular spreading shape with broad leaves
Correct Answer: (b) Conical shape with
needle-shaped leaves
Explanation: Pine trees (conifers) have a
conical (triangular) shape that helps snow slide off, preventing branch
breakage. Needle‑shaped leaves reduce water loss in cold climates.
Additional Info: Needles are evergreen. Cones
contain seeds. Pines are adapted to hills and cold regions.
125. Which of the following statements about insects is
CORRECT? / ਕੀੜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਥਨ ਸਹੀ ਹੈ?
a) All insects have four pairs of legs
b) All insects have two pairs of wings
c) All insects have three pairs of legs (six legs)
d) Insects have an internal bony skeleton
Correct Answer: (c) All insects have three pairs
of legs (six legs)
Explanation: Insects are arthropods with three
body parts (head, thorax, abdomen), six legs attached to thorax, and usually
one or two pairs of wings (but not all have wings). They have an exoskeleton,
not internal bones.
Additional Info: Spiders have eight legs
(arachnids). Centipedes have many legs. Insects include ants, butterflies,
beetles.
126. According to NCF 2005, the primary aim of EVS at the
primary stage is to: / NCF 2005 ਅਨੁਸਾਰ
ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਧਿਐਨ
(EVS) ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ?
a) Help children memorise scientific facts
b) Teach science and social science as separate disciplines
c) Develop children's sensitivity towards the environment through exploration
d) Focus on completing the textbook syllabus
Correct Answer: (c) Develop children's
sensitivity towards the environment through exploration of their personal
experiences
Explanation: NCF 2005 emphasises that EVS should
help children connect with their surroundings, ask questions, and develop
sensitivity to natural and social environment – through inquiry and
observation, not rote memorisation.
Additional Info: EVS integrates science and
social science themes around the child's immediate environment. It is
experiential and child‑centred.
127. Most appropriate teaching strategy for introducing
'food chains' to Class 4: / ਕਲਾਸ
4 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ 'ਭੋਜਨ ਲੜੀ' ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਸਮਝਾਉਣ
ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁੱਕਵੀਂ
ਰਣਨੀਤੀ:
a) Copy diagrams from blackboard
b) Providing a list to memorise
c) Giving a passage as homework
d) Role play where students act as different organisms
Correct Answer: (d) Role play where students act
as different organisms
Explanation: Role play makes abstract concepts
concrete and engaging. Children acting as grass, grasshopper, frog, and snake
physically show who eats whom. This active learning is more effective than
copying or memorising.
Additional Info: Hands‑on, drama, and games are
recommended for EVS. Other methods: food chain cards, drawing, or arranging
picture cards.
128. Maintaining a scrapbook with pictures of 'Plants
Around Us' is: / 'ਸਾਡੇ
ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪੌਦੇ' ਦੀਆਂ
ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸਕ੍ਰੈਪਬੁੱਕ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ:
a) Portfolio-based formative assessment
b) Standardised assessment
c) Summative assessment
d) Diagnostic assessment
Correct Answer: (a) Portfolio-based formative
assessment
Explanation: A scrapbook is a collection of
student work over time – a portfolio. It is formative because it provides
ongoing feedback and documents learning progress, not a final grade.
Additional Info: Portfolios include drawings,
writings, observations. They are part of CCE and encourage creativity and self‑reflection.
129. Best response when a student says 'Plants eat soil
to make food': / ਜਦੋਂ
ਬੱਚਾ ਕਹੇ 'ਪੌਦੇ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਖਾਂਦੇ
ਹਨ' ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ
ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ:
a) Immediately correct with right answer
b) Ignore and move to next topic
c) Use this misconception as a teaching opportunity by asking guided questions
d) Ask other students to correct
Correct Answer: (c) Use misconception as a
teaching opportunity by asking guided questions
Explanation: Misconceptions are learning
opportunities. Instead of just telling the answer, teachers should ask probing
questions (e.g., "What do roots do? Where do plants get water and
sunlight?"). This leads to discovery.
Additional Info: Constructivist approach
respects student thinking. Shaming or ignoring does not help. Guided inquiry
corrects misconceptions effectively.
130. CCE in EVS primarily aims to: / EVS ਵਿੱਚ CCE ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼
ਕੀ ਹੈ?
a) Rank students
b) Evaluate students holistically in both scholastic and co-scholastic areas
c) Focus only on written tests
d) Compare students
Correct Answer: (b) Evaluate students
holistically in both scholastic and co-scholastic areas
Explanation: Continuous and Comprehensive
Evaluation (CCE) assesses academic (scholastic) as well as skills, values, and
attitudes (co‑scholastic) – through observations, projects, portfolios, not
just exams.
Additional Info: CCE reduces exam stress and
provides regular feedback. It was recommended by RTE 2009 and NCF 2005.
131. Concept of 'integration' in EVS refers to: / ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ EVS ਵਿੱਚ 'ਏਕੀਕਰਨ' ਦਾ ਅਰਥ ਕੀ
ਹੈ?
a) Separate science and social science
b) Covering only exam topics
c) Connecting concepts across different domains and with students' lived
experiences
d) Combining all chapters into one
Correct Answer: (c) Connecting concepts across
different domains and with students' lived experiences
Explanation: Integration in EVS means blending
science, social studies, and environmental themes around real‑life contexts –
not teaching them as separate subjects. It connects school knowledge with
children’s own environment.
Additional Info: For example, a theme like
'water' includes sources (science), uses (social), conservation (environment),
and local stories.
132. Which is NOT a recommended assessment practice for
EVS? / EVS ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਪ੍ਰਥਾ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ?
a) Observation during activities
b) Portfolio of work
c) A lengthy written examination as the sole method of assessment
d) Group project work
Correct Answer: (c) A lengthy written
examination as the sole method of assessment
Explanation: Relying only on a long written exam
is not recommended for EVS because it ignores skills, creativity, and practical
understanding. CCE advocates multiple methods – observation, projects,
portfolios, oral questions.
Additional Info: Written exams can be one part,
but holistic assessment requires variety. Overemphasis on tests causes anxiety.
133. A field trip to a pond PRIMARILY promotes: / ਛੱਪੜ 'ਤੇ ਖੇਤਰੀ ਯਾਤਰਾ
ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ
ਕਰਦੀ ਹੈ?
a) Rote memorisation
b) Experiential learning through direct observation, inquiry and exploration
c) Competitive spirit
d) Scientific terminology only
Correct Answer: (b) Experiential learning
through direct observation, inquiry and exploration
Explanation: A field trip allows children to see
real plants, animals, water, and interactions. They can touch, ask questions,
and record observations – this is experiential learning (learning by doing).
Additional Info: Field trips develop observation
skills, curiosity, and respect for nature. They align with the constructivist
approach.
134. 'Children see their environment as curriculum'
reflects which approach? / 'ਬੱਚਿਆਂ
ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਹੀ ਪਾਠ-ਕ੍ਰਮ
ਸਮਝਣਾ' ਕਿਹੜੀ ਪਹੁੰਚ ਹੈ?
a) Child-centred experiential learning approach
b) Textbook-centred
c) Teacher-centred
d) Examination-focused
Correct Answer: (a) Child-centred experiential
learning approach
Explanation: This statement means that the
child's immediate surroundings (home, school, neighbourhood) become the
starting point and content of learning – not just the textbook. This is child‑centred
and experiential.
Additional Info: NCF 2005 strongly supports
this. Themes are drawn from child’s environment (family, plants, animals,
water, shelter).
135. According to NCF 2005, the role of the EVS teacher
is: / NCF 2005 ਅਨੁਸਾਰ
EVS ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ:
a) Strict examiner
b) Transmitter of knowledge
c) A facilitator who creates learning opportunities
d) Authoritative expert
Correct Answer: (c) A facilitator who creates
learning opportunities
Explanation: NCF 2005 views teachers as
facilitators who encourage inquiry, provide resources, and guide exploration –
not authoritarian transmitters of facts.
Additional Info: Facilitator role includes
asking open‑ended questions, organising activities, and listening to children’s
ideas.
136. The place value of 7 in 4,72,365 is: / ਅੰਕ 4,72,365 ਵਿੱਚ 7 ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਮੁੱਲ
ਕੀ ਹੈ?
a) 700
b) 7,000
c) 70,000
d) 7,00,000
Correct Answer: (c) 70,000
Explanation: In the Indian system, 4,72,365 = 4
lakh + 72 thousand + 3 hundred + 60 + 5. The digit 7 is in the ten‑thousands
place (72,365 → 7 ten‑thousands = 70,000).
Additional Info: Place value: lakhs (1,00,000),
ten‑thousands (10,000), thousands (1,000), hundreds, tens, ones.
137. What is 1/4 of 240? / 240 ਦਾ 1/4 ਕੀ ਹੈ?
a) 40
b) 50
c) 60
d) 80
Correct Answer: (c) 60
Explanation: 240 ÷ 4 = 60. One‑fourth means
dividing by 4.
Additional Info: Half of 240 = 120; quarter =
60; three‑quarters = 180.
138. Perimeter of rectangle (Length 15cm, Breadth 9cm): /
ਆਇਤ ਦਾ ਪਰਿਮਾਪ (ਲੰਬਾਈ
15cm, ਚੌੜਾਈ 9cm):
a) 24 cm
b) 48 cm
c) 135 cm
d) 135 sq cm
Correct Answer: (b) 48 cm
Explanation: Perimeter of rectangle = 2 ×
(length + breadth) = 2 × (15 + 9) = 2 × 24 = 48 cm.
Additional Info: Area = length × breadth = 135
sq cm (option c is area, wrong unit).
139. Which number is divisible by BOTH 4 and 9? / ਕਿਹੜਾ ਅੰਕ 4 ਅਤੇ 9 ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
a) 124
b) 216
c) 148
d) 162
Correct Answer: (b) 216
Explanation: Divisible by 4: last two digits
divisible by 4 (16 in 216, yes; 24 in 124 yes; 48 in 148 yes; 62 in 162 no).
Divisible by 9: sum of digits divisible by 9 (2+1+6=9 yes; 1+2+4=7 no; 1+4+8=13
no; 1+6+2=9 yes). Only 216 satisfies both.
Additional Info: 216 ÷ 4 = 54, 216 ÷ 9 = 24.
Also divisible by 36.
140. 4.25 + 3.75 = ?
a) 7.00
b) 7.50
c) 8.00
d) 8.25
Correct Answer: (c) 8.00
Explanation: 4.25 + 3.75 = 8.00. Add hundredths:
0.25 + 0.75 = 1.00; add whole: 4 + 3 = 7; total 8.00.
Additional Info: 0.25 is 1/4, 0.75 is 3/4, sum =
1.
141. 1,365 students, 5 per bench. How many benches? /
1,365 ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਰੇਕ ਬੈਂਚ 'ਤੇ 5। ਕਿੰਨੇ ਬੈਂਚ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ?
a) 270
b) 272
c) 273
d) 275
Correct Answer: (c) 273
Explanation: 1365 ÷ 5 = 273. Since 5 × 273 =
1365 exactly, no remainder.
Additional Info: Division: 5 × 270 = 1350,
remainder 15, 15 ÷ 5 = 3 → 273.
142. Which fraction is equivalent to 4/5? / 4/5 ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਿਹੜੀ
ਭਿੰਨ ਹੈ?
a) 8/12
b) 12/15
c) 16/25
d) 6/8
Correct Answer: (b) 12/15
Explanation: 4/5 multiply numerator and
denominator by 3 gives 12/15. 12/15 simplifies to 4/5.
Additional Info: Equivalent fractions are
obtained by multiplying/dividing numerator and denominator by same number.
143. Area of a square with side 11 cm is: / 11 cm ਭੁਜਾ ਵਾਲੇ ਵਰਗ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ:
a) 44 sq cm
b) 121 sq cm
c) 22 sq cm
d) 111 sq cm
Correct Answer: (b) 121 sq cm
Explanation: Area of square = side × side = 11 ×
11 = 121 cm².
Additional Info: Perimeter = 44 cm (option a is
perimeter).
144. Which of the following is a PRIME number? / ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਅਭਾਜ ਸੰਖਿਆ ਹੈ?
a) 27
b) 33
c) 41
d) 49
Correct Answer: (c) 41
Explanation: Prime numbers have exactly two
factors: 1 and itself. 41 is only divisible by 1 and 41. 27 = 3³, 33 = 3×11, 49
= 7² – all composite.
Additional Info: 2 is the only even prime. 41 is
a prime.
145. Total cost (4kg apples @ ₹80/kg + 2kg mangoes @
₹120/kg): / ਕੁੱਲ ਖਰਚਾ (4kg ਸੇਬ @ 80/kg + 2kg ਅੰਬ @ 120/kg):
a) ₹480
b) ₹520
c) ₹560
d) ₹600
Correct Answer: (c) ₹560
Explanation: Apples: 4 × 80 = ₹320; Mangoes: 2 ×
120 = ₹240; Total = 320 + 240 = ₹560.
Additional Info: Check calculation: 4×80=320,
2×120=240, sum 560.
146. What is 20% of 350? / 350 ਦਾ 20% ਕੀ ਹੈ?
a) 80
b) 60
c) 70
d) 50
Correct Answer: (c) 70
Explanation: 20% = 20/100 = 1/5. 350 ÷ 5 = 70.
Or 350 × 0.20 = 70.
Additional Info: 10% of 350 = 35, so 20% = 70.
147. Which of the following fractions is the SMALLEST? / ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਭਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ
ਹੈ?
a) 5/8
b) 2/3
c) 3/5
d) 7/10
Correct Answer: (c) 3/5 = 0.6
Explanation: Convert to decimals: 5/8 = 0.625;
2/3 ≈ 0.666; 3/5 = 0.6; 7/10 = 0.7. Smallest is 0.6 (3/5).
Additional Info: Common denominator method:
denominators 8,3,5,10 LCM=120: 5/8=75/120, 2/3=80/120, 3/5=72/120, 7/10=84/120
→ smallest 72/120 = 3/5.
148. Distance covered in 2.5 hours at 80 km/h: / 80 km/h ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ
2.5 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਦੂਰੀ:
a) 180 km
b) 200 km
c) 220 km
d) 240 km
Correct Answer: (b) 200 km
Explanation: Distance = speed × time = 80 × 2.5
= 200 km.
Additional Info: 2.5 hours = 2½ hours. 80 × 2 =
160, 80 × 0.5 = 40, total 200.
149. What is the LCM of 6, 8 and 12? / 6, 8 ਅਤੇ 12 ਦਾ ਲਘੂਤਮ ਸਾਂਝਾ
ਗੁਣਜ (LCM):
a) 16
b) 48
c) 24
d) 96
Correct Answer: (c) 24
Explanation: Multiples of 6: 6,12,18,24,30…; 8:
8,16,24,32…; 12:12,24,36…; smallest common = 24. Prime factor method: 6=2×3,
8=2³, 12=2²×3; LCM = 2³×3 = 24.
Additional Info: HCF of these numbers is 2.
150. Profit percentage (Cost ₹360, Sale ₹450): / ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ (ਖਰੀਦ 360, ਵੇਚ 450):
a) 18%
b) 25%
c) 22%
d) 20%
Correct Answer: (b) 25%
Explanation: Profit = Selling price – Cost = 450
– 360 = ₹90. Profit percentage = (Profit / Cost) × 100 = (90/360)×100 =
(1/4)×100 = 25%.
Additional Info: Percentage is always calculated
on the cost price unless stated otherwise.
