CDP - 1 Previous Year Question Papers (Punjabi)

 CDP - 1 Previous Year Question Papers (Punjabi)

 

CDP 2011 Paper

1. ਵਿਕਾਸ ਪਰਿਪੇਖ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਿਸ ਵਿਚ ਵਾਪਰੇ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ :
(1) ਰੂਪ

(2) ਮੁੱਲ

(3) ਅਨੁਕੁਮ

(4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ ਹੀ

ਉੱਤਰ: (4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ ਹੀ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਕਾਸ ਪਰਿਪੇਖ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰੂਪ (ਬਣਤਰ), ਦਰ (ਗਤੀ), ਅਤੇ ਅਨੁਕ੍ਰਮ (ਕ੍ਰਮ) ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤਿੰਨੇ ਪਹਿਲੂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।

 

2. ਨਵੇਂ, ਮੌਲਿਕ ਅਤੇ ਉਪਯੋਗੀ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਨਿਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
(1) ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ

(2) ਨਵੀਨਤਾ

(3) ਬੁੱਧੀ

(4) ਸਾਈਨੈਕਟਿਕਸ

ਉੱਤਰ: (1) ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਨਵੇਂ, ਮੌਲਿਕ ਅਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਵੀਨਤਾ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।

 

3. ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਤੱਕ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ :
(1) ਵਾਤਾਵਰਣ

(2) ਜੀਨਜ਼

(3) ਵਿਰਾਸਤ

(4) ਸਮ-ਸਥਿਤੀ

ਉੱਤਰ: (3) ਵਿਰਾਸਤ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਰਾਸਤ ਜੈਵਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਗੁਣ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਔਲਾਦ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

 

4. ਸਿਧਾਂਤ, ਬੱਚੇ ਦੇ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਸੰਵੇਦੀ-ਮੋਟਰ, ਪੂਰਵ-ਸੰਚਾਲਕ, ਸਥੂਲ-ਸੰਚਾਲਕ ਅਤੇ ਉਪਚਾਰਕ-ਸੰਚਾਲਕ) :
(1) ਐਰਿਕਸਨ ਦਾ ਮਨੋ-ਸਮਾਜਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ
(2) ਫਰਾਇਡ ਦਾ ਮਨੋ-ਲਿੰਗਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ
(3) ਜੀਨ ਪਿਆਜ਼ੇ ਦਾ ਬੋਧਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ
(4) ਕੋਹਲਬਰਗ ਦਾ ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ

ਉੱਤਰ: (3) ਜੀਨ ਪਿਆਜ਼ੇ ਦਾ ਬੋਧਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪਿਆਜ਼ੇ ਨੇ ਚਾਰ ਬੋਧਾਤਮਕ ਪੜਾਅ (ਸੰਵੇਦੀ-ਮੋਟਰ, ਪੂਰਵ-ਸੰਚਾਲਕ, ਮੂਰਤ-ਸੰਚਾਲਕ, ਰਸਮੀ-ਸੰਚਾਲਕ) ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤੇ।

 

5. ਵਿਦਿਆਰਥੀ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖਿਆ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੈ ?
(1) ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
(2) ਹਮ-ਰੁਤਬਾ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ
(3) ਵਿਦਿਆਰਥੀ-ਅਧਿਆਪਕ ਸੰਬੰਧ ਕਾਇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ
(4) ਖੋਜ/ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸਿੱਖਿਆ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦਾ ਹੈ

ਉੱਤਰ: (4) ਖੋਜ/ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸਿੱਖਿਆ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦਾ ਹੈ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਦਿਆਰਥੀ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ।

 

6. ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸਾਧਾਰਨ ਬੁੱਧੀ ‘g’ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੁੱਧੀ ‘s’ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ?
(1) ਅਰਾਜਕਤਾ ਸਿਧਾਂਤ

(2) ਗਿਲਫੋਰਡ ਦਾ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ

(3) ਸਪੀਅਰਮੈਨ ਦਾ ਦੋ-ਕਾਰਜੀ ਸਿਧਾਂਤ

(4) ਵਰਨਨ ਦਾ ਲੜੀਬੱਧ ਸਿਧਾਂਤ

ਉੱਤਰ: (3) ਸਪੀਅਰਮੈਨ ਦਾ ਦੋ-ਕਾਰਜੀ ਸਿਧਾਂਤ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਪੀਅਰਮੈਨ ਦੇ ਦੋ-ਕਾਰਜੀ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਕਾਰਕ (g) ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਾਰਕ (s) ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

 

7. ਬਿੰਬ, ਧਾਰਨਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਭਾਸ਼ਾ, ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗੀ ਕਾਰਜ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਹਨ ?
(1) ਅਨੁਕੂਲਨ

(2) ਮੋਟਰ ਵਿਕਾਸ

 (3) ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ

(4) ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ

ਉੱਤਰ: (4) ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
ਵਿਆਖਿਆ: ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਚਿੱਤਰ, ਭਾਸ਼ਾ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗੀ/ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

 

8. ਕਿਹੜਾ ਸਿੱਖਿਆ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ?
(1) ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ

(2) ਆਂਤਰਿਕ ਹਾਲਤ

 (3) ਉਦੀਪਨ

(4) ਅਧਿਆਪਕ

ਉੱਤਰ: (4) ਅਧਿਆਪਕ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਿੱਖਿਆ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਸਵੈ-ਸਿੱਖਿਆ); ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੱਤ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਉਦੀਪਨ ਹਨ।

 

9. ਕਿਹੜੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਇਹ ਘਟਨਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਅਨੁਕ੍ਰਮਿਕ ਨਿਕਟਤਾ ਅਤੇ ਇੱਛਿਤ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਅਤਿ ਨਿਕਟ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜੀਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਢਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ?
(1) ਕਲਾਸੀਕੀ ਅਨੁਕੂਲਨ

 (2) ਨਿਮਿੱਤਕ ਅਨੁਕੂਲਨ

(3) ਕਿਰਿਆ ਅਨੁਕੂਲਨ

(4) ਸਮਾਜ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ

ਉੱਤਰ: (3) ਕਿਰਿਆ ਅਨੁਕੂਲਨ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਕਿਨਰ ਦੇ ਕਿਰਿਆ ਅਨੁਕੂਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਪਿੰਗ (ਲਗਾਤਾਰ ਨੇੜਤਾ) ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜੀਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਨਵੇਂ ਵਿਵਹਾਰ ਸਿੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

 

10. ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਮਾਪੇ ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੈ, ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ :
(1) ਪ੍ਰਭਾਵ-ਚੱਕਰ

 (2) ਹਾਥੌਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ

(3) ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਨਿਯਮ

(4) ਉਲਟ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਉੱਤਰ: (1) ਪ੍ਰਭਾਵ-ਚੱਕਰ (Halo effect)
ਵਿਆਖਿਆ: ਪ੍ਰਭਾਵ-ਚੱਕਰ ਉਹ ਪੱਖਪਾਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਗੁਣ ਕਾਰਨ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

 

11. ਰਮੇਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਕਿਤ ਦਾ 120 ਦਾ ਸਮਾਨ IQ ਹੈ। ਰਮੇਸ਼ ਅੰਕਿਤ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਜੇ ਅੰਕਿਤ ਦੀ ਉਮਰ 12 ਸਾਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਮੇਸ਼ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਉਮਰ ਹੈ:
(1) 9 ਸਾਲ

(2) 10 ਸਾਲ

 (3) 12 ਸਾਲ

 (4) 14 ਸਾਲ

ਉੱਤਰ: (3) 12 ਸਾਲ
ਵਿਆਖਿਆ: IQ = (ਮਾਨਸਿਕ ਉਮਰ / ਅਸਲੀ ਉਮਰ) × 100। ਅੰਕਿਤ: 120 = (MA/12)×100 → MA=14.4। ਰਮੇਸ਼ ਦੀ ਅਸਲੀ ਉਮਰ 10 ਸਾਲ, 120 = (MA/10)×100 → MA=12 ਸਾਲ।

 

12. ਕਿਹੜੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਰ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ?
(1) ਉਮਰ

 (2) ਲਿੰਗ

(3) ਵਿਵਾਹਿਕ ਸਥਿਤੀ

(4) ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਥਾਂ

ਉੱਤਰ: (1) ਉਮਰ
ਵਿਆਖਿਆ: ਉਮਰ ਲਗਾਤਾਰ ਚਰ ਹੈ (ਦਹਾਕੇ, ਮਹੀਨੇ), ਜਦੋਂ ਕਿ ਲਿੰਗ, ਵਿਵਾਹਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵੱਖਰੇ (discrete) ਹਨ।

 

13. ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦਾ ਉਚਿਤ ਰੂਪ ਹੈ :
(1) ਇੰਟਰਵਿਊ

(2) ਨਿਰੀਖਣ

 (3) ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਵਲੀ

(4) ਲਿਖਤੀ ਪਰੀਖਣ

ਉੱਤਰ: (2) ਨਿਰੀਖਣ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਹਾਰਕ ਹੁਨਰਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਿੱਧੇ ਨਿਰੀਖਣ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 

14. ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਨੂੰ ਮਾਨੀਟਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਦੀ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ :
(1) ਨਿਦਾਨਿਕ ਮੁੱਲਾਂਕਣ

(2) ਰਚਨਾਤਮਕ ਮੁੱਲਾਂਕਣ

 (3) ਸਥਾਪਨ ਮੁੱਲਾਂਕਣ

(4) ਸੰਖੇਪ ਮੁੱਲਾਂਕਣ

ਉੱਤਰ: (2) ਰਚਨਾਤਮਕ ਮੁੱਲਾਂਕਣ
ਵਿਆਖਿਆ: ਰਚਨਾਤਮਕ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

 

15. ਨਿਬੰਧ-ਕਿਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਮਦਦ ਕਿਹੜੀ ਹੈ ?
(1) ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਗਤੀ ਦੇ ਨਿਯਮ ਉੱਪਰ ਚਰਚਾ ਕਰੋ
(2) ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਗਤੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ
(3) ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਗਤੀ ਦੇ ਨਿਯਮ ਕੀ ਹਨ ?
(4) ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਗਤੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਉੱਤੇ ਨੋਟ ਲਿਖੋ

ਉੱਤਰ: (2) ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਗਤੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ
ਵਿਆਖਿਆ: ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਬਣਤਰਬੱਧ ਅਤੇ ਹਰ ਨਿਯਮ ਦੀ ਸਮਝ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁਲਾਂਕਣ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ।

 

16. ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਕਿਸਮ ਹੈ ?
(1) ਅਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ

(2) ਨਿਰਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ

(3) ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ

(4) ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਮਾਸਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ

ਉੱਤਰ: (2) ਨਿਰਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਅਜਿਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ, ਸੰਵੇਦੀ, ਬੌਧਿਕ ਜਾਂ ਸਿੱਖਣ ਸੰਬੰਧੀ ਅਪੰਗਤਾਵਾਂ ਹਨ।

 

17. ਕਿਹੜਾ ਸੰਕੇਤ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ?
(1) ਹਿਦਾਇਤ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮੁਸ਼ਕਲ

(2) ਤਿਓੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ

(3) ਠੋਕਰ ਖਾਣਾ

(4) ਦੂਰੀ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਅਯੋਗ

ਉੱਤਰ: (3) ਠੋਕਰ ਖਾਣਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਠੋਕਰ ਖਾਣਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੋਟਰ ਤਾਲਮੇਲ ਜਾਂ ਸੰਤੁਲਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਨਹੀਂ।

 

18. ਬੋਲਣ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ?
(1) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ
(2) ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਧੁਨੀਆਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ
(3) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ
(4) ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਮਾਹਰ ਕੋਲ ਭੇਜਣਾ

ਉੱਤਰ: (4) ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਮਾਹਰ ਕੋਲ ਭੇਜਣਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਪੀਚ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਵੱਲੋਂ ਸਹੀ ਨਿਦਾਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁੱਕਵਾਂ ਹੈ।

 

19. ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ (ਗਿਫ਼ਟਿਡ) ਬੱਚਾ :
(1) ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸੌਖੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ
(2) ਜੋ ਕੁਝ ਉਸਨੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤੇ ਰੱਟੇ ਦੀ ਮਸ਼ਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ
(3) ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਰਕ ਨਾਲ ਪਰਖਦਾ ਹੈ
(4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ

ਉੱਤਰ: (4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਬੱਚੇ ਤੇਜ਼ ਸਿੱਖਣ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ, ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੋਚ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

 

20. ਹੌਲੀ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਤਮਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ :
(1) ਪੱਛੜੇ ਹੋਏ

(2) ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ

(3) ਕਿਸ਼ੋਰ-ਅਪਰਾਧੀ

(4) ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਵਰੁੱਧ

ਉੱਤਰ: (1) ਪੱਛੜੇ ਹੋਏ
ਵਿਆਖਿਆ: “ਪੱਛੜੇ” ਬੱਚੇ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਭਾਵੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

 

21. ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭਾਵਕਾਰੀ ਲੈਕਚਰ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਧਿਆਪਕ-
(1) ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ

(2) ਅਰਥਪੂਰਨ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ

 (3) ਲੈਕਚਰ ਸਟੈਂਡ ਸਾਹਮਣੇ ਸਥਿਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

(4) ਆਪਣੀ ਸੁਰ ਅਤੇ ਤਾਨ ਨੂੰ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ

ਉੱਤਰ: (3) ਲੈਕਚਰ ਸਟੈਂਡ ਸਾਹਮਣੇ ਸਥਿਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਲੈਕਚਰ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ, ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ; ਸਥਿਰ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣਾ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੈ।

 

22. ਉਸ ਮਾਧਿਅਮ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ, ਜਿਹੜਾ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੂਰਵਰਤੀ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ :
(1) ਸਿੱਖਿਆਤਮਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ

(2) ਸਿੱਖਿਆਤਮਕ ਪ੍ਰਸਾਰਨ

(3) ਓਵਰਹੈੱਡ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਰ

 (4) ਟੈਲੀਫੋਨ

ਉੱਤਰ: (1) ਸਿੱਖਿਆਤਮਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਿੱਖਿਆਤਮਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੂਰ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਦਿਖਾ ਕੇ “ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ” ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।

 

23. ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ :
(1) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਣਾ

(2) ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ

(3) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਦਾਇਤਾਂ ਦੇਣੀਆਂ

(4) ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨਾ

ਉੱਤਰ: (2) ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸੱਚਾ ਸੰਚਾਰ ਦੋ-ਪਾਸੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

 

24. ਇੱਕ ਹੁਨਰ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ :
(1) ਪਰਿਸ਼ੁੱਧਤਾ

(2) ਵਿਹਾਰ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ

(3) ਤਾਲਮੇਲ

 (4) ਅਨੁਕਰਨ

ਉੱਤਰ: (4) ਅਨੁਕਰਨ
ਵਿਆਖਿਆ: ਹੁਨਰ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਮਾਡਲਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਪਸਨ) ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਨਕਲ (imitation) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

 

25. ਕਿਹੜੀ ਮੂਰਤ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ?
(1) ਯੋਗਤਾ

(2) ਕੁਰਸੀ

(3) ਬਲ

(4) ਗਤੀ

ਉੱਤਰ: (1) ਯੋਗਤਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਮੂਰਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਠੋਸ, ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; “ਯੋਗਤਾ” ਇੱਕ ਅਮੂਰਤ ਧਾਰਨਾ ਹੈ।

 

26. ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਤਕਨੀਕ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣਿਕਾ ਜਾਂ ਸਮ-ਅਰਥ ਕੋਸ਼ ਵਿਚ ਪਦਾਂ ਅਤੇ ਸੰਦਰਭ ਲੱਭਣ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ :
(1) ਕੀ-ਰੀਡਿੰਗ

 (2) ਪੁਨਰ-ਪੜ੍ਹਨਾ

 (3) ਸਕੈਨਿੰਗ

(4) ਸਕਿਮਿੰਗ

ਉੱਤਰ: (3) ਸਕੈਨਿੰਗ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਬਦ) ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੱਭਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

 

27. ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਉਹਨਾਂ ਲੋੜਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਹ ਲੋੜ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇਗਾ, ਉਸਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕਿਸ ਨਾਲ ਹੈ ?
(1) ਸਨਮਾਨ

(2) ਸਰੀਰਕ

 (3) ਸਮਾਜਿਕ

(4) ਆਤਮ-ਸਾਖਾਤਕਾਰ

ਉੱਤਰ: (2) ਸਰੀਰਕ
ਵਿਆਖਿਆ: ਮਾਸਲੋ ਦੇ ਲੜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰੀਰਕ ਲੋੜਾਂ (ਭੁੱਖ, ਪਿਆਸ) ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

 

28. ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਪਰਿਚੈ ਦੇਣ ਲਈ, ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਕੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ?
(1) ਤਰਕ-ਅਧਾਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਾ

 (2) ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣੀ

(3) ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣਾ

 (4) ਚਾਕਬੋਰਡ ਉੱਪਰ ਵਿਸ਼ਾ ਲਿਖਣਾ

ਉੱਤਰ: (1) ਤਰਕ-ਅਧਾਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ (ਤਰਕ) ਦੱਸਣ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

 

29. ਦ੍ਰਿੜੀਕਰਨ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਕਿਹੜੀ ਹੈ ?
(1) ਨਹੀਂ ਲਤਾ, ਉੱਤਰ 45 ਨਹੀਂ ਹੈ

(2) ਕਮਲਾ, ਕੀ ਤੂੰ ਕੀਰਤੀ ਦੀ ਉਸਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ

(3) ਨਹੀਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਂਗ, ਤੁਸੀਂ ਗ਼ਲਤ ਹੋ

(4) ਸੁਨੀਤੀ, ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ

ਉੱਤਰ: (4) ਸੁਨੀਤੀ, ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿੜੀਕਰਨ (ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ) ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਦੁਹਰਾਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧਦੀ ਹੈ।

30. ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਸਵੈ-ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਆਦਤ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ?
(1) ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦੇ ਕੇ

(2) ਸਵੈ-ਅਧਿਐਨ ਉੱਪਰ ਲੈਕਚਰ ਦੇ ਕੇ

(3) ਆਪਣੀ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਕੇ

(4) ਨਵਾਂ ਸਾਹਿਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ

ਉੱਤਰ: (4) ਨਵਾਂ ਸਾਹਿਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ
ਵਿਆਖਿਆ: ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਉਮਰ ਅਨੁਸਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਸਮੱਗਰੀ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਨਾਲ ਉਹ ਖੁਦ-ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2012 CDP PSTET Paper

---

1. 'ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਸਾਪੇਖਕ ਪਰਿਕਲਪਨਾ' ਦਾ ਸਿਰਜਕ ਹੈ :
(1) ਚੌਮਸਕੀ

(2) ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਲੀਅ ਵੌਰਫ਼

 (3) ਫਰਾਇਡ

 (4) ਸਕਿਨਰ

ਉੱਤਰ: (2) ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਲੀਅ ਵੌਰਫ਼
ਵਿਆਖਿਆ: ਸੈਪੀਰ-ਵੌਰਫ਼ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਸੋਚ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਲੀ ਵੌਰਫ਼ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

2. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿਚੋਂ 'ਵ੍ਰਿਧੀ' ਅਤੇ 'ਵਿਕਾਸ' ਬਾਰੇ ਕਿਹੜਾ ਕਥਨ ਦਰੁਸਤ ਨਹੀਂ ਹੈ :
(1) ਵ੍ਰਿਧੀ ਗਿਣਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਗੁਣਾਤਮਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
(2) ਵ੍ਰਿਧੀ ਬਣਤਰ ਵਿਚ ਬਦਲਾਉ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਾਰਜ ਵਿਚ।
(3) ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਪੜਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰੀਰਕ ਵਾਧਾ ਧੀਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
(4) ਵਿਕਾਸ ਇਕ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਉੱਤਰ: (4) ਵਿਕਾਸ ਇਕ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਕਾਸ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੌਤ ਤੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਥਨ ਗਲਤ ਹੈ।

 

3. ਪਰਿਪੋਕਵਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ :
(1) ਗੈਸਲ

 (2) ਫਰਾਇਡ

(3) ਜੇਮਸ

(4) ਬੈਂਡੂਰਾ

ਉੱਤਰ: (1) ਗੈਸਲ
ਵਿਆਖਿਆ: ਅਰਨੋਲਡ ਗੈਸਲ ਨੇ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕਾਸ ਜੈਵਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

 

4. ਯੋਜਨਾ-ਬੌਧ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਆਧਾਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ :
(1) ਕਲਾਸਿਕੀ ਅਨੁਕੂਲਨ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਚ

(2) ਮਾਨਵ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਕਰਮਣ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਚ

(3) ਕਿਰਿਆਪ੍ਰਸੂਤ ਅਨੁਕੂਲਨ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਚ

(4) ਸਮਾਜਿਕ-ਵਿਗਿਆਨ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿਚ

ਉੱਤਰ: (3) ਕਿਰਿਆਪ੍ਰਸੂਤ ਅਨੁਕੂਲਨ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਚ
ਵਿਆਖਿਆ: ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸਿੱਖਿਆ (programmed learning) ਸਕਿਨਰ ਦੇ ਕਿਰਿਆਪ੍ਰਸੂਤ ਅਨੁਕੂਲਨ (operant conditioning) 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।

 

5. ਖਾਣ ਦੇ ਵਿਕਾਰ “ਐਨੋਰੈਕਸੀਆ ਨਿਰਵੋਸਾ' ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ :
(1) ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁ-ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਖਾਣਾ

(2) ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਖਾਣਾ

(3) ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾ ਖਾਣਾ

(4) ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਤਣਾਉ ਅਤੇ ਵਿਆਕੁਲਤਾ

ਉੱਤਰ: (2) ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਖਾਣਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਐਨੋਰੈਕਸੀਆ ਨਰਵੋਸਾ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁੱਖਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।

6. ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਕਰਮਣ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸਥਾਨਕ ਸਕੈੱਚ ਪੈਡ ਹਿੱਸਾ ਹੈ :
(1) ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦਾ

(2) ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦਾ

(3) ਸੂਚਨਾ ਭੰਡਾਰ ਦਾ

 (4) ਸੂਚਨਾ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ

ਉੱਤਰ: (1) ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਬੈਡਲੇ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ੂਓ-ਸਪੇਸ਼ੀਅਲ ਸਕੈੱਚਪੈਡ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।

 

7. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਬਾਰੇ ਕਿਹੜਾ ਕਥਨ ਸਹੀ ਹੈ :
(1) ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਚ ਮੁਟਿਆਰਪਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਇਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
(2) ਪ੍ਰੋੜ ਉਮਰ ਇਕੋਲੇ-ਇਕੌਲੇ ਬੱਚੇ ਵਿਚ ਵਿਭਿੰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਲਈ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਲਗਭਗ ਇਕ-ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
(3) ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਸਮੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਅਪਣੱਤ ਅਤੇ ਲਿੰਗ-ਮੂਲਕ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਤੀ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ
(4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ ਦਰੁਸਤ ਹਨ

ਉੱਤਰ: (4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ ਦਰੁਸਤ ਹਨ
ਵਿਆਖਿਆ: ਤਿੰਨੋਂ ਕਥਨ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

 

8. ਸਿੱਖਣ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ “ਸਕੈਫੋਲਡਿੰਗ” ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ :
(1) ਅਨੁਕਰਨ ਕਰਕੇ ਸਿਖਾਉਣ ਵੱਲ

(2) ਪਿਛਲੇ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਦੁਹਰਾਉ ਵੱਲ

(3) ਬਾਲਗ ਦੀ ਸਿੱਖਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਵੱਲ

(4) ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਵੱਲ

ਉੱਤਰ: (3) ਬਾਲਗ ਦੀ ਸਿੱਖਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਵੱਲ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਕੈਫੋਲਡਿੰਗ (ਵਾਇਗੌਤਸਕੀ) ਅਸਥਾਈ ਸਹਾਇਤਾ ਹੈ ਜੋ ਵੱਧ ਜਾਣਕਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

 

9. ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਹਲਬਰਗ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ, ਗਿਲੀਗਨ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀ ਹੈ ?
(1) ਵਰਗ ਪੱਖਪਾਤ

(2) ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੱਖਪਾਤ

 (3) ਲਿੰਗਕ ਪੱਖਪਾਤ

 (4) ਨਸਲੀ ਪੱਖਪਾਤ

ਉੱਤਰ: (3) ਲਿੰਗਕ ਪੱਖਪਾਤ
ਵਿਆਖਿਆ: ਕੈਰਲ ਗਿਲੀਗਨ ਨੇ ਕੋਹਲਬਰਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਪੱਖਪਾਤੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਰਦ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ।

 

10. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਤਹਿਆਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ?
(1) ਮਨੋਮਿਤੀ ਪਹੁੰਚ

(2) ਬਣਤਰਾਤਮਕ ਪਹੁੰਚ

(3) ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਨਾਤਮਕ ਪਹੁੰਚ

(4) ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਕਰਮਣ ਪਹੁੰਚ

ਉੱਤਰ: (1) ਮਨੋਮਿਤੀ ਪਹੁੰਚ
ਵਿਆਖਿਆ: ਮਨੋਮਿਤੀ ਟੈਸਟ (ਫੈਕਟਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ) ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਅਯਾਮਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।

 

11. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਨਿਰੰਤਰ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਮੁੱਲਾਂਕਣ (CCE) ਦਾ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਹੈ ?
(1) ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੇ ਡਿਗਰੀ ਦਾ ਨਿਯਮਤ ਅਸਾਇਨਮੈਂਟ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ
(2) ਦਿਲਚਸਪੀ ਅਤੇ ਰੁਝਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ
(3) ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਨਵੀਨਤਾ ਲਿਆਉਣਾ
(4) ਸਿਖਾਉਣ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ

ਉੱਤਰ: (3) ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਨਵੀਨਤਾ ਲਿਆਉਣਾ
ਵਿਆਖਿਆ: CCE ਦਾ ਮੁੱਖ ਟੀਚਾ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਨਵੀਨਤਾ ਲਿਆਉਣਾ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ।

 

12. ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮਾਜਕ ਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਅਸਮਰਥ ਹੋਣ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਨੂੰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਲੱਛਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ :
(1) ਆਟਿਜ਼ਮ

 (2) ਸਿਮਰਤੀ ਲੋਪ

 (3) ਮੂਰਧਨੀ ਅਧਰੰਗ

(4) ਰੈੱਟ ਸਿੰਡਰੋਮ

ਉੱਤਰ: (1) ਆਟਿਜ਼ਮ
ਵਿਆਖਿਆ: ਆਟਿਜ਼ਮ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਡਿਸਆਰਡਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਕ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਕਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

 

13. ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਕਲਪ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਾਹੀਂ ਅਧਿਆਪਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਇੱਛਾ, ਸਮਾਜਕ ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਵਾਇਗੌਤਸਕੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਮਿਸਾਲ ਹੈ :
(1) ਸਕੈਫੋਲਡਿੰਗ ਦੀ

 (2) ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਸਹਿਭਾਗਤਾ ਦੀ

(3) ਸਿਖਾਂਦਰੂਪੁਣਾ ਦੀ

 (4) ਜਮਾਤੀਆਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਕਿਰਿਆ ਦੀ

ਉੱਤਰ: (1) ਸਕੈਫੋਲਡਿੰਗ ਦੀ
ਵਿਆਖਿਆ: ਅਧਿਆਪਕ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਕੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਕੈਫੋਲਡਿੰਗ ਹੈ।

 

14. ਪਿਆਜੇ ਦੇ ਗਿਆਨਮਈ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ 'ਸੰਤੁਲਨ' (equilibration) ਹੈ :
(1) ਵਰਤਮਾਨ ਸਕੀਮਾਂ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਫਿਟ ਹੋਣਾ
(2) ਵਰਤਮਾਨ ਸਕੀਮਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਜੋਂ ਨਵੇਂ ਸਕੀਮਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ
(3) ਪੁਰਾਣੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਲੁਕਵੇਂ ਸੰਸਕਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੀਨ ਸੂਚਨਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ
(4) ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚੋਂ ਗਿਆਨਮਈ ਸਕੀਮਾਂ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਤਲਾਸ਼ਣਾ

ਉੱਤਰ: (4) ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚੋਂ ਗਿਆਨਮਈ ਸਕੀਮਾਂ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਤਲਾਸ਼ਣਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸੰਤੁਲਨ ਸਕੀਮਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ।

 

15. ਗੈਰ-ਜਰੂਰੀ ਅੱਖਰ ਲਿਖਣਾ, ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ, ਧੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਆਪਸੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਇੱਕ ਅਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ ?
(1) ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ ਨਾਲ

(2) ਡਿਸਕੈਲਕੁਲੀਆ ਨਾਲ

(3) ਡਿਸਗ੍ਰਾਫੀਆ ਨਾਲ

 (4) ਡਿਸਫੇਜ਼ੀਆ ਨਾਲ

ਉੱਤਰ: (1) ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ ਨਾਲ
ਵਿਆਖਿਆ: ਇਹ ਲੱਛਣ ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ (ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਸਪੈਲਿੰਗ ਵਿਕਾਰ) ਦੇ ਕਲਾਸੀਕੀ ਸੰਕੇਤ ਹਨ।

 

16. ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਕਿਹੜਾ ਕਥਨ ਦਰੁਸਤ ਹੈ ?
(1) ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ
(2) ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਅਵਸਰ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ 'ਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
(3) ਕੁੜੀਆਂ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ
(4) ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼-ਸਿੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਲਗਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ

ਉੱਤਰ: (2) ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਅਵਸਰ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ 'ਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਅਵਸਰ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰੀ।

 

17. ਸਿੱਖਣ ਅਯੋਗਤਾ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ :
(1) ਆਪਣੀ ਪੂਰਨ ਸਮਰਥਾ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਵਿਚ ਅਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ

(2) ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ

(3) ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਧੀਮੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ

(4) ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ

ਉੱਤਰ: (4) ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਿੱਖਣ ਅਯੋਗਤਾ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਔਸਤ ਜਾਂ ਉੱਪਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਰਥਾ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

 

18. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ 'ਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਆਈ.ਈ.ਡੀ.ਸੀ. (IEDC) ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ ?
(1) ਮੁੱਖ-ਧਾਰਾ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ
(2) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਤਾ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਅਵਸਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ
(3) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਤਾ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਚ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਾ
(4) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਏਕੀਕਰਨ ਕਰਨਾ

ਉੱਤਰ: (1) ਮੁੱਖ-ਧਾਰਾ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ
ਵਿਆਖਿਆ: IEDC ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਏਕੀਕਰਨ ਹੈ, ਮੁੱਖ-ਧਾਰਾ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਨਹੀਂ।

 

21. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪਿਆਜੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹੜਾ ਪੜਾਅ ਨਹੀਂ ਹੈ :
(1) ਐਨੌਮੀ

(2) ਹੈਟਰੋਨੌਮੀ-ਰੈਸੀਪ੍ਰੋਸਿਟੀ

(3) ਆਟੋਨੌਮੀ-ਐਡੋਲਸੈਂਸ

(4) ਸੈਂਸਰੀ-ਮੋਟਰ

ਉੱਤਰ: (4) ਸੈਂਸਰੀ-ਮੋਟਰ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸੈਂਸਰੀ-ਮੋਟਰ ਪਿਆਜੇ ਦਾ ਬੋਧਾਤਮਕ ਪੜਾਅ ਹੈ, ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਨਹੀਂ।

 

22. ਬਹੁ-ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਵੈ-ਅਹਿਸਾਸ, ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ :
(1) ਅੰਤਰ-ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬੁੱਧੀ

 (2) ਆਂਤਰ-ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬੁੱਧੀ

(3) ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਾਦੀ ਬੁੱਧੀ

(4) ਸਥਾਨਕ ਬੁੱਧੀ

ਉੱਤਰ: (2) ਆਂਤਰ-ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬੁੱਧੀ
ਵਿਆਖਿਆ: ਆਂਤਰ-ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬੁੱਧੀ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ।

 

23. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿਚੋਂ 'ਸਿੱਖਣ' ਬਾਰੇ ਕਿਹੜਾ ਕਥਨ ਸਹੀ ਹੈ ?
(1) ਸਿੱਖਣਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਦਿਮਾਗੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ
(2) ਬੱਚਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕੁਝ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ
(3) ਸਿੱਖਣਾ ਅਜਿਹੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰੇ
(4) ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੜਾਅ 'ਤੇ, ਸਿੱਖਣਾ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਕਾਰਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ

ਉੱਤਰ: (3) ਸਿੱਖਣਾ ਅਜਿਹੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰੇ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਮਾਹੌਲ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

 

24. ਆਂਤਰ-ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਾ ਹੈ :
(1) ਕਿਸੇ ਦੇ ਅੰਤਰੀਵੀਂ ਇਰਾਦੇ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਹ ਲਾਉਣ ਨੂੰ
(2) ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਮਿਜਾਜ ਪਰਖਣ ਨੂੰ
(3) ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮਾਨ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਫਰਕ ਕਰਨ ਨੂੰ
(4) ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਨੂੰ

ਉੱਤਰ: (3) ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮਾਨ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਫਰਕ ਕਰਨ ਨੂੰ
ਵਿਆਖਿਆ: ਆਂਤਰ-ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਸੂਖਮ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਅਤੇ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

 

25. ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਬਾਲਗ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੱਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ?
(1) ਫਰਾਇਡ ਦੇ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ

(2) ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਕਰਮਣ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ

(3) ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ

(4) ਸਮਾਜਕ-ਸਿੱਖਣ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ

ਉੱਤਰ: (4) ਸਮਾਜਕ-ਸਿੱਖਣ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ
ਵਿਆਖਿਆ: ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਮਾਡਲਿੰਗ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੈਂਡੂਰਾ ਦੇ ਸਮਾਜਕ-ਸਿੱਖਣ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।

 

26. 'ਵਸਤੂ ਸਥਾਈਪੁਣਾ' ਪਿਆਜੇ ਦੇ ਗਿਆਨਮਈ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਪੜਾਅ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ ?
(1) ਸੰਵੇਦੀ-ਪ੍ਰੇਰਕ ਪੜਾਅ ਦੀ

 (2) ਪੂਰਵ-ਸੰਚਾਲਕ ਪੜਾਅ ਦੀ

(3) ਮੂਰਤ-ਸੰਚਾਲਕ ਪੜਾਅ ਦੀ

(4) ਔਪਚਾਰਿਕ-ਸੰਚਾਲਕ ਪੜਾਅ ਦੀ

ਉੱਤਰ: (1) ਸੰਵੇਦੀ-ਪ੍ਰੇਰਕ ਪੜਾਅ ਦੀ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਸਤੂ ਸਥਾਈਪੁਣਾ (object permanence) ਸੰਵੇਦੀ-ਮੋਟਰ ਪੜਾਅ (0-2 ਸਾਲ) ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

 

27. ਨਿਰਣਾਇਕ ਕਾਲ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ :
(1) ਗਰੱਭ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ

 (2) ਸਰੀਰਕ ਕਿਰਿਆ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ

(3) ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਤੋਂ

(4) ਰੋਗ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ

ਉੱਤਰ: (1) ਗਰੱਭ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ
ਵਿਆਖਿਆ: ਨਿਰਣਾਇਕ ਕਾਲ (critical period) ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਗਰੱਭ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਉਤੇਜਕ ਦਿੱਤੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

 

28. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ?
(1) ਉੱਚ-ਦਰਜੇ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ

 (2) ਉੱਚ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਵੀਨਤਾ

(3) ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਘਾਟ

(4) ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣਾ

ਉੱਤਰ: (3) ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਘਾਟ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਬੱਚੇ ਉੱਚ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਘਾਟ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ।

 

29. ਮੇਲ ਕਰੋ:
(a) ਚਾਰਲਸ ਸਪੀਅਰਮੈਨ

(b) ਈ.ਐੱਲ. ਥੋਰਨਡਾਈਕ

(c) ਹਾਵਰਡ ਗਾਰਡਨਰ

(d) ਜੇਨਸਨ
(1) b c d a (2) b c a d (3) c b d a (4) d a c b

ਉੱਤਰ: (1) b c d a
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਪੀਅਰਮੈਨ (ਦੋ-ਕਾਰਕੀ), ਥੋਰਨਡਾਈਕ (ਬਹੁ-ਕਾਰਕੀ), ਗਾਰਡਨਰ (ਬਹੁ-ਬੁੱਧੀ), ਜੇਨਸਨ (ਦੋ-ਪੱਧਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ)। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ A-b, B-c, C-d, D-a।

 

30. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜਾ, ਕੋਹਲਬਰਗ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ ?
(1) ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਪੜਾਅ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗਾਂਹ ਵੱਧਦਾ ਹੈ
(2) ਇਹ ਪੜਾਅ ਨਿਵੇਕਲੇ ਤਾਂ ਹਨ ਪਰ ਤਰਤੀਬ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ
(3) ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਬੱਚਾ ਸੰਪੂਰਨ ਰੂਪ 'ਚ ਸਮਾਜਿਕ ਨੇਮ ਦਾ ਅਨੁਸਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
(4) ਆਖ਼ਰੀ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨੈਤਿਕ ਨੇਮ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ

ਉੱਤਰ: (2) ਇਹ ਪੜਾਅ ਨਿਵੇਕਲੇ ਤਾਂ ਹਨ ਪਰ ਤਰਤੀਬ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ
ਵਿਆਖਿਆ: ਕੋਹਲਬਰਗ ਦੇ ਪੜਾਅ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਹਨ, ਉਹ ਤਰਤੀਬ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ।

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2013 PSTET CDP Paper

---

1. ਕਿਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੈਗਿਆਨ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵੱਲ ਵੱਧਦਾ ਹੈ ?
(1) ਸਕੈਚਰ ਅਤੇ ਸਿੰਗਰ

 (2) ਕੈਨਨ ਅਤੇ ਬਾਰਡ

(3) ਐਨਕਮੈਨ

(4) ਜੇਮਸ ਅਤੇ ਲਾਂਜ

ਉੱਤਰ: (1) ਸਕੈਚਰ ਅਤੇ ਸਿੰਗਰ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਕੈਚਰ ਅਤੇ ਸਿੰਗਰ ਦੇ ਦੋ-ਕਾਰਕੀ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਵਨਾ ਲਈ ਬੋਧ (cognition) ਕੇਂਦਰੀ ਹੈ।

 

2. ਖਾਸ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਵਿਕਲਪ ਵਰਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ?
(1) ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ

(2) ਹਿਕਾਇਤ ਰਿਪੋਰਟਾਂ

(3) ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਇੰਟਰਵਿਉ

(4) ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਪੈਟਰਨ

ਉੱਤਰ: (1) ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ ਜਨਸੰਖਿਆਕ ਕਾਰਕ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ।

 

3. ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਬੁੱਧੀ 'ਤੇ ਵੰਸ਼ਾਨੁਗਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਸਬੂਤਾਂ ਤੋਂ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ ?
(1) ਗੋਦ ਲੈ ਕੇ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ

(2) ਜੁੜਵਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈ

(3) ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਵਧਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ

 (4) ਕਲੀਨਿਕਲ ਪੜ੍ਹਾਈ

ਉੱਤਰ: (3) ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਵਧਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ
ਵਿਆਖਿਆ: “ਫਾਰਵਰਡ ਸਟੱਡੀ” ਕੋਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਖੋਜ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਗੋਦ, ਜੁੜਵਾਂ ਅਤੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਅਧਿਐਨ ਮਿਆਰੀ ਹਨ।

 

4. ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਤਮਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
(1) ਸੰਗਠਿਤ ਕਾਰਜ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ
(2) ਸੰਗਠਿਤ ਕਾਰਜ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਗਤੀ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ
(3) ਮੁਲਾਂਕਣ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਚਕਤਾ
(4) ਉਮੀਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਤੀਜਿਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਮੁਲਾਂਕਣ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਚਕਤਾ

ਉੱਤਰ: (3) ਮੁਲਾਂਕਣ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਚਕਤਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ, ਲਚਕੀਲੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

 

5. ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਰਚਨਾਤਮਕ ਪਹੁੰਚ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਇੱਕ ਲੱਛਣ ਹੈ ?
(1) ਕਾਗਜ਼-ਪੈਂਸਿਲ ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ

(2) ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਕੋਈ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨਹੀਂ

(3) ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਲਾਂਕਣ

(4) ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਵੈ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ

ਉੱਤਰ: (4) ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਵੈ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ
ਵਿਆਖਿਆ: ਰਚਨਾਤਮਕ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸਵੈ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਮੈਟਾਕੋਗਨੀਸ਼ਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

 

6. ਕਿਹੜੀ ਬੋਧ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈ ?
(1) ਆਤਮਸਾਤ ਕਰਨਾ

(2) ਦੁਬਾਰਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ

(3) ਕੋਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ

(4) ਚੰਕਿੰਗ

ਉੱਤਰ: (2) ਦੁਬਾਰਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ
ਵਿਆਖਿਆ: “ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ” (recognition) ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਅਕਸਰ ਵਧੇਰੇ ਸਹੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

 

7. ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਵਿਆਖਿਆ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਥਨ ਹੈ ?
(1) ਸਿਧਾਰਥ ਨੇ ਹਿਸਾਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੰਬਰ ਲਏ
(2) ਸੁਮੀਰ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਆਪਣੇ ਜਮਾਤੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ
(3) ਵਿਨੀਤਾ ਦੇ ਟੈਸਟ ਦੇ ਨੰਬਰ 75% ਜਮਾਤੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ
(4) ਵਿਭਾ ਨੂੰ ਜੋ ਸਵਾਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਉਸ ਨੇ 10 ਵਿੱਚੋਂ 8 ਦੇ ਸਹੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤੇ

ਉੱਤਰ: (3) ਵਿਨੀਤਾ ਦੇ ਟੈਸਟ ਦੇ ਨੰਬਰ 75% ਜਮਾਤੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ
ਵਿਆਖਿਆ: ਇਹ ਕਥਨ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੁਲਨਾ ਦੇ ਕੇ ਵਿਆਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ ਤੱਥ।

 

8. ਜਦ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਸੋਚ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੋਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ :
(1) ਲਚੀਲੀ

 (2) ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ

(3) ਬਹਿਕਾਉਣ ਵਾਲੀ

(4) ਨਵੀਨ

ਉੱਤਰ: (2) ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ
ਵਿਆਖਿਆ: ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

 

9. ਕਿਸੇ ਨਤੀਜੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈ ?
(1) ਫੈਲਾਅ ਦੀ ਪਛਾਣ

(2) ਰੁਕਾਵਟ ਦੀ ਪਛਾਣ

 (3) ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਪਛਾਣ

 (4) ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਪਛਾਣ

ਉੱਤਰ: (1) ਫੈਲਾਅ ਦੀ ਪਛਾਣ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਅਪਸਾਰੀ (divergent) ਸੋਚ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ “ਫੈਲਾਅ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 

10. ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਮਾਪੇ ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੈ, ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ?
(1) ਪ੍ਰਭਾਵ-ਚੱਕਰ

(2) ਹਾਥੌਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ

(3) ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਨਿਯਮ

(4) ਉਲਟ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਉੱਤਰ: (1) ਪ੍ਰਭਾਵ-ਚੱਕਰ (Halo effect)
ਵਿਆਖਿਆ: ਪ੍ਰਭਾਵ-ਚੱਕਰ ਉਹ ਪੱਖਪਾਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਗੁਣ ਕਾਰਨ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

 

11. ਰਮੇਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਕਿਤ ਦਾ 120 ਦਾ ਸਮਾਨ IQ ਹੈ। ਰਮੇਸ਼ ਅੰਕਿਤ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਜੇ ਅੰਕਿਤ ਦੀ ਉਮਰ 12 ਸਾਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਮੇਸ਼ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਉਮਰ ਹੈ :
(1) 9 ਸਾਲ

 (2) 10 ਸਾਲ

(3) 12 ਸਾਲ

 (4) 14 ਸਾਲ

ਉੱਤਰ: (3) 12 ਸਾਲ
ਵਿਆਖਿਆ: IQ = (ਮਾਨਸਿਕ ਉਮਰ / ਅਸਲੀ ਉਮਰ) × 100। ਅੰਕਿਤ: 120 = (MA/12)×100 → MA=14.4। ਰਮੇਸ਼ ਦੀ ਅਸਲੀ ਉਮਰ 10 ਸਾਲ, 120 = (MA/10)×100 → MA=12 ਸਾਲ।

 

12. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਅਸੰਬਦ (discrete) ਚਰ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ?
(1) ਉਮਰ

 (2) ਲਿੰਗ

(3) ਵਿਵਾਹਿਕ ਸਥਿਤੀ

(4) ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਥਾਂ

ਉੱਤਰ: (1) ਉਮਰ
ਵਿਆਖਿਆ: ਉਮਰ ਲਗਾਤਾਰ (continuous) ਚਰ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲਿੰਗ, ਵਿਵਾਹਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਸੰਬਦ ਹਨ।

 

13. ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦਾ ਉਚਿਤ ਰੂਪ ਹੈ :
(1) ਇੰਟਰਵਿਊ

(2) ਨਿਰੀਖਣ

 (3) ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਵਲੀ

 (4) ਲਿਖਤੀ ਪਰੀਖਣ

ਉੱਤਰ: (2) ਨਿਰੀਖਣ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਹਾਰਕ ਹੁਨਰਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਿੱਧੇ ਨਿਰੀਖਣ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 

14. ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਨੂੰ ਮਾਨੀਟਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਦੀ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ?
(1) ਨਿਦਾਨਿਕ ਮੁੱਲਾਂਕਣ

 (2) ਰਚਨਾਤਮਕ ਮੁੱਲਾਂਕਣ

(3) ਸਥਾਪਨ ਮੁੱਲਾਂਕਣ

(4) ਸੰਖੇਪ ਮੁੱਲਾਂਕਣ

ਉੱਤਰ: (2) ਰਚਨਾਤਮਕ ਮੁੱਲਾਂਕਣ
ਵਿਆਖਿਆ: ਰਚਨਾਤਮਕ (formative) ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

 

15. ਨਿਬੰਧ-ਕਿਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਮਦਦ ਕਿਹੜੀ ਹੈ ?
(1) ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਗਤੀ ਦੇ ਨਿਯਮ ਉੱਪਰ ਚਰਚਾ ਕਰੋ
(2) ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਗਤੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ
(3) ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਗਤੀ ਦੇ ਨਿਯਮ ਕੀ ਹਨ ?
(4) ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਗਤੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਉੱਤੇ ਨੋਟ ਲਿਖੋ

ਉੱਤਰ: (2) ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਗਤੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ
ਵਿਆਖਿਆ: ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਬਣਤਰਬੱਧ ਅਤੇ ਹਰ ਨਿਯਮ ਦੀ ਸਮਝ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁਲਾਂਕਣ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ।

 

16. ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ?
(1) ਅਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ

 (2) ਅਪੰਗਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ

(3) ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ

(4) ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਮਾਸਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ

ਉੱਤਰ: (2) ਅਪੰਗਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਅਜਿਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ, ਸੰਵੇਦੀ, ਬੌਧਿਕ ਜਾਂ ਸਿੱਖਣ ਸੰਬੰਧੀ ਅਪੰਗਤਾਵਾਂ ਹਨ।

 

17. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸੰਕੇਤ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ?
(1) ਹਿਦਾਇਤ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮੁਸ਼ਕਲ

 (2) ਤਿਓੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ

 (3) ਠੋਕਰ ਖਾਣਾ

(4) ਦੂਰੀ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਅਯੋਗ

ਉੱਤਰ: (3) ਠੋਕਰ ਖਾਣਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਠੋਕਰ ਖਾਣਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੋਟਰ ਤਾਲਮੇਲ ਜਾਂ ਸੰਤੁਲਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਨਹੀਂ।

 

18. “ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਾਪੇਖਤਾ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨ” ਦੀ ਸਹੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਹੈ ?
(1) ਹਰ ਇੱਕ ਸੋਚ, ਭਾਸ਼ਾਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
(2) ਭਾਸ਼ਾਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ, ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਨਿਜੀ ਸੋਚਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ
(3) ਹਰ ਇੱਕ ਸੋਚ, ਭਾਸ਼ਾਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
(4) ਹਰ ਇੱਕ ਸੋਚ, ਭਾਸ਼ਾਈ ਯੋਗਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ

ਉੱਤਰ: (3) ਹਰ ਇੱਕ ਸੋਚ, ਭਾਸ਼ਾਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਵਿਆਖਿਆ: ਇਹ ਸੈਪੀਰ-ਵੌਰਫ਼ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਸੋਚ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

 

19. ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਮਾਨਯੋਗ (valid) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ :
(1) ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਲੋਂ ਪੱਖ-ਪਾਤ ਨਹੀਂ ਹੈ

(2) ਉਹੀ ਮਾਪਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਮਾਪਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ

(3) ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਯੋਗ ਨਤੀਜਾ ਦੇਵੇ

 (4) ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੱਖ-ਪਾਤ ਨਾ ਹੋਵੇ

ਉੱਤਰ: (2) ਉਹੀ ਮਾਪਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਮਾਪਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵੈਧਤਾ (validity) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਟੈਸਟ ਉਸੇ ਗੁਣ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 

20. ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸੱਚ ਹੈ ?
(1) ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸਾਡੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ

(2) ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ

(3) ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ

 (4) ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸਾਡੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ

ਉੱਤਰ: (1) ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸਾਡੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

 

21. ਕੋਹਲਬਰਗ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਗਿਲੀਗਨ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੈ :
(1) ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ

 (2) ਪੋਸ਼ਕਤਾ

 (3) ਇੱਕ-ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ

 (4) ਪਿਆਰ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ

ਉੱਤਰ: (1) ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਗਿਲੀਗਨ ਨੇ “ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ” (ethics of care) ਨੂੰ ਕੋਹਲਬਰਗ ਦੇ ਨਿਆਂ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

22. ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਨਾਲੋਂ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਝ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮਾਪੇ ਬੱਚਿਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ?
(1) ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਜੀਕਰਣ

(2) ਪਿੱਛੋਕੜ ਵਾਲਾ ਸਮਾਜੀਕਰਣ

(3) ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਸਮਾਜੀਕਰਣ

(4) ਗੈਰ-ਸਮਾਜੀਕਰਣ

ਉੱਤਰ: (2) ਪਿੱਛੋਕੜ ਵਾਲਾ ਸਮਾਜੀਕਰਣ
ਵਿਆਖਿਆ: ਇਹ ਉਲਟ ਸਮਾਜੀਕਰਨ (reverse socialization) ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਛੋਟੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵੱਡੀ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।

 

23. ਰੋਹਿਤ ਪਰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਫੇਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਬਹਾਨੇ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ?
(1) ਸਵੈ-ਧਾਰਣਾ

(2) ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਸੁਭਾਅ

(3) ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ

(4) ਸਵੈ-ਗੁਣ

ਉੱਤਰ: (2) ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਸੁਭਾਅ
ਵਿਆਖਿਆ: ਬਹਾਨੇ ਬਣਾਉਣਾ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਵੈ-ਵਧਾਊ (self-enhancement) ਵਿਵਹਾਰ ਹੈ।

 

24. ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕਿਸ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ?
(1) ਸਕੈਫੋਲਡਿੰਗ

 (2) ਸਥਾਪਤ ਬੋਧ

(3) ਸਾਥੀ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ

(4) ਅਧਿਆਪਕ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸਿਆ ਉਪਾਗਮ

ਉੱਤਰ: (3) ਸਾਥੀ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਨਾ ਸਹਿਪਾਠੀ ਸਿੱਖਣ (peer learning) ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ।

 

25. ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਹਨ ਜੋ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ?
(1) ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਅਨੁਮਾਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਵਾਪਰਨਾ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਹੈ
(2) ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
(3) ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਉੱਨਤੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਹਰ ਇੱਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
(4) ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਵੰਸ਼ਾਨੁਗਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ

ਉੱਤਰ: (3) ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਉੱਨਤੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਹਰ ਇੱਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਉੱਨਤੀ ਹਰ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

 

26. ਸਮਾਜਿਕ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ?
(1) ਅਧਿਆਪਕ

(2) ਸਾਥੀ ਸਮੂਹ

(3) ਗੁਆਂਢੀ

 (4) ਸਮਾਜ

ਉੱਤਰ: (1) ਅਧਿਆਪਕ
ਵਿਆਖਿਆ: ਅਧਿਆਪਕ ਅਕਸਰ “ਇਨ ਲੋਕੋ ਪੇਰੈਂਟਿਸ” (in loco parentis) ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

 

27. ਕੋਈ ਵੀ ਜਾਂਚ-ਟੈਸਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਕੀ ਹੈ ?
(1) ਟੈਸਟ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਬਾਰੇ ਨਿਰਣਾ

(2) ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ

 (3) ਟੈਸਟ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਚੁਣਨਾ

(4) ਟੈਸਟ ਦੇ ਕੁੱਲ ਨੰਬਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣਾ

ਉੱਤਰ: (2) ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ
ਵਿਆਖਿਆ: ਟੈਸਟ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

 

28. ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ?
(1) ਅਨੁਮਾਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਖੇਤਰ

 (2) ਸੰਵੇਦੀ-ਚਾਲਕ ਸੁਭਾਅ

(3) ਆਜ਼ਾਦ ਨੈਤਿਕਤਾ

 (4) ਨਿਜੀ-ਭਾਸ਼ਾ

ਉੱਤਰ: (1) ਅਨੁਮਾਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਖੇਤਰ
ਵਿਆਖਿਆ: ਇਹ ਵਾਇਗੌਤਸਕੀ ਦਾ “ਨੇੜਲੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਖੇਤਰ” (Zone of Proximal Development) ਹੈ।

 

29. ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਦਲੀਲ ਠੀਕ ਹੈ ?
(1) ਸਮਾਜੀਕਰਣ ਨਿਜੀ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ
(2) ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮਰੂਪਤਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਤਕਰਾ ਹੈ
(3) ਸਫਲ ਸਮਾਜੀਕਰਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਰੂਪਤਾ ਚੰਗੇ ਸਮਾਜੀਕਰਣ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ
(4) ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮੁੰਡੇ ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜੀਕਰਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਮਾਨ ਹੈ

ਉੱਤਰ: (3) ਸਫਲ ਸਮਾਜੀਕਰਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਰੂਪਤਾ ਚੰਗੇ ਸਮਾਜੀਕਰਣ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਸਮਾਜੀਕਰਨ ਸਾਂਝੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਤੇ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਇਕਸੁਰਤਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।

 

30. ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ (internal motivation) ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ?
(1) ਇਨਾਮ ਇਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ

(2) ਇਹ ਵਧਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ

(3) ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ

 (4) ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮਾਂ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਆਤਮ-ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦੀ ਹੈ

ਉੱਤਰ: (4) ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮਾਂ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਆਤਮ-ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦੀ ਹੈ
ਵਿਆਖਿਆ: ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਇਨਾਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਆਪਮੁਹੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

 

2014 PSTET Paper

---

1. …………… ਨਿਰਮਾਣਾਵਾਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਸਿਰਜਕ ਹੈ।
(1) ਬੈਂਡੂਰਾ

 (2) ਬ੍ਰੂਨਰ

(3) ਪਿਆਜੇ

(4) ਯੋਗ

ਉੱਤਰ: (3) ਪਿਆਜੇ
ਵਿਆਖਿਆ: ਜੀਨ ਪਿਆਜੇ ਨੂੰ ਨਿਰਮਾਣਾਵਾਦ (constructivism) ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਿਰਜਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮ ਅੰਤਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।

 

2. ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਹੱਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ :
(1) ਯਤਨ ਤੇ ਭੁੱਲ ਰਾਹੀਂ

(2) ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਾਹੀਂ

 (3) ਅਨੁਕਰਨ ਰਾਹੀਂ

(4) ਪ੍ਰੇਖਣ ਰਾਹੀਂ

ਉੱਤਰ: (2) ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਾਹੀਂ
ਵਿਆਖਿਆ: ਕੋਹਲਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਚਾਨਕ ਹੱਲ ਮਿਲਣਾ “ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ” (insight) ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਤਨ ਤੇ ਭੁੱਲ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ।

 

3. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਰੀਕੂਲਮ ਫਰੇਮਵਰਕ ਦੇ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਕਿਹੜੇ ਸੁਧਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ?
(1) ਖੁੱਲੀ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰੀਖਿਆ

(2) ਇਮਤਿਹਾਨਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ 'ਤੇ ਬਲ

(3) ਇਮਤਿਹਾਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬੈਠਣ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ

 (4) ਨਿਰੰਤਰ ਮੁੱਲਾਂਕਣ

ਉੱਤਰ: (4) ਨਿਰੰਤਰ ਮੁੱਲਾਂਕਣ
ਵਿਆਖਿਆ: ਐੱਨ.ਸੀ.ਐੱਫ. 2005 ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸੁਧਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸਥਿਤੀ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਮੁੱਲਾਂਕਣ (CCE) ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

 

4. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਕ੍ਰਮ ਦਰੁਸਤ ਹੈ ?
(1) ਇਕਾਗਰਤਾ, ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ, ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ
(2) ਪ੍ਰੇਰਨਾ, ਇਕਾਗਰਤਾ, ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ
(3) ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰੇਰਨਾ, ਇਕਾਗਰਤਾ ਅਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ
(4) ਇਕਾਗਰਤਾ, ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ, ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ

ਉੱਤਰ: (1) ਇਕਾਗਰਤਾ, ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ, ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਬੈਂਡੂਰਾ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣਾਤਮਕ ਸਿੱਖਣ ਮਾਡਲ ਅਨੁਸਾਰ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ ਹੈ: ਧਿਆਨ (attention), ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ (retention), ਉਤਪਾਦਨ (production), ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ (motivation)।

 

5. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਕਿਹੜਾ ਸਮਾਜਕ-ਸੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ?
(1) ਸਕੈਫੋਲਡਿੰਗ

 (2) ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਖੇਤਰ

 (3) ਸਮਾਜਕ ਸਿੱਖਿਆ

(4) ਆਤਮਸਾਤ ਕਰਨਾ

ਉੱਤਰ: (3) ਸਮਾਜਕ ਸਿੱਖਿਆ
ਵਿਆਖਿਆ: “ਸਮਾਜਕ ਸਿੱਖਿਆ” ਬੈਂਡੂਰਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ; ਵਾਇਗੌਤਸਕੀ ਦੇ ਸਮਾਜਕ-ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਸਕੈਫੋਲਡਿੰਗ, ZPD ਅਤੇ ਅੰਤਰੀਕਰਨ (internalization) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

 

6. ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ, ਪੁੰਜ ਸੁਰੱਖਿਆ (conservation of mass) ਦੀ ਸੰਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਤਾਰਕਿਕ ਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੈ ?
(1) ਸੰਤੁਲਨ

(2) ਅਨੁਕੂਲਨ

 (3) ਪ੍ਰਤੀਵਰਤਤਾ

 (4) ਅਨੁਮਾਨ

ਉੱਤਰ: (3) ਪ੍ਰਤੀਵਰਤਤਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪੁੰਜ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇਹ ਸਮਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਉਲਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ (reversibility); ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬੱਚਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

 

7. ਅਜਿਹੀ ਧਾਰਨਾ, ਜੋ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ, ਅਨੋਖੀ ਮਾਨਵ ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ :
(1) ਵਿਵਹਾਰਵਾਦੀ

 (2) ਮਨੋ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ

(3) ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕਤਾਵਾਦੀ

 (4) ਨਿਰਮਾਣਾਤਮਕ

ਉੱਤਰ: (3) ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕਤਾਵਾਦੀ
ਵਿਆਖਿਆ: ਨੇਟਿਵਿਸਟ (ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕਤਾਵਾਦੀ) ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਚੌਮਸਕੀ ਦਾ LAD)।

 

8. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਕਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ?
(1) ਸੱਜਾ ਹੈਮੀਸਫੇਅਰ

(2) ਪੇਰੀਏਟਲ ਲੋਬ

(3) ਵਰਨਿਕ ਦਾ ਖੇਤਰ

(4) ਬ੍ਰੋਕਾ ਖੇਤਰ

ਉੱਤਰ: (4) ਬ੍ਰੋਕਾ ਖੇਤਰ
ਵਿਆਖਿਆ: ਬ੍ਰੋਕਾ ਖੇਤਰ (left frontal lobe) ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ (ਬੋਲਣ) ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਰਨਿਕ ਖੇਤਰ ਸਮਝ ਲਈ।

 

9. ਐਰਿਕਸਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੱਚਾ ਕਿਹੜੇ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਡਮੁੱਲੇ ਸਮਝੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹੁਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਯੋਗਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
(1) ਪਹਿਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਨਾਮ ਦੋਸ਼

(2) ਮਿਹਨਤ ਬਨਾਮ ਹੀਣਤਾ

(3) ਹੋਂਦ ਬਨਾਮ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਦਵੰਦ

(4) ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰੀ ਬਨਾਮ ਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਸੰਦੇਹ

ਉੱਤਰ: (2) ਮਿਹਨਤ ਬਨਾਮ ਹੀਣਤਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਮਿਹਨਤ (industry) ਬਨਾਮ ਹੀਣਤਾ (inferiority) ਦਾ ਪੜਾਅ (6-12 ਸਾਲ) ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁਨਰ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

 

10. ਕਿਸੇ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ :
(1) ਹਰ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਿਸਟਮ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ

(2) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ

(3) ਸਕੂਲ ਦਾ ਕਰੀਕੂਲਮ ਲਚਕੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ

 (4) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖੇਡਦੇ ਹਨ

ਉੱਤਰ: (3) ਸਕੂਲ ਦਾ ਕਰੀਕੂਲਮ ਲਚਕੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕਰੀਕੂਲਮ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 

11. ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ, ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪਰਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ :
(1) ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ

(2) ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਚਲੇ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ

(3) ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ

(4) ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ

ਉੱਤਰ: (4) ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਮੁੱਲਾਂਕਣ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪੂਰਵ-ਗਿਆਨ ਪਰਖਣਾ ਨਿਦਾਨਾਤਮਕ/ਰਚਨਾਤਮਕ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ (assessment for learning) ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 

12. ਬੁੱਧੀ 'ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਕਿਹੜੀ ਵਿਧੀ ਕਾਰਗਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ?
(1) ਜੁੜਵਾਂ ਅਧਿਐਨ

 (2) ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ

(3) ਗੋਦ ਲੈਣ ਅਧਿਐਨ

(4) ਦੀਰਘਕਾਲੀਨ ਅਧਿਐਨ

ਉੱਤਰ: (2) ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ
ਵਿਆਖਿਆ: “ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ” ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ; ਖਾਸ ਵਿਧੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਜੁੜਵਾਂ, ਗੋਦ ਅਤੇ ਦੀਰਘਕਾਲੀਨ ਅਧਿਐਨ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਰਖਣ ਲਈ ਕਾਰਗਰ ਹਨ।

 

13. ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਲਈ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਉਦੇਸ਼ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ :
(1) ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ

 (2) ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਪਲਬਧੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਖਾਲੀਪਣਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ

(3) ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧੀ ਨੂੰ ਮਾਪਣਾ

 (4) ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਰੋਕਣਾ ਜਾਂ ਤਰੱਕੀ ਦੇਣ ਲਈ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ

ਉੱਤਰ: (2) ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਪਲਬਧੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਖਾਲੀਪਣਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਟੀਚਾ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ ਗ੍ਰੇਡ ਜਾਂ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ।

 

14. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਕਿਹੜਾ ਸਮਾਜਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਹੈ ?
(1) ਅਨੁਕਰਨ ਕਰਨਾ

(2) ਪ੍ਰਤਿਪੂਰਣ ਕਰਨਾ

 (3) ਪ੍ਰੇਖਣ ਕਰਨਾ

(4) ਵਿਵਹਾਰਕ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਕਰਨਾ

ਉੱਤਰ: (4) ਵਿਵਹਾਰਕ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਕਰਨਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਬੈਂਡੂਰਾ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਿੱਖਿਣ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਨਿਰੀਖਣ, ਅਨੁਕਰਨ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; “ਵਿਵਹਾਰਕ ਪ੍ਰਗਟਾਅ” ਕੋਈ ਖਾਸ ਸੰਕਲਪ ਨਹੀਂ।

 

15. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਕਿਹੜੇ ਚਿੰਤਕ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਮੱਧਸਥਤਾ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਜੋਂ ਉਭਾਰਿਆ ?
(1) ਐਰਿਕਸਨ

 (2) ਵਾਇਗੌਤਸਕੀ

(3) ਕੋਹਲਬਰਗ

(4) ਥਾਰਨਡਾਈਕ

ਉੱਤਰ: (2) ਵਾਇਗੌਤਸਕੀ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਾਇਗੌਤਸਕੀ ਦਾ ਸਮਾਜ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਧਾਂਤ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਅੰਤਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਮੱਧਸਥਤਾ (mediation) ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ।

 

16. ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ :
(1) ਨੈਤਿਕ ਪਰਿਪੱਕਤਾ

 (2) ਗਿਆਨਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ

(3) ਸਮਾਜਕ-ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ

(4) ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ

ਉੱਤਰ: (2) ਗਿਆਨਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ
ਵਿਆਖਿਆ: ਗਿਆਨਾਤਮਕ (cognitive) ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸੋਚ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ, ਸਮੱਸਿਆ-ਹੱਲ ਕਰਨ ਆਦਿ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

 

17. ਪ੍ਰੀਮਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਊਰਜਾ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੀਟ 'ਤੇ ਉਛਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਟੋਕਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਕਿਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ?
(1) ਸਿੱਖਣ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿਕਾਰ

 (2) ਏ.ਡੀ.ਐਚ.ਡੀ.

 (3) ਗੰਭੀਰ ਬਹੁ-ਅਪੰਗਤਾ

 (4) ਸੁਣਨ ਵਿਕਾਰ

ਉੱਤਰ: (2) ਏ.ਡੀ.ਐਚ.ਡੀ.
ਵਿਆਖਿਆ: ਅਤਿ-ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ, ਆਵੇਗਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਕਮੀ ADHD (Attention-Deficit Hyperactivity Disorder) ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਹਨ।

 

18. 1995 ਦਾ “ਪਰਸਨ ਵਿਦ ਡਿਸਅਬਿਲਿਟੀ ਐਕਟ” ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ :
(1) ਸਮਾਨ ਅਵਸਰ 'ਤੇ

(2) ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ

 (3) ਪੂਰਨ ਭਾਗੀਦਾਰੀ 'ਤੇ

 (4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰਿਆਂ 'ਤੇ

ਉੱਤਰ: (4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰਿਆਂ 'ਤੇ
ਵਿਆਖਿਆ: PWD ਐਕਟ 1995 ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਪੰਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਅਵਸਰ, ਅਧਿਕਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।

 

19. ਪਿਆਜੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਅਮੂਰਤ ਸੰਕਲਪਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਤਾਰਕਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ?
(1) ਸੰਵੇਦੀ-ਪ੍ਰੇਰਕ ਪੜਾਅ

 (2) ਉਪਚਾਰਕ-ਸੰਚਾਲਕ ਪੜਾਅ

 (3) ਮੂਰਤ-ਸੰਚਾਲਕ ਪੜਾਅ

(4) ਪੂਰਵ-ਸੰਚਾਲਕ ਪੜਾਅ

ਉੱਤਰ: (2) ਉਪਚਾਰਕ-ਸੰਚਾਲਕ ਪੜਾਅ
ਵਿਆਖਿਆ: 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਪਚਾਰਕ (formal operational) ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਅਮੂਰਤ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾਤਮਕ ਸੋਚ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 

20. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਕਿਹੜਾ ਵਿਕਾਸਾਤਮਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ?
(1) ਮਨ – ਸਰੀਰ

(2) ਕੁਦਰਤ – ਪੋਸ਼ਣ

(3) ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਕ੍ਰਮ – ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਈ ਕ੍ਰਮ

 (4) ਪੜਾਅਵਾਰ – ਕੋਈ ਪੜਾਅ ਨਹੀਂ

ਉੱਤਰ: (1) ਮਨ – ਸਰੀਰ
ਵਿਆਖਿਆ: ਮਨ-ਸਰੀਰ ਦਾ ਮਸਲਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਵਿਕਾਸਾਤਮਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਬਹਿਸਾਂ ਹਨ।

 

21. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਕਿਹੜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ‘ਕ੍ਰਿਤਕ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ’ (make-believe) ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ?
(1) ਉਪਚਾਰਕ-ਸੰਚਾਲਕ ਪੜਾਅ

(2) ਮੂਰਤ-ਸੰਚਾਲਕ ਪੜਾਅ

 (3) ਪੂਰਵ-ਸੰਚਾਲਕ ਪੜਾਅ

(4) ਸੰਵੇਦੀ-ਪ੍ਰੇਰਕ ਪੜਾਅ

ਉੱਤਰ: (3) ਪੂਰਵ-ਸੰਚਾਲਕ ਪੜਾਅ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪੂਰਵ-ਸੰਚਾਲਕ ਪੜਾਅ (2-7 ਸਾਲ) ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਖੇਡ (make-believe) ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।

 

22. ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ :
(1) ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ

 (2) ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਨਾ

 (3) ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨਾ

(4) ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨਾ

ਉੱਤਰ: (2) ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਨਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ “ਅਨੁਸਰਣ” (conformity) ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।

 

23. ਐੱਫ.ਏ.ਐੱਸ. ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ?
(1) ਫੇਟਲ ਐਲਕੋਹਲ ਸਿੰਪਟਮਸ

 (2) ਫੀਟਲ ਐਲਕੋਹਲ ਸਿੰਡਰੋਮ

(3) ਫੌਰਮਲ ਐਲਕੋਹਲ ਸਿੰਪਟਮਸ

(4) ਫੇਮਸ ਅਬਨਾਰਮਲ ਸਿੰਪਟਮਸ

ਉੱਤਰ: (2) ਫੀਟਲ ਐਲਕੋਹਲ ਸਿੰਡਰੋਮ
ਵਿਆਖਿਆ: FAS ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਕਮੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

 

24. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਕਿਹੜਾ ਰਚਨਾਤਮਕ (formative) ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਦਾ ਢੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ ?
(1) ਸਾਲਾਨਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ

 (2) ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ

(3) ਸਮੂਹ-ਕਾਰਜ

(4) ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ

ਉੱਤਰ: (1) ਸਾਲਾਨਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਾਲਾਨਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸੰਖੇਪ (summative) ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਢੰਗ ਰਚਨਾਤਮਕ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ।

 

25. …………… ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਸਵੈ-ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ :
(1) ਮੈਟਾ-ਗਿਆਨਾਤਮਕ ਹੁਨਰ

(2) ਅਨੁਭਵਸ਼ੀਲ ਬੁੱਧੀ

(3) ਸਵੈ-ਨੇਮ

(4) ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ

ਉੱਤਰ: (1) ਮੈਟਾ-ਗਿਆਨਾਤਮਕ ਹੁਨਰ
ਵਿਆਖਿਆ: ਮੈਟਾਕੋਗਨੀਸ਼ਨ (metacognition) “ਸੋਚ ਬਾਰੇ ਸੋਚ” ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਦੀ ਯੋਜਨਾ, ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

 

26. ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਹਰੇਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਵਿਦਿਅਕ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਸੁਖਾਲਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਲਿਖਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਰੀਕੁਲਰ ਸੁਧਾਈ ਕਾਰਜ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ :
(1) ਪਛਾਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ

(2) ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼

(3) ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਿਦਿਅਕ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ

 (4) ਸਵੈ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ

ਉੱਤਰ: (3) ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਿਦਿਅਕ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ
ਵਿਆਖਿਆ: IEP (Individualized Educational Programme) ਹਰੇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਟੀਚਿਆਂ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਲਿਖਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ।

 

27. ਕਿਹੜੇ ਚਿੰਤਕ ਨੇ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ, ਯੋਗਤਾਵਾਂ, ਨਸਲ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਆਦਿ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਝ ਵੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ?
(1) ਐਰਿਕਸਨ (2) ਵਾਟਸਨ (3) ਫਰਾਇਡ (4) ਬੈਂਡੂਰਾ

ਉੱਤਰ: (2) ਵਾਟਸਨ
ਵਿਆਖਿਆ: ਜੌਨ ਬੀ. ਵਾਟਸਨ, ਇੱਕ ਵਿਵਹਾਰਵਾਦੀ, ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤੰਦਰੁਸਤ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਮਾਹਿਰ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

 

28. …………… ਨੇ ਹੋਂਦ ਬਨਾਮ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਦਵੰਦ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਹੜਾ ………. ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ।
(1) ਫਰਾਇਡ / ਲੁਪਤ ਅਵਸਥਾ

(2) ਐਰਿਕਸਨ / ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ

 (3) ਕੋਹਲਬਰਗ / ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ

(4) ਐਰਿਕਸਨ / ਮੱਧ-ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ

ਉੱਤਰ: (2) ਐਰਿਕਸਨ / ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਐਰਿਕਸਨ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਮਨੋ-ਸਮਾਜਕ ਪੜਾਅ Identity vs Role Confusion ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ (adolescence) ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ।

 

29. ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬੱਚਾ ਤੁੱਕਬੰਦੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ :
(1) ਹਿਊਰਿਸਟਿਕ

(2) ਨਿਊਮੌਨਿਕ

(3) ਚੰਕਿੰਗ

(4) ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ

ਉੱਤਰ: (2) ਨਿਊਮੌਨਿਕ
ਵਿਆਖਿਆ: ਤੁੱਕਬੰਦੀ ਰਾਹੀਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ “ਨਿਊਮੌਨਿਕ” (mnemonic) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

 

30. ਬਰੂਨਰ ਨੇ ਗਿਆਨਮਈ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੜਾਵਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਪਛਾਣੋ :
(1) ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ, ਪ੍ਰਤਿਮਾਪਰਕ, ਕਿਰਿਆ

(2) ਪ੍ਰਤਿਮਾਪਰਕ, ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ, ਕਿਰਿਆ

(3) ਕਿਰਿਆ, ਪ੍ਰਤਿਮਾਪਰਕ, ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ

(4) ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ, ਕਿਰਿਆ, ਪ੍ਰਤਿਮਾਪਰਕ

ਉੱਤਰ: (3) ਕਿਰਿਆ, ਪ੍ਰਤਿਮਾਪਰਕ, ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ
ਵਿਆਖਿਆ: ਬਰੂਨਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹਨ: ਐਨਐਕਟਿਵ (ਕਿਰਿਆ), ਆਈਕੋਨਿਕ (ਪ੍ਰਤਿਮਾਪਰਕ), ਅਤੇ ਸਿੰਬੋਲਿਕ (ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ)।

 

 

 

 

2015 PSTET CDP Paper

---

1. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਨਾਮ-ਜੁੱਟਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜੇ ਜੁੱਟ ਵਿਚ ਦੋ ਨਾਮ ਗੈਸਟਾਲਟ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ ?
(1) ਕਾਫ਼ਕਾ, ਵੁੰਡਟ, ਵਾਟਸਨ, ਕੋਹਲਰ

(2) ਵਰਥਾਈਮਰ, ਵਾਟਸਨ, ਜੇਮਸ, ਕੋਹਨ

(3) ਕੋਹਲਰ, ਕੋਹਨ, ਵੁੰਡਟ, ਕੇਲਮੈਨ

(4) ਵਾਟਸਨ, ਕੇਲਮੈਨ, ਕਾਫ਼ਕਾ, ਵੁੰਡਟ

ਉੱਤਰ: (1) ਕਾਫ਼ਕਾ, ਵੁੰਡਟ, ਵਾਟਸਨ, ਕੋਹਲਰ
ਵਿਆਖਿਆ: ਕਾਫ਼ਕਾ ਅਤੇ ਕੋਹਲਰ ਗੈਸਟਾਲਟ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ; ਵੁੰਡਟ ਬਣਤਰਵਾਦੀ ਅਤੇ ਵਾਟਸਨ ਵਿਵਹਾਰਵਾਦੀ ਸਨ।

 

2. ‘ਅੰਤਰ-ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਭਿੰਨਤਾ’ (intra-individual differences) ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ?
(1) ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾ

(2) ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਗੁਣ ਪੱਖੋਂ ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾ

(3) ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ-ਅੰਤਰਾਲ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਭਿੰਨਤਾ

 (4) ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਮਾਪਣ-ਵਿਧੀ ਕਾਰਨ ਉਤਪੰਨ ਭਿੰਨਤਾ

ਉੱਤਰ: (1) ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਅੰਤਰ-ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਭਿੰਨਤਾ ਇੱਕੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

 

3. ਆਖ਼ਿਰ ਨੂੰ, ਸਕੂਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਪੂਰਕਤਾ ਦਾ ਬੱਚੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਿਸ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ?
(1) ਨਿਰੀਖਣ ਅਤੇ ਚੈਕਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਪੂਰਕਤਾ

 (2) ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗਤਾ

(3) ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਯੋਗਤਾ

(4) ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦਾ ਢੁਕਵਾਂਪਣ

ਉੱਤਰ: (3) ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਯੋਗਤਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਅਧਿਆਪਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੀ ਯੋਗਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

 

4. ਦੋ ਵਿਗਿਆਨ ਜਿਹੜੇ ਸਿੱਖਿਆ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹਾਵੀ ਹਨ :
(1) ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ

(2) ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ

 (3) ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ

(4) ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ

ਉੱਤਰ: (1) ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ
ਵਿਆਖਿਆ: ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਦਰਭ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

 

5. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੇ ਤੱਤ ਗਰੁੱਪ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ?
(1) ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ

(2) ਸਾਂਝਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਹਮ-ਉਮਰ ਹੋਣਾ

(3) ਸਾਂਝਾ ਨੈਤਿਕ ਪੱਧਰ

(4) ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ

ਉੱਤਰ: (4) ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ
ਵਿਆਖਿਆ: ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਕਾਰਕ (ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਾਂਝੀ ਉਮਰ, ਸਾਂਝੇ ਨੈਤਿਕ ਮਿਆਰ) ਗਰੁੱਪ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

 

6. ਗਰੁੱਪ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਜਾਂਚਣ ਦਾ ਆਮ ਮਾਪ ਹੈ :
(1) ਸੋਸ਼ਿਓਗ੍ਰਾਮ

(2) ਸੋਸ਼ਿਓਡਰਾਮਾ

(3) ਗਰੁੱਪ ਰੇਟਿੰਗ ਸਕੇਲ

 (4) ਕੁਦਰਤੀ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ

ਉੱਤਰ: (1) ਸੋਸ਼ਿਓਗ੍ਰਾਮ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸੋਸ਼ਿਓਗ੍ਰਾਮ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਤਰਜੀਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

 

7. ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਬੱਚਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਖੋਜ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤੀ ?
(1) ਲਿਊਸ ਟਰਮਨ

(2) ਸੈਮੂਅਲ ਏ. ਕਿਰਕ

(3) ਮੋਂਟੇਸੋਰੀ

(4) ਗੈਲਾਘਰ

ਉੱਤਰ: (1) ਲਿਊਸ ਟਰਮਨ
ਵਿਆਖਿਆ: ਟਰਮਨ ਨੇ 1921 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

 

8. ਜਾਨ ਡੀਵੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਕਿਸ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ?
(1) ਗਿਆਨ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ

(2) ਸਿੱਖਿਆ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ

(3) ਗਿਆਨ ਲਈ ਗਿਆਨ

 (4) ਸਿੱਖਿਆ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ

ਉੱਤਰ: (4) ਸਿੱਖਿਆ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ
ਵਿਆਖਿਆ: ਡੀਵੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਆਪ ਹੀ ਹੈ।

 

9. ਹਾਵਰਡ ਗਾਰਡਨਰ ਦੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਠੀਕ ਹੈ ?
(1) ਬੁੱਧੀ ਇੱਕਹਿਰੀ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ

(2) ਬੁੱਧੀਆਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ

 (3) ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁੱਧੀਆਂ ਇੱਕਠੀਆਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ

(4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ

ਉੱਤਰ: (4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ
ਵਿਆਖਿਆ: ਗਾਰਡਨਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੁੱਧੀ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਇਕਾਈ ਨਹੀਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੁੱਧੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

 

10. ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਪੰਗ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੀਤੀ ਕਦੋਂ ਬਣੀ ਸੀ ?
(1) 1986

(2) 1968

(3) 2006

(4) 2000

ਉੱਤਰ: (3) 2006
ਵਿਆਖਿਆ: ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2006 ਵਿੱਚ ਅਪੰਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।

 

11. ‘Extinction’ (ਨਿਵਾਰਣ) ਕਦੋਂ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ?
(1) ਜੀਵ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬਲਨ ਨਾ ਹੋਣਾ

 (2) ਜਦੋਂ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਉਤੇਜਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬਲਨ ਸ਼ਾਮਲ ਨਾ ਹੋਵੇ

(3) ਉਤੇਜਨਾ ਨਾਲ ਇਨਾਮ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾ ਜੁੜੀ ਹੋਵੇ

 (4) ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬਲਨ ਨਾ ਹੋਣਾ

ਉੱਤਰ: (4) ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬਲਨ ਨਾ ਹੋਣਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਕਿਰਿਆ ਅਨੁਕੂਲਨ (operant conditioning) ਵਿੱਚ, ਨਿਵਾਰਣ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਬਲਿਤ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਹੁਣ ਪ੍ਰਬਲਨ ਨਾ ਮਿਲੇ।

 

12. ਪ੍ਰਬਲਨ ਸਾਰਣੀ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਤੀਜੇ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ :
(1) ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅੰਤਰਾਲ ਸਾਰਣੀ

(2) ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਨੁਪਾਤ ਸਾਰਣੀ

(3) ਅਸਥਿਰ ਅਨੁਪਾਤ ਸਾਰਣੀ

(4) ਅਸਥਿਰ ਅੰਤਰਾਲ ਸਾਰਣੀ

ਉੱਤਰ: (1) ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅੰਤਰਾਲ ਸਾਰਣੀ
ਵਿਆਖਿਆ: ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅੰਤਰਾਲ (fixed interval) ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ‘post-reinforcement pause’ ਕਾਰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ ਦਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

 

13. ‘Differential Inhibition’ (ਵਖਰੇਵਾਂ ਰੋਕ) ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਕਿਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ?
(1) ਸੁਭਾਵਿਕ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ

(2) ਪ੍ਰਯੋਗਕ ਨਿਵਾਰਣ

(3) ਵਖਰੇਵਾਂ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਣਾ

(4) ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ

ਉੱਤਰ: (3) ਵਖਰੇਵਾਂ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਣਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਖਰੇਵਾਂ ਰੋਕ ਉਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਬਲਿਤ ਉਤੇਜਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਖਰੇਵਾਂ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

 

14. ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ :
(1) ਦੁੱਖਦਾਈ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਬੇਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲਈ

(2) ਸਰੀਰਕ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ

(3) ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਲੈਣ ਲਈ

(4) ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ

ਉੱਤਰ: (2) ਸਰੀਰਕ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ
ਵਿਆਖਿਆ: ਬਚਾਅ ਲਈ ਲੋੜਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਭੁੱਖ, ਪਿਆਸ) ਸਰੀਰਕ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਹਨ ਜੋ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

 

15. ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਦਾ IQ ਟੈਸਟ ਲੈਣ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
(1) ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਪੱਧਰ ਹਕੀਕਤ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋਣਾ

(2) ਬੱਚੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਣ ਵਾਸਤੇ

(3) ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਵਾਜਬ ਉਮੀਦਾਂ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ

(4) ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਲਈ

ਉੱਤਰ: (3) ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਵਾਜਬ ਉਮੀਦਾਂ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ
ਵਿਆਖਿਆ: IQ ਟੈਸਟ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਚਿਤ ਅਕਾਦਮਿਕ ਮੰਗਾਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

 

16. ਦੋ ਲੜਕਿਆਂ ਦਾ IQ 120 ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਕੀ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ?
(1) ਲੜਕਿਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਉਮਰ ਬਰਾਬਰ ਹੈ

(2) ਦੋਨੋਂ ਲੜਕਿਆਂ ਦੇ ਮਾਪੇ ਔਸਤ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹਨ

(3) ਦੋਨੋਂ ਲੜਕੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਣਗੇ

(4) ਉਪਰੋਕਤ ਕੋਈ ਵੀ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ

ਉੱਤਰ: (4) ਉਪਰੋਕਤ ਕੋਈ ਵੀ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਇੱਕੋ IQ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਮਾਨਸਿਕ ਉਮਰ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ (ਉਮਰ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ), ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਿੱਟੇ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ।

 

17. ‘Brain Storming’ (ਦਿਮਾਗੀ ਤੂਫ਼ਾਨ) ਤਕਨੀਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ :
(1) ਆਮ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ

(2) ਕੇਂਦਰ-ਮੁਖੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ

(3) ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ

(4) ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਧਾਉਣ ਲਈ

ਉੱਤਰ: (4) ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਧਾਉਣ ਲਈ
ਵਿਆਖਿਆ: ਬ੍ਰੇਨਸਟੋਰਮਿੰਗ ਅਪਸਾਰੀ ਸੋਚ (divergent thinking) ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।

 

18. ਜੀਨ ਪਿਆਜੇ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਆਪਣੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ :
(1) ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ

(2) ਮਨੋ-ਗਤੀਸ਼ੀਲ

 (3) ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕ-ਗਿਆਨ ਮੀਮਾਂਸਾ

(4) ਜੈਵਿਕ

ਉੱਤਰ: (3) ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕ-ਗਿਆਨ ਮੀਮਾਂਸਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪਿਆਜੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ “ਜੈਨੇਟਿਕ ਐਪੀਸਟੀਮੋਲੋਜੀ” (genetic epistemology) ਕਿਹਾ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ।

 

20. ਕਿਸ਼ੋਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ :
(1) ਉਹ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵੱਲ ਸੇਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ

(2) ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾੜੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਕਰਕੇ ਬਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ

(3) ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ

(4) ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਵਾਧੇ ਦੀ ਗਤੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹਨ

ਉੱਤਰ: (4) ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਵਾਧੇ ਦੀ ਗਤੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹਨ
ਵਿਆਖਿਆ: ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਦਾ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਆਮ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

 

21. ਕਥਨ ‘child is father of the man’ ਕਿਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ?
(1) ਕਾਰਲ ਜੀ. ਜੁੰਗ

(2) ਸਿਗਮੰਡ ਫਰਾਇਡ

(3) ਆਈਜ਼ੈਂਕ

(4) ਜੀ. ਡਬਲਯੂ. ਆਲਪੋਰਟ

ਉੱਤਰ: (2) ਸਿਗਮੰਡ ਫਰਾਇਡ
ਵਿਆਖਿਆ: ਫਰਾਇਡ ਨੇ ਬਾਲਗ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ 'ਤੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਪ੍ਰਭਾਵ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।

 

22. ਕਿਤਾਬ ‘Mind in Society’ ਦਾ ਲੇਖਕ ਕੌਣ ਹੈ ?
(1) ਪਿਆਜੇ

(2) ਕੋਹਲਬਰਗ

(3) ਵਾਇਗੋਤਸਕੀ

 (4) ਬੈਂਡੂਰਾ

ਉੱਤਰ: (3) ਵਾਇਗੋਤਸਕੀ
ਵਿਆਖਿਆ: ਲੇਵ ਵਾਇਗੋਤਸਕੀ ਨੇ “Mind in Society” ਲਿਖੀ, ਜੋ ਸਮਾਜ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਮੂਲ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ।

 

23. ਕਿਤਾਬ ‘The Moral Judgement of the Child’ ਕਿਸਨੇ ਲਿਖੀ ?
(1) ਜੀਨ ਪਿਆਜੇ

(2) ਲਾਰੈਂਸ ਕੋਹਲਬਰਗ

(3) ਐਰਿਕਸਨ

(4) ਹੌਫਮੈਨ

ਉੱਤਰ: (1) ਜੀਨ ਪਿਆਜੇ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪਿਆਜੇ ਨੇ 1932 ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਤਰਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ।

 

24. ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ?
(1) ਅੰਤਰਮੁਖੀ

(2) ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ

(3) ਗਣਿਤਕ

(4) ਸਰੀਰ-ਵਿਗਿਆਨਕ

ਉੱਤਰ: (2) ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ
ਵਿਆਖਿਆ: ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ “ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ” (operational definition) ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ “ਬੁੱਧੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਟੈਸਟ ਮਾਪਦਾ ਹੈ”।

 

25. ਵਿਲਹੈਲਮ ਵੁੰਡਟ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਕਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ?
(1) ਕੋਲੰਬੀਆ

(2) ਮਿਸ਼ੀਗਨ

(3) ਲੀਪਜ਼ਿਗ

 (4) ਹਾਰਵਰਡ

ਉੱਤਰ: (3) ਲੀਪਜ਼ਿਗ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵੁੰਡਟ ਨੇ 1879 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਲੀਪਜ਼ਿਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ।

 

26. ਕਿਸੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਹੱਲ ਦਾ ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਿਹੜਾ ਪੜਾਅ ਹੈ ?
(1) ਤਿਆਰੀ

(2) ਇਨਕਿਊਬੇਸ਼ਨ

 (3) ਇਲੂਮੀਨੇਸ਼ਨ

(4) ਵੈਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ

ਉੱਤਰ: (3) ਇਲੂਮੀਨੇਸ਼ਨ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਾਲਸ ਦੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਸਮੱਸਿਆ-ਹੱਲ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, “ਇਲੂਮੀਨੇਸ਼ਨ” (illumination) ‘ਆਹਾ!’ ਪਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

 

27. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਪੱਖ ਉੱਤੇ ਗੈਸਟਾਲਟ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ?
(1) ਸਮੁੱਚ

 (2) ਰੂਪਰੇਖਾ

 (3) ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਖੇਤਰ

(4) ਚੇਤਨ ਤਜਰਬਾ

ਉੱਤਰ: (4) ਚੇਤਨ ਤਜਰਬਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਗੈਸਟਾਲਟ ਨੇ ਸਮੁੱਚ, ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਅਤੇ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਚੇਤਨ ਤਜ਼ਰਬੇ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ (ਜੋ ਬਣਤਰਵਾਦ ਕਰਦਾ ਸੀ)।

 

28. ਜੇਕਰ ਜੀਨ ਪਿਆਜੇ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਗਰੇਡ ਦੇਣੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੁਚੀ ਰੱਖੇਗਾ ?
(1) ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਉੱਤਰ ਠੀਕ ਲਿਖੇ ਹਨ?

 (2) ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ?

(3) ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਤੇ?

(4) ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ?

ਉੱਤਰ: (3) ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਤੇ?
ਵਿਆਖਿਆ: ਪਿਆਜੇ ਲਈ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਬੱਚੇ ਦੀ ਸੋਚਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਤਰਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ।

 

29. ਵਿਕਾਸਾਤਮਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਫੀਨਾਇਲਕੀਟੋਨੂਰੀਆ’ (PKU) ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ?
(1) ਡਾਊਨ ਸਿੰਡਰੋਮ

(2) ਇੱਕ ਵੰਸ਼ਾਨੁਗਤ ਐਨਜ਼ਾਈਮ ਦੀ ਘਾਟ

(3) ਮਾਈਕਰੋਸੈਫਲੀ

(4) ਕ੍ਰੇਟੀਨਿਜ਼ਮ

ਉੱਤਰ: (2) ਇੱਕ ਵੰਸ਼ਾਨੁਗਤ ਐਨਜ਼ਾਈਮ ਦੀ ਘਾਟ
ਵਿਆਖਿਆ: PKU ਇੱਕ ਵੰਸ਼ਾਨੁਗਤ ਮੈਟਾਬੋਲਿਕ ਵਿਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਫੀਨਾਇਲਐਲਾਨਾਈਨ ਹਾਈਡ੍ਰੋਕਸੀਲੇਜ਼ ਐਨਜ਼ਾਈਮ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

 

30. ਬੱਚੇ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲੋਂ ਜਲਦੀ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ?
(1) ਪ੍ਰੌਕਸੀਮੋਡਿਸਟਲ

(2) ਸਿਫੈਲੋ-ਕੌਡਲ

(3) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੋਂ ਸਾਧਾਰਨ ਵੱਲ

(4) ਕੋਰਟੀਕੋਡਿਸਟਲ

ਉੱਤਰ: (2) ਸਿਫੈਲੋ-ਕੌਡਲ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਿਫੈਲੋ-ਕੌਡਲ (cephalocaudal) ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕਾਸ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2016 PSTET CDP paper

---

1. ਜਦੋਂ ਅਧਿਆਪਕ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ (authentic) ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਉਦੇਸ਼ ਨਜ਼ਰ-ਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
(1) ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ
(2) ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ
(3) ਫਾਲਤੂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀਣ ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੀ ਤੁਲਨਾ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨਾ
(4) ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਭਿਰੁਚੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ

ਉੱਤਰ: (4)
ਵਿਆਖਿਆ: ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਭਿਰੁਚੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ-ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਹੈ।

 

2. ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁ-ਭਾਂਤੀ ਚੋਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਗਲਤ ਉੱਤਰ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਗਲਤ ਉੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ?
(1) ਧਿਆਨ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲੇ

(2) ਮੂਲ ਰੂਪ

(3) ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ

 (4) ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਬਿੰਦੂ

ਉੱਤਰ: (1) ਧਿਆਨ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲੇ
ਵਿਆਖਿਆ: ਬਹੁ-ਭਾਂਤੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨੂੰ “ਧਿਆਨ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲੇ” (distractors) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 

3. ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਅਧਾਰਤ ਸਿੱਖਣ (inquiry learning) ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤ ਹਨ :
(1) ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਬਣਾਉਣਾ, ਨਤੀਜੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨਾ, ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਦੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ
(2) ਆਂਕੜੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨਾ, ਨਤੀਜੇ ਕੱਢਣੇ, ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਦੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ
(3) ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਬਣਾਉਣਾ, ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਣਾ, ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਦੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ
(4) ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਬਣਾਉਣਾ, ਆਂਕੜੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨਾ, ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਣਾ, ਅਸਲੀ ਸਮੱਸਿਆ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਕਰਨਾ

ਉੱਤਰ: (4)
ਵਿਆਖਿਆ: ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਸਿੱਖਣ ਇੱਕ ਚਕਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਿਕਲਪਨਾ, ਆਂਕੜੇ, ਨਤੀਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

 

4. ਇਹ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਮੁੜ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੋਤ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਰਾਇਡ ਦੇ ਮਨੋ-ਲਿੰਗਕ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਹੈ :
(1) ਫੈਲਿਕ

(2) ਗੁਦਾ

 (3) ਅਪ੍ਰਗਟ

(4) ਜਨਨਾਂਗੀ

ਉੱਤਰ: (4) ਜਨਨਾਂਗੀ (Genital)
ਵਿਆਖਿਆ: ਜਨਨਾਂਗੀ ਅਵਸਥਾ (ਯੌਵਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਵਿੱਚ ਲਿੰਗਕ ਊਰਜਾ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੂਜਿਆਂ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀ ਹੈ।

5. ਪਹਿਲੇ ਉਪਯੋਗੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬੁੱਧੀ ਟੈਸਟ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕੌਣ ਹੈ ?
(1) ਫਰਾਇਡ

 (2) ਬ੍ਰੂਨਰ

 (3) ਬਿਨੇ

 (4) ਪਿਆਜੇ

ਉੱਤਰ: (3) ਬਿਨੇ (Binet)
ਵਿਆਖਿਆ: ਐਲਫ੍ਰੇਡ ਬਿਨੇ ਨੇ 1905 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵਿਹਾਰਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬੁੱਧੀ ਟੈਸਟ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ।

 

6. ਘੱਟ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ :
(1) ਸੰਕੇਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ

 (2) ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਪੈਲਿੰਗ

(3) ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ

ਉੱਤਰ: (3) ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
ਵਿਆਖਿਆ: ਘੱਟ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵੱਡੇ ਛਾਪੇ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਸੰਕੇਤ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸੰਕੇਤ ਭਾਸ਼ਾ ਸੁਣਨ ਵਿਕਾਰ ਲਈ ਹੈ।

 

7. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸਮਾਵੇਸ਼ (inclusion) ਦੀ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ?
(1) ਸਲਾਮੈਨਕਾ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਅਤੇ ਫਰੇਮਵਰਕ ਫਾਰ ਐਕਸ਼ਨ (1994)
(2) ਕਿਓਟੋ ਪ੍ਰੋਟੋਕਾਲ
(3) ਬੀਕੋ ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਫਰੇਮਵਰਕ ਟਾਰਗੇਟਸ (2003-2012)
(4) ਡਾਕਾਰ ਫਰੇਮਵਰਕ ਫਾਰ ਐਕਸ਼ਨ ਆਨ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਆਲ (2000)

ਉੱਤਰ: (2) ਕਿਓਟੋ ਪ੍ਰੋਟੋਕਾਲ
ਵਿਆਖਿਆ: ਕਿਓਟੋ ਪ੍ਰੋਟੋਕਾਲ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ, ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

 

8. …………… ਇੱਕ ਜਨਮ-ਜਾਤ, ਆਪੇ ਹੀ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀ, ਖਾਸ ਉਤੇਜਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ ਹੈ।
(1) ਲਚੀਲਾਪਨ

 (2) ਕੰਡੀਸ਼ਨਿੰਗ

 (3) ਰਿਫਲੈਕਸ

(4) ਕੰਟਰੋਲ ਦੀ ਘਾਟ

ਉੱਤਰ: (3) ਰਿਫਲੈਕਸ
ਵਿਆਖਿਆ: ਰਿਫਲੈਕਸ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਅਚੇਤ, ਜਨਮਜਾਤ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਖਾਸ ਉਤੇਜਨਾ ਉੱਤੇ ਆਪੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

9. …………… ਅਨੁਕੂਲਨ ਵਿੱਚ, ਬੱਚੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਉੱਤੇ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਤੇਜਨਾਵਾਂ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਦੁਹਰਾਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
(1) ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ (Operant)

(2) ਕਲਾਸੀਕਲ (Classical)

ਉੱਤਰ: (1) ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ (Operant)
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਕਿਨਰ ਦਾ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਅਨੁਕੂਲਨ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਪਰਿਣਾਮਾਂ (ਦ੍ਰਿੜੀਕਰਨ/ਸਜ਼ਾ) ਰਾਹੀਂ ਢਾਲਦਾ ਹੈ।

 

10. ਪਿਆਜੇ ਦੇ ਉਪਚਾਰਕ ਸੰਚਾਲਕ ਪੜਾਅ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ :
(1) ਕਲਪਨਾਤਮਕ-ਨਿਗਮਨਾਤਮਕ ਤਰਕ ਅਤੇ ਵਾਕ-ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਚਾਰ
(2) ਸਥਾਨਿਕ ਤਰਕ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾਤਮਕ-ਨਿਗਮਨਾਤਮਕ ਤਰਕ
(3) ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧਤਾ ਅਤੇ ਵਾਕ-ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਚਾਰ
(4) ਸਥਾਨਿਕ ਤਰਕ ਅਤੇ ਵਾਕ-ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਚਾਰ

ਉੱਤਰ: (1)
ਵਿਆਖਿਆ: ਉਪਚਾਰਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾਤਮਕ-ਨਿਗਮਨਾਤਮਕ (hypothetico-deductive) ਤਰਕ ਅਤੇ ਵਾਕ-ਆਧਾਰਿਤ (propositional) ਸੋਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

 

11. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਮੌਖਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ?
(1) ਬਾਹਰੀ ਲਕੀਰਾਂ, ਰੇਖਾਂਕਨ ਦੁਆਰਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ
(2) ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਸਕੀਮਾ ਉਸਾਰਨਾ
(3) ਸਵੈ-ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ
(4) ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਪੈਟਰਨ ਸਿੱਖਣਾ

ਉੱਤਰ: (4)
ਵਿਆਖਿਆ: ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਣਾ ਸੰਕਲਪ ਜਾਂ ਸਮੱਸਿਆ-ਹੱਲ ਲਈ ਹੈ, ਮੌਖਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ।

 

12. …………… ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਚਨਾਵਾਦ (constructivism) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
(1) ਵਾਇਗੋਤਸਕੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ

(2) ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਨੁਕੂਲਨ

(3) ਸੰਤੁਲਨ

(4) ਸਵੈ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ

ਉੱਤਰ: (2) ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਨੁਕੂਲਨ
ਵਿਆਖਿਆ: ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਨੁਕੂਲਨ ਵਿਵਹਾਰਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਚਨਾਵਾਦ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਨਿਰਮਾਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

 

13. ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ?
(1) ਸੰਦਰਭਿਕ ਸੰਚਾਰ

 (2) ਭਾਸ਼ਣ ਰਜਿਸਟਰ

(3) ਦੋ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਦ

 (4) ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ

ਉੱਤਰ: (4) ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ (metalinguistic awareness) ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ।

 

14. ਮੁਹਾਰਤ-ਮੁਖੀ (mastery oriented) ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਪਲਬਧੀ ਨੂੰ ਕਦਰਦਾਨੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਯੋਗ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ :
(1) ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ 'ਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਟੀਚਾ ਨਹੀਂ
(2) ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੁਹਾਰਤ ਟੀਚਿਆਂ 'ਤੇ
(3) ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਣਾ
(4) ਅਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਮੁਹਾਰਤ ਟੀਚਿਆਂ 'ਤੇ

ਉੱਤਰ: (2)
ਵਿਆਖਿਆ: ਮੁਹਾਰਤ-ਮੁਖੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

 

15. ਟੌਰੈਂਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਅਪਸਾਰੀ ਸੋਚ (divergent thinking) ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਹਿਲੂ ਹਨ :
(1) ਅਸਲੀਅਤ, ਰਫ਼ਤਾਰ ਅਤੇ ਲਚੀਲਾਪਨ
(2) ਅਸਲੀਅਤ, ਲਚੀਲਾਪਨ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ
(3) ਰਫ਼ਤਾਰ, ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ
(4) ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਲਚੀਲਾਪਨ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ

ਉੱਤਰ: (1) ਅਸਲੀਅਤ (originality), ਰਫ਼ਤਾਰ (fluency), ਲਚੀਲਾਪਨ (flexibility)
ਵਿਆਖਿਆ: ਟੌਰੈਂਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਸਾਰੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਅਸਲੀਅਤ, ਰਫ਼ਤਾਰ ਅਤੇ ਲਚੀਲਾਪਨ 'ਤੇ ਸਕੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 

16. ਵਾਇਗੋਤਸਕੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਦੋ ਭਾਗੀਦਾਰ ਵੱਖਰੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਸਮਝ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ :
(1) ਇੰਟਰਸਬਜੈਕਟੀਵਿਟੀ

(2) ਸਕੈਫੋਲਡਿੰਗ

(3) ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਭਾਗੀਦਾਰੀ

 (4) ਆਪਸੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ

ਉੱਤਰ: (1) ਇੰਟਰਸਬਜੈਕਟੀਵਿਟੀ
ਵਿਆਖਿਆ: ਇੰਟਰਸਬਜੈਕਟੀਵਿਟੀ ਉਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਕੇ ਸਾਂਝੀ ਸਮਝ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

 

17. ਕੋਹਲਬਰਗ ਦੇ ਲਿੰਗ ਵਿਕਾਸ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੜਾਅ ਹਨ :
(1) ਲਿੰਗ ਸੰਘਰਸ਼, ਲਿੰਗ ਸਥਿਰਤਾ, ਲਿੰਗ ਨਿਰੰਤਰਤਾ
(2) ਲਿੰਗ ਲੇਬਲਿੰਗ, ਲਿੰਗ ਸੰਘਰਸ਼, ਲਿੰਗ ਸਥਿਰਤਾ
(3) ਲਿੰਗ ਲੇਬਲਿੰਗ, ਲਿੰਗ ਸਥਿਰਤਾ, ਲਿੰਗ ਨਿਰੰਤਰਤਾ
(4) ਲਿੰਗ ਲੇਬਲਿੰਗ, ਲਿੰਗ ਸੰਘਰਸ਼, ਲਿੰਗ ਸਥਿਰਤਾ

ਉੱਤਰ: (3)
ਵਿਆਖਿਆ: ਕੋਹਲਬਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਦੇ ਪੜਾਅ ਹਨ: ਲੇਬਲਿੰਗ (ਪਛਾਣ), ਸਥਿਰਤਾ (ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ), ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰਤਾ (ਹਾਲਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ)।

 

18. ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ (intermittent) ਦ੍ਰਿੜੀਕਰਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ :
(1) ਨਿਰੰਤਰ ਅਤੇ ਅੰਤਰਾਲ

(2) ਅੰਤਰਾਲ ਅਤੇ ਅਨੁਪਾਤ

(3) ਅੰਤਰਾਲ ਅਤੇ ਸਲਾਟ

 (4) ਸਲਾਟ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ

ਉੱਤਰ: (2) ਅੰਤਰਾਲ (interval) ਅਤੇ ਅਨੁਪਾਤ (ratio)
ਵਿਆਖਿਆ: ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਦ੍ਰਿੜੀਕਰਨ ਸਮਾਂ-ਅਧਾਰਿਤ (ਅੰਤਰਾਲ) ਜਾਂ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ-ਅਧਾਰਿਤ (ਅਨੁਪਾਤ) ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

19. ਨਿੱਜੀ ਕਾਰਕ, ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੈਂਡੂਰਾ ਇਸ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ :
(1) ਮਾਡਲਿੰਗ (2) ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰੋਕ (3) ਪਰਸਪਰ ਨਿਸ਼ਚਾਤਮਕਤਾ (4) ਤਰੰਗ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਉੱਤਰ: (3) ਪਰਸਪਰ ਨਿਸ਼ਚਾਤਮਕਤਾ (Reciprocal determinism)
ਵਿਆਖਿਆ: ਬੈਂਡੂਰਾ ਦਾ ਪਰਸਪਰ ਨਿਸ਼ਚਾਤਮਕਤਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ, ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

 

20. ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਸੈਸ਼ਨ/ਟਰਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪੱਧਰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ :
(1) ਰਚਨਾਤਮਕ (formative)

(2) ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਅਧਾਰਿਤ

(3) ਸੰਖੇਪ (summative)

 (4) ਉਦੇਸ਼ਾਤਮਕ

ਉੱਤਰ: (3) ਸੰਖੇਪ (Summative)
ਵਿਆਖਿਆ: ਸੰਖੇਪ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 

---

24. ਰੈਂਜ਼ੁਲੀ ਅਤੇ ਰੀਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ :
(1) ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਘੱਟ ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਆਮ ਵਿਚਾਰ
(2) ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਵੱਧ ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਆਮ ਵਿਚਾਰ
(3) ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਘੱਟ ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ
(4) ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਵੱਧ ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ

ਉੱਤਰ: (4)
ਵਿਆਖਿਆ: ਰੈਂਜ਼ੁਲੀ ਦੇ “ਤਿੰਨ ਚੱਕਰ” ਮਾਡਲ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਯੋਗਤਾ, ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ (ਉੱਚ ਪ੍ਰੇਰਣਾ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

 

25. ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਢਾਂਚੇ (NCF) ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਸਥਿਤੀ ਪੱਤਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਮਾਵੇਸ਼ ਦਾ ਲਾਭ ਹੈ :
(1) ਵਿਕਲਾਂਗ ਬੱਚੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਗੈਰ-ਵਿਕਲਾਂਗ ਸਹਿਪਾਠੀਆਂ ਨਾਲ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਲੱਗ ਸੈਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ
(2) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਕੋਲ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਮਾਡਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ
(3) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵਿਕਲਾਂਗਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਕੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਸਿੱਖਣੀ ਔਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
(4) ਸਮਾਵੇਸ਼ ਆਪਸੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਮੌਕੇ ਘੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ

ਉੱਤਰ: (1)
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਮਾਵੇਸ਼ ਦਾ ਮੁੱਖ ਲਾਭ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਹਨ ਜੋ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਸੈਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ।

 

26. ਐਲੀਨੋਰ ਗਿਬਸਨ ਅਤੇ ਰਿਚਰਡ ਵਾਕ (1960) ਦੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਿਫ਼ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਬੱਚੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾਈ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ :
(1) ਦੂਰੀ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮਝ

(2) ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੀਖਣਤਾ

 (3) ਡੂੰਘਾਈ ਸਮਝ

 (4) ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਭੇਦ-ਭਾਵ

ਉੱਤਰ: (3) ਡੂੰਘਾਈ ਸਮਝ (Depth perception)
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਿਫ਼ ਪ੍ਰਯੋਗ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡੂੰਘਾਈ ਸਮਝ (depth perception) ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

 

27. ਇੱਕ ਪ੍ਰੀ-ਸਕੂਲ ਬੱਚਾ, ਚਿੜੀਆਘਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ੈਬਰਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਨੂੰ “ਘੋੜਾ” ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ ?
(1) ਸਮਾਯੋਜਨ

(2) ਅਸ਼ਮੀਕਰਨ

(3) ਸੰਗਠਨ

(4) ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧਤਾ

ਉੱਤਰ: (2) ਅਸ਼ਮੀਕਰਨ (Assimilation)
ਵਿਆਖਿਆ: ਅਸ਼ਮੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਨਵੀਂ ਵਸਤੂ (ਜ਼ੈਬਰਾ) ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਕੀਮਾ (ਘੋੜਾ) ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

 

28. ਬੱਚੇ ਚੋਣਵੇਂ, ਅਨੁਕੂਲ ਧਿਆਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੋ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ :
(1) ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਰੋਕ ਰਣਨੀਤੀਆਂ

(2) ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਰਣਨੀਤੀਆਂ

 (3) ਰੋਕ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਰਣਨੀਤੀਆਂ

(4) ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਮੀਕਰਨ ਰਣਨੀਤੀਆਂ

ਉੱਤਰ: (3) ਰੋਕ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਰਣਨੀਤੀਆਂ
ਵਿਆਖਿਆ: ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਕ (inhibition) ਅਤੇ ਧਿਆਨ (attention) ਕੰਟਰੋਲ ਚੋਣਵੇਂ ਧਿਆਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।

 

29. ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਨਿਯਮਾਂ ਜਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ, ਆਮ ਸਿਧਾਂਤ ਤੋਂ ਖਾਸ ਹੱਲ ਵੱਲ ਤਰਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ……… ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
(1) ਨਿਗਮਨਾਤਮਕ (deductive) ਤਰਕ

(2) ਅਸ਼ਮੀਕਰਨ

(3) ਆਗਮਨਾਤਮਕ (inductive) ਤਰਕ

(4) ਤੁਲਨਾ

ਉੱਤਰ: (1) ਨਿਗਮਨਾਤਮਕ ਤਰਕ
ਵਿਆਖਿਆ: ਨਿਗਮਨਾਤਮਕ ਤਰਕ ਆਮ ਸਿਧਾਂਤ ਤੋਂ ਖਾਸ ਸਿੱਟੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 

30. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਕੋਹਲਬਰਗ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਪੜਾਅ ਨਹੀਂ ਹੈ ?
(1) ਪੂਰਵ-ਰਵਾਇਤੀ ਨੈਤਿਕ ਤਰਕ

(2) ਰਵਾਇਤੀ ਨੈਤਿਕ ਤਰਕ

(3) ਰਵਾਇਤੀ ਤਰਕ

(4) ਨਵੇਂ-ਰਵਾਇਤੀ ਨੈਤਿਕ ਤਰਕ

ਉੱਤਰ: (4) ਨਵੇਂ-ਰਵਾਇਤੀ ਨੈਤਿਕ ਤਰਕ
ਵਿਆਖਿਆ: ਕੋਹਲਬਰਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੱਧਰ ਹਨ: ਪੂਰਵ-ਰਵਾਇਤੀ, ਰਵਾਇਤੀ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਰਵਾਇਤੀ। “ਨਵੇਂ-ਰਵਾਇਤੀ” ਕੋਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੜਾਅ ਨਹੀਂ ਹੈ।

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2018  PSTET CDP Paper

---

1. ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਧਾਰਨਾ ਜੋ ਨਵੀਂ, ਮੌਲਿਕ ਅਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੋਚ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ :
(1) ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ

(2) ਕਾਢ

 (3) ਬੁੱਧੀ

(4) ਸੀਨੈਕਟਿਕਸ

ਉੱਤਰ: (1) ਰਚਨਾਮਕਤਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਨਵੇਂ, ਮੌਲਿਕ ਅਤੇ ਉਪਯੋਗੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ।

 

2. NCF 2005 ਅਨੁਸਾਰ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ :
(1) ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ

 (2) ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਦੀ

 (3) ਉਦਾਰ ਦੀ

(4) ਮਦਦਗਾਰ ਦੀ

ਉੱਤਰ: (4) ਮਦਦਗਾਰ ਦੀ
ਵਿਆਖਿਆ: ਐੱਨ.ਸੀ.ਐੱਫ. 2005 ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਸਹੂਲਤਕਾਰ (facilitator) ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

 

3. “ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਕ, ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲਾ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਭਰਿਆ ਕਲਾਸਰੂਮ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਕਥਨ :
(1) ਗਲਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਲਝਾ ਸਕਦਾ ਹੈ
(2) ਸਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਿਪੁੰਨਤਾਵਾਂ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ
(3) ਸਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਮਾਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਦਰਜਾਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ
(4) ਗਲਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬੇਲੋੜੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ

ਉੱਤਰ: (2) ਸਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਿਪੁੰਨਤਾਵਾਂ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਸਹਿਪਾਠੀ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

 

4. ਅਧਿਆਪਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ :
(1) ਵਿਸ਼ੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਚੋਣ

(2) ਮੁੱਲਾਂਕਣ

 (3) ਫੀਡਬੈਕ

 (4) ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ (5) ਅਧਿਆਪਨ

ਉੱਤਰ: (4), (1), (5), (2), (3)
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ ਹੈ: ਪਹਿਲਾਂ ਉਦੇਸ਼ ਬਣਾਉਣਾ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਦੀ ਚੋਣ, ਫਿਰ ਅਧਿਆਪਨ, ਫਿਰ ਮੁੱਲਾਂਕਣ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫੀਡਬੈਕ।

 

5. ਜੀਨ ਪਿਆਜੇ ਦੇ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਕਥਨ ਸਹੀ ਹੈ ?
(1) ਪੜਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ
(2) ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨਿਰੰਤਰ ਹੈ, ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ
(3) ਪਿਆਜੇ ਨੇ ਪੰਜ ਪੜਾਅ ਦੱਸੇ ਹਨ
(4) ਪੜਾਅ ਅਟੱਲ ਹਨ, ਕੋਈ ਪੜਾਅ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ

ਉੱਤਰ: (4) ਪੜਾਅ ਅਟੱਲ ਹਨ, ਕੋਈ ਪੜਾਅ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪਿਆਜੇ ਦੇ ਪੜਾਅ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਅਤੇ ਸਾਰਵਤ੍ਰਿਕ ਹਨ; ਹਰ ਬੱਚਾ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।

 

6. ਲੀਵ ਵਾਇਗੋਤਸਕੀ ਅਨੁਸਾਰ :
(1) ਬੱਚੇ ਭਾਸ਼ਾ ਜਨਮਜਾਤ ਡਰਾਈਵ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ
(2) ਬਾਲਗਾਂ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ
(3) ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸ ਮਨੁੱਖੀ ਸੋਚ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ
(4) ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ

ਉੱਤਰ: (3) ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸ ਮਨੁੱਖੀ ਸੋਚ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਾਇਗੋਤਸਕੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਦ ਹੈ ਜੋ ਸੋਚ ਨੂੰ ਬਦਲਦੀ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

7. ਆਰ.ਟੀ.ਈ. ਐਕਟ 2009 ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ :
(1) ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ
(2) ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ
(3) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ
(4) ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ

ਉੱਤਰ: (4) ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ
ਵਿਆਖਿਆ: ਆਰ.ਟੀ.ਈ. 2009 ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਨਿਯਮਤ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਢੁਕਵੀਂ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।

 

8. ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਧਿਆਪਕ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਾਲੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ :
(1) ਸਮਾਨ ਆਰਥਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਬਣਾਏਗਾ
(2) ਪੱਛੜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਵੇਗਾ
(3) ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗਿਆਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਕਰੇਗਾ
(4) ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰੇਗਾ

ਉੱਤਰ: (3) ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗਿਆਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਕਰੇਗਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹ ਅਧਿਆਪਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਸੰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।

 

9. ਪਿਆਜੇ ਦੇ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ, “ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲੀ, ਦੁਹਰਾਉਣਯੋਗ ਕਿਰਿਆ ਲੜੀ ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੂਲ ਅਰਥ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ” ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ?
(1) ਸਕੀਮਾ

 (2) ਕਾਰਵਾਈ

(3) ਪੜਾਅ

(4) ਈਗੋਸੈਂਟ੍ਰਿਜ਼ਮ

ਉੱਤਰ: (1) ਸਕੀਮਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਕੀਮਾ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਪੈਟਰਨ ਹੈ ਜੋ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

 

10. 'ਰਵਾਇਤੀ ਨੈਤਿਕਤਾ' (Conventional Morality) ਇੱਕ ਪੱਧਰ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿਹੜੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ?
(1) ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਸਿਧਾਂਤ

(2) ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਸਿਧਾਂਤ

 (3) ਨਿਰਦੇਸ਼ ਸਿਧਾਂਤ

(4) ਟਰਾਇਲ ਐਂਡ ਐਰਰ

ਉੱਤਰ: (2) ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਸਿਧਾਂਤ
ਵਿਆਖਿਆ: ਕੋਹਲਬਰਗ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਪੱਧਰ (conventional level) ਦੂਜਾ ਪੱਧਰ ਹੈ।

 

11. ਕਿਹੜਾ ਸਿਧਾਂਤ ਇਸ ਨਿਯਮ 'ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਮੌਜੂਦਾ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਘੜਦਾ ਹੈ ?
(1) ਸਮਾਜਕ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ (2) ਬੌਧਿਕ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ (3) ਮੌਲਿਕ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ (4) ਚੱਕਰਦਾਰ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ

ਉੱਤਰ: (2) ਬੌਧਿਕ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪਿਆਜੇ ਦਾ ਬੌਧਿਕ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ (cognitive constructivism) ਸਿਧਾਂਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਨਵਾਂ ਗਿਆਨ ਉਸਾਰਦੇ ਹਨ।

 

12. ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ‘ਆਤਮ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ’ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ?
(1) ਮਨੋਵੇਗਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ

(2) ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ

 (3) ਵੱਡੇ ਟੀਚਿਆਂ ਲਈ ਛੋਟੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣਾ

 (4) ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ

ਉੱਤਰ: (2) ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਵੈ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

 

13. ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਟ੍ਰੇਟ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀਆਂ ‘ਬਾਹਰਮੁਖੀ’ ਅਤੇ ‘ਅੰਤਰਮੁਖੀ’ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਿਸਨੇ ਦਿੱਤਾ ?
(1) ਕਾਰਲ ਜੁੰਗ

 (2) ਬੀ.ਐੱਫ. ਸਕਿਨਰ

(3) ਅਲਬਰਟ ਬੈਂਡੂਰਾ

 (4) ਕਰੋ ਐਂਡ ਕਰੋ

ਉੱਤਰ: (1) ਕਾਰਲ ਜੁੰਗ
ਵਿਆਖਿਆ: ਕਾਰਲ ਜੁੰਗ ਨੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਦੋ ਮੂਲ ਰੂਪਾਂ – ਬਾਹਰਮੁਖੀ (extraversion) ਅਤੇ ਅੰਤਰਮੁਖੀ (introversion) – ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ।

 

14. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ‘ਲਿੰਗ ਵੰਡ’ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ?
(1) ਸਮਾਜ ਦੁਆਰਾ ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਸਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ

 (2) ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਲੜਕੀ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਅੰਤਰ

 (3) ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਬੱਚੇ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ

(4) ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡ

ਉੱਤਰ: (1) ਸਮਾਜ ਦੁਆਰਾ ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਸਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ
ਵਿਆਖਿਆ: ਲਿੰਗ ਵੰਡ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਾਰੇ ਗਏ ਅਸਮਾਨ ਰੋਲਾਂ ਅਤੇ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਜੈਵਿਕ ਅੰਤਰਾਂ ਨੂੰ।

 

15. ‘ਯਾਦ ਕਰਨ ਕਿਸਮ’ ਅਤੇ ‘ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਕਿਸਮ’ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਹਨ ?
(1) ਲੇਖ ਕਿਸਮ

(2) ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੀ

(3) ਵਿਕਲਪੀ (ਆਬਜੈਕਟਿਵ)

(4) ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੀ

ਉੱਤਰ: (3) ਵਿਕਲਪੀ (ਆਬਜੈਕਟਿਵ)
ਵਿਆਖਿਆ: ਯਾਦ (recall) ਅਤੇ ਪਛਾਣ (recognition) ਦੋਵੇਂ ਵਿਕਲਪੀ (objective) ਟੈਸਟਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।

 

16. ‘ICIDH’ ਦਾ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਕੀ ਹੈ ?
(1) ਇੰਡੀਅਨ ਕਲਾਸੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਪੇਅਰਮੈਂਟ, ਡਿਸਅਬਿਲਿਟੀਜ਼ ਐਂਡ ਹੈਂਡੀਕੈਪਜ਼
(2) ਇੰਡੀਅਨ ਕਲਾਸੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਇੰਪੇਅਰਮੈਂਟ...
(3) ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਲਾਸੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਇੰਪੇਅਰਮੈਂਟ...
(4) ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਲਾਸੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਪੇਅਰਮੈਂਟ, ਡਿਸਅਬਿਲਿਟੀਜ਼ ਐਂਡ ਹੈਂਡੀਕੈਪਜ਼

ਉੱਤਰ: (4) ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਲਾਸੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਪੇਅਰਮੈਂਟ, ਡਿਸਅਬਿਲਿਟੀਜ਼ ਐਂਡ ਹੈਂਡੀਕੈਪਜ਼
ਵਿਆਖਿਆ: ICIDH ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਕਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ।

 

17. ‘ਪਹਿਚਾਣ ਬਨਾਮ ਭੂਮਿਕਾ ਉਲਝਣ’ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ :
(1) ਅਰੰਭਿਕ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ

 (2) ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ

(3) ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ

(4) ਮੱਧ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ

ਉੱਤਰ: (2) ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ
ਵਿਆਖਿਆ: ਐਰਿਕਸਨ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਮਨੋ-ਸਮਾਜਕ ਪੜਾਅ (Identity vs Role Confusion) ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ (12-18 ਸਾਲ) ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

18. ਜੇਰੋਮ ਬਰੂਨਰ ਦੁਆਰਾ ਸੁਝਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਮੁੱਖ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਲੜੀ ਹੈ :
(1) ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ, ਮੂਰਤਕ, ਕਿਰਿਆ

 (2) ਮੂਰਤਕ, ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ, ਕਿਰਿਆ

(3) ਕਿਰਿਆ, ਮੂਰਤਕ, ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ

 (4) ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ, ਕਿਰਿਆ, ਮੂਰਤਕ

ਉੱਤਰ: (3) ਕਿਰਿਆ, ਮੂਰਤਕ, ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ
ਵਿਆਖਿਆ: ਬਰੂਨਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਕ੍ਰਮਵਾਰ: ਐਨਐਕਟਿਵ (ਕਿਰਿਆ), ਆਈਕੋਨਿਕ (ਮੂਰਤਕ), ਅਤੇ ਸਿੰਬੋਲਿਕ (ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ) ਹਨ।

 

19. ਕਿਸਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖੇਗਾ, ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਫਿਕਰ ਕਰਨਾ? ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਬੱਚਾ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪੇ ਸਿੱਖੇਗਾ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਫਿਕਰ ਕਰਨਾ?”
(1) ਜੇਰੋਮ ਬ੍ਰੂਨਰ

(2) ਹਾਵਰਡ ਗਾਰਡਨਰ

(3) ਲੀਵ ਵਾਇਗੋਤਸਕੀ

 (4) ਜੀਨ ਪਿਆਜੇ

ਉੱਤਰ: (1) ਜੇਰੋਮ ਬ੍ਰੂਨਰ
ਵਿਆਖਿਆ: ਬ੍ਰੂਨਰ ਨੇ ਪਿਆਜੇ ਦੀ ‘ਤਿਆਰੀ’ (readiness) ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਕਥਨ ਦਿੱਤਾ।

 

20. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸਿਧਾਂਤ ਬੱਚੇ ਦੇ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਅਵਸਥਾਵਾਂ (ਸੰਵੇਦੀ-ਮੋਟਰ, ਪੂਰਵ-ਸੰਚਾਲਕ, ਮੂਰਤ-ਸੰਚਾਲਕ, ਰਸਮੀ-ਸੰਚਾਲਕ) ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ?
(1) ਐਰਿਕਸਨ ਦਾ ਮਨੋ-ਸਮਾਜਕ ਸਿਧਾਂਤ

 (2) ਫਰਾਇਡ ਦਾ ਮਨੋ-ਲਿੰਗਕ ਸਿਧਾਂਤ

(3) ਜੀਨ ਪਿਆਜੇ ਦਾ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਸਿਧਾਂਤ

 (4) ਕੋਹਲਬਰਗ ਦਾ ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਸਿਧਾਂਤ

ਉੱਤਰ: (3) ਜੀਨ ਪਿਆਜੇ ਦਾ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਸਿਧਾਂਤ
ਵਿਆਖਿਆ: ਇਹ ਚਾਰੇ ਪੜਾਅ ਪਿਆਜੇ ਦੇ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ।

 

21. ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਲੜਕਿਆਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਮਾਤ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਵਿਧੀ ਅਪਣਾਉਗੇ ?
(1) ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹੋਗੇ

(2) ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੈਂਚ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਦਿਓਗੇ

 (3) ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਦਿਓਗੇ ਜਿਹੜੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ

(4) ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੋਗੇ

ਉੱਤਰ: (3) ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਦਿਓਗੇ ਜਿਹੜੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਹਿਯੋਗੀ ਕੰਮ (cooperative learning) ਲਿੰਗ ਪੱਖਪਾਤ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

 

22. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਚੀਜ਼ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਦਰੋਹ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੀ ਹੈ ?
(1) ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਸਿਆਣਾ ਹੈ

(2) ਉਹ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ

(3) ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੈ

(4) ਉਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਲਾਹ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ

ਉੱਤਰ: (2) ਉਹ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਵਿਆਖਿਆ: ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।

 

23. “ਸਿੱਖਿਆ ਸਮਾਜਕ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੀ, ਬਲਕਿ ਸਮਾਜਕ ਬਦਲਾਅ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ” – ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ?
(1) ਔਗਸਤ ਕੌਮਟ

(2) ਏਮਿਲ ਦੁਰਖੇਮ

3) ਹਰਬਰਟ ਸਪੈਂਸਰ

 (4) ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ

ਉੱਤਰ: (2) ਏਮਿਲ ਦੁਰਖੇਮ
ਵਿਆਖਿਆ: ਦੁਰਖੇਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਸਮਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਮਾਜਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਚਾਲਕ।

 

24. ਨਿਰੀਖਣਾਤਮਕ ਸਿੱਖਣ (observational learning) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ :
I. ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ
II. ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜੀਕਰਨ
III. ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ
IV. ਦ੍ਰਿੜੀਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ
(1) ਸਿਰਫ I ਅਤੇ II (2) ਸਿਰਫ I ਅਤੇ III (3) ਸਿਰਫ II ਅਤੇ IV (4) ਸਿਰਫ I ਅਤੇ IV

ਉੱਤਰ: (2) ਸਿਰਫ I ਅਤੇ III
ਵਿਆਖਿਆ: ਬੈਂਡੂਰਾ ਦੇ ਮਾਡਲ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿਰੀਖਣਾਤਮਕ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ, ਯਾਦ, ਉਤਪਾਦਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

25. ਮੰਨ ਲਓ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਧਿਅਮ ਵਾਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿੱਖੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਵਾਕ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਪੱਖ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰੋਗੇ ?
(1) ਉਪਯੋਗ

(2) ਗਿਆਨ

 (3) ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ

 (4) ਸਮਝ

ਉੱਤਰ: (4) ਸਮਝ
ਵਿਆਖਿਆ: ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਜਾਂ ਉਪਯੋਗ ਦੀ।

 

26. “ਬੋਝ ਬਿਨਾਂ ਸਿੱਖਿਆ” (Learning Without Burden) ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ :
(1) ਅਦੀਲ ਸ਼ਾਹ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ

 (2) ਈਸ਼ਵਰ ਭਾਈ ਪਟੇਲ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ

 (3) ਮਾਥੁਰ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ

 (4) ਯਸ਼ਪਾਲ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ

ਉੱਤਰ: (4) ਯਸ਼ਪਾਲ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਯਸ਼ਪਾਲ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ (1993) ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ “Learning Without Burden” ਸੀ।

 

27. ਸੰਖੇਪ (Summative) ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸਾਧਨ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
(1) ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ

(2) ਸਮੂਹ ਕਾਰਜ

 (3) ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ

(4) ਸਾਲਾਨਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ

ਉੱਤਰ: (4) ਸਾਲਾਨਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸੰਖੇਪ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਵਧੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 

28. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ‘ਭਾਵਾਤਮਕ ਖੇਤਰ’ (Affective Domain) ਦਾ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ ?
(1) ਇੰਟਰਵਿਊ

 (2) ਨਿਰੀਖਣ

(3) ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਵਲੀ

 (4) ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ

ਉੱਤਰ: (2) ਨਿਰੀਖਣ
ਵਿਆਖਿਆ: ਭਾਵਾਤਮਕ ਗੁਣ (ਰਵੱਈਏ, ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ) ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਿੱਧੇ ਨਿਰੀਖਣ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

29. ਪ੍ਰਣਵ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੀਟ 'ਤੇ ਉਛਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਟੋਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ?
(1) ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਬੱਚਾ

 (2) ਐਟੈਨਸ਼ਨ ਡੈਫੀਸਿਟ ਹਾਈਪਰਐਕਟੀਵਿਟੀ ਡਿਸਆਰਡਰ (ADHD)

(3) ਔਟਿਜ਼ਮ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਡਿਸਆਰਡਰ

 (4) ਡਿਸਪ੍ਰੈਕਸੀਆ

ਉੱਤਰ: (2) ADHD
ਵਿਆਖਿਆ: ਅਤਿ-ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ, ਆਵੇਗਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਕਮੀ ADHD ਦੇ ਕਲਾਸੀਕੀ ਲੱਛਣ ਹਨ।

 

30. ZPD ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ :
(1) ਜ਼ੋਨ ਫਾਰ ਪ੍ਰੌਕਸੀਮਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ

(2) ਜ਼ੋਨ ਆਫ਼ ਪ੍ਰੌਕਸੀਮਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ

(3) ਜ਼ੋਨ ਵਿਦ ਪ੍ਰੌਕਸੀਮਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ

(4) ਜ਼ੋਨ ਫਾਰ ਪ੍ਰੌਕਸੀਮੇਟ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ

ਉੱਤਰ: (2) ਜ਼ੋਨ ਆਫ਼ ਪ੍ਰੌਕਸੀਮਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ
ਵਿਆਖਿਆ: ZPD (Zone of Proximal Development) ਵਾਇਗੋਤਸਕੀ ਦਾ ਉਹ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਰ ਸਕਣ ਅਤੇ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਪਾੜਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

 

 

 

2020 PSTET CDP Paper

---

1. ਕਿਸ ………. ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਤਨਾ ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਵਧੇਰੇ ਕਰੋਗੇ ਉਤਨੇ ਤੁਸੀਂ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੋਗੇ ?
(1) ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਨੇਮ

(2) ਮੁਹਾਰਤ ਦਾ ਨੇਮ

 (3) ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਦਾ ਨੇਮ

(4) ਸਬੰਧਵਾਦ ਦਾ ਨੇਮ

ਉੱਤਰ: (2) ਮੁਹਾਰਤ ਦਾ ਨੇਮ (Law of Exercise)
ਵਿਆਖਿਆ: ਥੋਰਨਡਾਈਕ ਦਾ ਮੁਹਾਰਤ ਦਾ ਨੇਮ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਭਿਆਸ (practice) ਉਤੇਜਕ-ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਮਾ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

2. ਕਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸੀਂ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਬੱਚਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ?
(1) ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਨੇਮ ਅਨੁਸਾਰ

(2) ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨੇਮ ਅਨੁਸਾਰ

(3) ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਨੇਮ ਅਨੁਸਾਰ

 (4) ਸਬੰਧਵਾਦ ਦੇ ਨੇਮ ਅਨੁਸਾਰ

ਉੱਤਰ: (1) ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਨੇਮ (Law of Effect)
ਵਿਆਖਿਆ: ਥੋਰਨਡਾਈਕ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਨੇਮ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਨਤੀਜੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੇਅਰਾਮੀ ਵਾਲੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

 

3. ਉਮਰ ਦੇ ਵੱਧਣ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
(1) ਉਤਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ

(2) ਸੁਹਜਵਾਦ

 (3) ਬਿਰਧਰੋਗ ਵਿਗਿਆਨ

 (4) ਨਿਦਾਨਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ

ਉੱਤਰ: (3) ਬਿਰਧਰੋਗ ਵਿਗਿਆਨ (Gerontology)
ਵਿਆਖਿਆ: ਬਿਰਧਰੋਗ ਵਿਗਿਆਨ (Gerontology) ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਸਰੀਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

 

4. ਸੂਚਨਾ ਨੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਸੂਚਨਾ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ?
(1) ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨਾ

(2) ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ

 (3) ਮੌਲਿਕਤਾ

(4) ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ

ਉੱਤਰ: (1) ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ (analysis) ਉਹ ਬੋਧ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

 

5. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨੇਮਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ?
(1) ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦਾ ਨੇਮ

 (2) ਸਮੁੱਚਤਾ ਦਾ ਨੇਮ

(3) ਵਰਗੀਕਰਣ ਦਾ ਨੇਮ

(4) ਵਿਅਕਤੀਗਤਤਾ ਦਾ ਨੇਮ

ਉੱਤਰ: (3) ਵਰਗੀਕਰਣ ਦਾ ਨੇਮ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਰਗੀਕਰਣ (classification) ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ (ਨਿਰੰਤਰਤਾ, ਸਮੁੱਚਤਾ, ਵਿਅਕਤੀਗਤਤਾ) ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਿਧਾਂਤ ਹਨ।

 

6. ਮੌਖਿਕ (ਸ਼ਾਬਦਿਕ) ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਪਰਖ ਕਿਸ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਵਿਕਲਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
(1) ਸਾਖਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ

(2) ਅਨਪੜ੍ਹਾਂ ਲਈ

 (3) ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ

 (4) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ

ਉੱਤਰ: (1) ਸਾਖਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ
ਵਿਆਖਿਆ: ਮੌਖਿਕ (verbal) ਟੈਸਟਾਂ ਲਈ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਹੁਨਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਾਖਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਹਨ।

 

7. ਸਿੱਖਣ ਦੀਆਂ ਅਪੰਗਤਾਵਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਵਾਪਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ?
(1) ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਅਧਿਆਪਨ ਵਿਧੀ ਕਾਰਨ

(2) ਮਾਨਸਿਕ ਊਣੇਪਣ ਕਾਰਨ

(3) ਪ੍ਰਸੂਤ ਪੂਰਵ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਸੇਵਨ ਕਾਰਨ

(4) ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਝਿੱਲੀਆਂ ਦੀ ਸੋਜ ਕਾਰਨ

ਉੱਤਰ: (1) ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਅਧਿਆਪਨ ਵਿਧੀ ਕਾਰਨ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਿੱਖਣ ਅਪੰਗਤਾਵਾਂ ਨਿਊਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀਕਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਧਿਆਪਨ ਵਿਧੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ, ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

 

8. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਹੈ ?
(1) ਪ੍ਰਕਿਰਤਿਕ

(2) ਨਿੱਜੀ

 (3) ਸਮਾਜਿਕ

(4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ

ਉੱਤਰ: (4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਿੱਖਿਆ ਕੁਦਰਤੀ (ਜੈਵਿਕ), ਨਿੱਜੀ (ਵਿਅਕਤੀਗਤ) ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

 

9. ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨਾ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ?
(1) ਅਣਯਥਾਰਥਕ ਟੀਚਾ

 (2) ਅਪੰਗਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ

 (3) ਸਕੂਲ ਲਈ ਬੋਝ

(4) ਰਵੱਈਏ, ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਲੋੜ

ਉੱਤਰ: (4) ਰਵੱਈਏ, ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਲੋੜ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੋਚ, ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

 

10. ਸੈਫਾਲੋਕਾਡਲ (Cephalocaudal) ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਨੇਮ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕਾਸ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
(1) ਸਾਧਾਰਨ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵੱਲ

(2) ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਵੱਲ

(3) ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਵੱਲ

 (4) ਪੇਂਡੂ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵੱਲ

ਉੱਤਰ: (3) ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਵੱਲ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸੈਫਾਲੋਕਾਡਲ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕਾਸ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰ ਅਤੇ ਉੱਪਰਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਹੇਠਲੇ ਅੰਗਾਂ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।

 

11. ਮਨੁੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
(1) ਵਿਰਸਾ

 (2) ਵਾਤਾਵਰਣ

(3) ਉਪਰੋਕਤ ਦੋਵੇਂ

 (4) ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ

ਉੱਤਰ: (3) ਉਪਰੋਕਤ ਦੋਵੇਂ
ਵਿਆਖਿਆ: ਬੁੱਧੀ ਵਿਰਸੇ (ਜੈਨੇਟਿਕਸ) ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ (ਸਿੱਖਣ, ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ) ਦੇ ਆਪਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

 

12. ਅਕਸਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਛੂਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਬੱਚਾ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਦਾ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ?
(1) ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਵਜੋਂ

 (2) ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ

(3) ਚੰਗੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ

 (4) ਅਨੁਕੂਲਣ

ਉੱਤਰ: (1) ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਵਜੋਂ (Reflex)
ਵਿਆਖਿਆ: ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਛੂਹਣ 'ਤੇ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ (reflex) ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਭਾਵ।

 

13. ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਜੇਬੰਦੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ?
(1) ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵਜੋਂ

 (2) ਜ਼ਾਤ ਦੀ ਦਰਜੇਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪੱਧਰ

(3) ਵਸੋਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਤ

 (4) ਸਮਾਜਿਕ ਸਤਿਕਾਰ ਦਾ ਪੱਧਰ

ਉੱਤਰ: (1) ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵਜੋਂ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਜੇਬੰਦੀ (social stratification) ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਰਜੇਬੰਦੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

 

14. ਨਿੱਜੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਅਰਥ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
(1) ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ

(2) ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਟਿਊਸ਼ਨ

(3) ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ

 (4) ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ

ਉੱਤਰ: (3) ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਨਿੱਜੀਕ੍ਰਿਤ ਅਧਿਆਪਨ (personalized teaching) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਹਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਾ।

 

15. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਪੱਖ ਬੱਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ?
(1) ਵਿਰਸਾ

(2) ਸਭਿਆਚਾਰ

(3) ਪ੍ਰਾਪਤੀ

(4) ਵਾਧਾ

ਉੱਤਰ: (3) ਪ੍ਰਾਪਤੀ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪ੍ਰਾਪਤੀ (achievement) ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਾਰਕ; ਵਿਰਸਾ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਾਧਾ ਕਾਰਕ ਹਨ।

 

16. ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
(1) ਗੈਰ-ਯਥਾਰਥਕ ਟੀਚਾ

(2) ਅਪੰਗ ਰਹਿਤ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ

 (3) ਸਕੂਲਾਂ 'ਤੇ ਬੋਝ

(4) ਰਵੱਈਏ, ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ

ਉੱਤਰ: (4) ਰਵੱਈਏ, ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ
ਵਿਆਖਿਆ: (ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9 ਵਾਂਗ) ਸਮਾਵੇਸ਼ ਲਈ ਡੂੰਘੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਥਾਂ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ।

 

17. ਸੁਣਨ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਅਪੰਗ ਬੱਚਾ :
(1) ਸਿਰਫ ਸੁਣਨ ਅਪੰਗਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ

(2) ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਲਾਭਦਾਇਕ ਨਹੀਂ, ਕਿੱਤਾ-ਮੁਖੀ ਦਿਓ

(3) ਸਾਧਾਰਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇ ਢੁੱਕਵੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹੋਣ

(4) ਸਾਧਾਰਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇਗਾ

ਉੱਤਰ: (3) ਸਾਧਾਰਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇ ਢੁੱਕਵੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹੋਣ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸੁਣਨ ਅਪੰਗ ਬੱਚੇ ਸਹਾਇਕ ਤਕਨੀਕਾਂ (ਹੀਅਰਿੰਗ ਏਡ, ਸੰਕੇਤ ਭਾਸ਼ਾ) ਨਾਲ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸੈਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

 

18. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਹੋਣਹਾਰ (ਗਿਫਟਿਡ) ਬੱਚੇ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ ?
(1) ਹਮਲਾਵਰ ਅਤੇ ਉਪਰਾਮ (2) ਜੇ ਕੰਮ ਚੁਣੌਤੀ ਭਰੇ ਨਾ ਹੋਣ ਤਾਂ ਅੱਕ ਜਾਵੇ (3) ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਕਰੇ (4) ਹੱਥ ਉਛਾਲੇ, ਇਧਰ-ਉਧਰ ਹਿੱਲੇ

ਉੱਤਰ: (2) ਜੇ ਕੰਮ ਚੁਣੌਤੀ ਭਰੇ ਨਾ ਹੋਣ ਤਾਂ ਅੱਕ ਜਾਵੇ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬੌਧਿਕ ਚੁਣੌਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਘੱਟ ਚੁਣੌਤੀ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਉਤੇਜਨਾਹੀਣ ਅਤੇ ਬੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

 

19. ਤੁਹਾਡੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿਲੱਖਣ ਯੋਗਤਾ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹਾਓਗੇ ?
(1) ਕਲਾਸ ਦੇ ਨਾਲ

(2) ਉੱਚੀ ਕਲਾਸ ਨਾਲ

 (3) ਵਧੇਰੇ ਸਮੱਗਰੀ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨਾਲ

(4) ਕੇਵਲ ਉਦੋਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਾਹੁਣ

ਉੱਤਰ: (3) ਵਧੇਰੇ ਸਮੱਗਰੀ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨਾਲ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਲੱਖਣ ਯੋਗਤਾ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸਮ੍ਰਿਧੀ (enrichment) ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਡੂੰਘਾਈ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

 

20. ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਾਲਾ (ਵਿਗੜਿਆ) ਬੱਚਾ ਕੌਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
(1) ਲਾਡ-ਲਡਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤਾਂ ਕਾਰਨ

(2) ਵਿਰਸੇ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ

 (3) IQ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ

(4) ਸਰੀਰਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ

ਉੱਤਰ: (1) ਲਾਡ-ਲਡਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤਾਂ ਕਾਰਨ
ਵਿਆਖਿਆ: “ਸਮੱਸਿਆ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ” ਅਕਸਰ ਵਿਗੜੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ, ਬਹੁਤ ਲਾਡ ਜਾਂ ਅਸੰਗਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕਾਰਨ ਵਿਵਹਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

 

22. ਨਿਗਮਨੀ (deductive) ਬਹਿਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
(1) ਸਪਸ਼ਟ (ਨਿਸਚਿਤ)

(2) ਸੰਭਾਵੀ

(3) ਅਨੁਭਵ

 (4) ਨਿਰੀਖਣ

ਉੱਤਰ: (1) ਸਪਸ਼ਟ (ਨਿਸਚਿਤ)
ਵਿਆਖਿਆ: ਨਿਗਮਨਾਤਮਕ ਤਰਕ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਆਧਾਰ ਸੱਚ ਹੋਣ ਤਾਂ ਸਿੱਟਾ ਤਾਰਕਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

23. ਰੂਸੋ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ?
(1) ਸਕੂਲ ਤੋਂ

 (2) ਬੋਝ ਤੋਂ

 (3) ਸਮਾਜ ਤੋਂ

(4) ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਤੋਂ

ਉੱਤਰ: (3) ਸਮਾਜ ਤੋਂ
ਵਿਆਖਿਆ: ਰੂਸੋ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਸਮਾਜ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਚੰਗਿਆਈ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖੇ।

 

24. ਪੂਰਵਵਰਤੀ (a priori) ਗਿਆਨ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
(1) ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ

 (2) ਸਬੂਤ

 (3) ਅਨੁਭਵ

(4) ਸੂਚਨਾ

ਉੱਤਰ: (3) ਅਨੁਭਵ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪੂਰਵਵਰਤੀ ਗਿਆਨ (a priori) ਤਜ਼ਰਬੇ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਣਿਤ ਦੇ ਸੱਚ।

 

25. ਪਿੱਛਲਕਾਰੀ (a posteriori) ਗਿਆਨ ਕਿਸ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
(1) ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ

 (2) ਸਬੂਤ

(3) ਅਨੁਭਵ

(4) ਸੂਚਨਾ

ਉੱਤਰ: (3) ਅਨੁਭਵ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪਿੱਛਲਕਾਰੀ ਗਿਆਨ (a posteriori) ਸੰਵੇਦੀ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

 

26. ਜੌਨ ਲੌਕ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ?
(1) ਯਾਦਾਂ

(2) ਕਲਪਨਾ

(3) ਨਿਰੀਖਣ

(4) ਜਨਮਜਾਤ ਵਿਚਾਰ

ਉੱਤਰ: (4) ਜਨਮਜਾਤ ਵਿਚਾਰ
ਵਿਆਖਿਆ: ਲੌਕ ਦੇ ‘ਟੈਬੂਲਾ ਰਾਸਾ’ (ਖ਼ਾਲੀ ਸਲੇਟ) ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਨਮਜਾਤ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

 

27. ਇੱਛਿਤ ਨਤੀਜੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹੁਨਰਾਂ ਦੇ ਵਰਤਣ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ?
(1) ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੋਚ

 (2) ਸਮੱਸਿਆ ਸਮਾਧਾਨ

(3) ਨਿਗਮਨੀ ਵਿਧੀ

(4) ਦਲੀਲਯੁਕਤ ਤਰਕ

ਉੱਤਰ: (2) ਸਮੱਸਿਆ ਸਮਾਧਾਨ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਮੱਸਿਆ ਸਮਾਧਾਨ (problem solving) ਵਿੱਚ ਟੀਚੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹੁਨਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

 

28. ਰਾਬਰਟ ਸਟੇਨਬਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ ਲਈ ਬੁੱਧੀ ਦੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ?
(1) ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ, ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ, ਵਿਹਾਰਕ

(2) ਸੂਖਮ, ਸੰਸਲੇਸ਼ਣੀ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ

(3) ਸੰਸਲੇਸ਼ਣੀ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ, ਵਿਹਾਰਕ

(4) ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ, ਨਿਰੀਖਣ, ਵਿਹਾਰਕ

ਉੱਤਰ: (3) ਸੰਸਲੇਸ਼ਣੀ (synthetic), ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ (analytic), ਵਿਹਾਰਕ (practical)
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਲਈ ਵਿਚਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ (synthetic), ਮੁਲਾਂਕਣ (analytic), ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ (practical) ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

 

29. ਉਤੇਜਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਿਚਲੇ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ?
(1) ਪ੍ਰਾਪਤ-ਪ੍ਰਵਾਨ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ

 (2) ਉਤੇਜਕ-ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ

(3) ਪ੍ਰਾਪਤ-ਪ੍ਰਵਾਨ ਦਾ ਸਬੰਧ

(4) ਉਤੇਜਕ-ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦਾ ਸਬੰਧ

ਉੱਤਰ: (4) ਉਤੇਜਕ-ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦਾ ਸਬੰਧ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਉਤੇਜਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ‘S-R bond’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 

30. ਉਤੇਜਕ-ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਬੰਧ (S-R bond) ਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਸਬਕ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉੱਨਾ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿੰਨਾ ਇਹ ਬੰਧ ……… ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
(1) ਸਥਿਰ

(2) ਵਧੇਰੇ ਕਮਜ਼ੋਰ

 (3) ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ

(4) ਅਸਥਿਰ

ਉੱਤਰ: (3) ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ
ਵਿਆਖਿਆ: ਥੋਰਨਡਾਈਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤੇਜਕ-ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਬੰਧ ਮਜ਼ਬੂਤ (stronger) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਨਾ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਿਹਤਰ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

 

 

 

 

2021 PSTET CDP paper

---

1. Emotion ਸ਼ਬਦ ਕਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ?
(1) ਲਾਤੀਨੀ

 (2) ਯੂਨਾਨੀ

(3) ਫਰਾਂਸੀਸੀ

(4) ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ

ਉੱਤਰ: (1) ਲਾਤੀਨੀ
ਵਿਆਖਿਆ: “Emotion” ਸ਼ਬਦ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ “emovere” ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ” ਜਾਂ “ਹਿਲਾਉਣਾ”।

 

2. ਰਾਬਰਟ ਸਟਰਨਬਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ?
(1) ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ, ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ
(2) ਸੂਖਮ, ਸੰਸਲੇਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ
(3) ਸੰਸਲੇਸ਼ਣੀ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ
(4) ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ, ਨਿਰੀਖਣ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ

ਉੱਤਰ: (3) ਸੰਸਲੇਸ਼ਣੀ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਟਰਨਬਰਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਲਈ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣੀ (ਵਿਚਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ), ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ (ਮੁਲਾਂਕਣ) ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ (ਲਾਗੂ ਕਰਨ) ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

 

3. ਵੈਦਿਕ-ਕਾਲ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਅਸ਼ਟਾਵਕਰ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਅਸਮਰੱਥਤਾ ਸੀ ?
(1) ਸੁਣਨਾ

(2) ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ

(3) ਔਰਥੋਪੈਡਿਕ

 (4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ

ਉੱਤਰ: (3) ਔਰਥੋਪੈਡਿਕ
ਵਿਆਖਿਆ: ਅਸ਼ਟਾਵਕਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੱਠ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਟੇਢਾਪਣ (ਔਰਥੋਪੈਡਿਕ ਅਪੰਗਤਾ) ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਅਸ਼ਟਾਵਕਰ ਪਿਆ।

4. ਟਰਮਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ :
(1) ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ

 (2) ਸਿੱਖਿਅਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ

(3) ਬੁੱਧੀ

(4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ

ਉੱਤਰ: (4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ
ਵਿਆਖਿਆ: ਟਰਮਨ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਬੱਚੇ ਸਰੀਰਕ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

 

5. ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ ?
(1) ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਦੋਸ਼

(2) ਸੁਣਨ-ਦੋਸ਼

(3) ਰੁਚੀ ਦੀ ਘਾਟ

 (4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ

ਉੱਤਰ: (4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੰਵੇਦੀ ਕਮੀਆਂ (ਨਜ਼ਰ, ਸੁਣਨ) ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

 

6. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ?
(1) ਰੁਚੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ

(2) ਉਤਸੁਕਤਾ ਦਬਾਉਣਾ

(3) ਉਪਲਬਧੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ

 (4) ਪ੍ਰੇਰਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ

ਉੱਤਰ: (2) ਉਤਸੁਕਤਾ ਦਬਾਉਣਾ
ਵਿਆਖਿਆ: ਉਤਸੁਕਤਾ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣਾ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਵਿਕਲਪ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।

 

7. ਕਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ?
(1) ਫਰਾਇਡ

 (2) ਪਿਆਜੇ

 (3) ਕੋਹਲਬਰਗ

 (4) ਐਰਿਕਸਨ

ਉੱਤਰ: (4) ਐਰਿਕਸਨ
ਵਿਆਖਿਆ: ਐਰਿਕਸਨ ਦਾ ਮਨੋ-ਸਮਾਜਕ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।

8. ਕੋਹਲਬਰਗ ਨੇ ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ……… ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ।
(1) ਸਮਾਨਤਾ

 (2) ਸੁਤੰਤਰਤਾ

 (3) ਨਿਆਂ

(4) ਭਾਈਚਾਰਾ

ਉੱਤਰ: (3) ਨਿਆਂ
ਵਿਆਖਿਆ: ਕੋਹਲਬਰਗ ਦਾ ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨਿਆਂ (justice) ਦੀ ਧਾਰਨਾ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ।

 

9. ਪਿਆਜੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਹੜੀ ਉਮਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ?
(1) ਜਨਮ ਤੋਂ 2 ਸਾਲ

(2) 2 ਸਾਲ ਤੋਂ 7 ਸਾਲ

 (3) 7 ਸਾਲ ਤੋਂ 11 ਸਾਲ

(4) 32 ਸਾਲ ਤੋਂ 15 ਸਾਲ

ਉੱਤਰ: (1) ਜਨਮ ਤੋਂ 2 ਸਾਲ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸੰਵੇਦੀ-ਮੋਟਰ ਪੜਾਅ (0-2 ਸਾਲ) ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਬੱਚੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੱਢਦੇ ਹਨ।

 

10. ਮਾਨਸਿਕ ਉਮਰ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਿਸਨੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ?
(1) ਬਿੰਨੇ

(2) ਪਿਆਜੇ

 (3) ਗਿਲਫੋਰਡ

(4) ਥਰਸਟਨ

ਉੱਤਰ: (1) ਬਿੰਨੇ
ਵਿਆਖਿਆ: ਐਲਫ੍ਰੇਡ ਬਿੰਨੇ ਨੇ “ਮਾਨਸਿਕ ਉਮਰ” (mental age) ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।

 

11. ਹਰਲਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਅਤੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਅਨੁਮਾਨਯੋਗ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੜੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ :
(1) ਵਾਧਾ

(2) ਵਿਕਾਸ

 (3) ਦੋਵੇਂ (1) ਅਤੇ (2)

(4) ਉਪਰੋਕਤ ਕੋਈ ਨਹੀਂ

ਉੱਤਰ: (2) ਵਿਕਾਸ
ਵਿਆਖਿਆ: ਹਰਲਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ “ਵਿਕਾਸ” (development) ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਅਤੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ।

 

12. ਅਜਿਹਾ ਲਗਾਤਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਬਦਲਾਅ, ਜਿਹੜਾ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ :
(1) ਵਾਧਾ

(2) ਪਰਿਪੱਕਤਾ

(3) ਵਿਕਾਸ

 (4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ

ਉੱਤਰ: (3) ਵਿਕਾਸ
ਵਿਆਖਿਆ: ਲਗਾਤਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਬਦਲਾਅ “ਵਿਕਾਸ” ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।

 

13. ਹਰਲਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਅਤੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਅਨੁਮਾਨਯੋਗ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੜੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ :
(1) ਵਾਧਾ

(2) ਵਿਕਾਸ

 (3) ਦੋਵੇਂ (1) ਅਤੇ (2)

 (4) ਉਪਰੋਕਤ ਕੋਈ ਨਹੀਂ

ਉੱਤਰ: (2) ਵਿਕਾਸ
ਵਿਆਖਿਆ: (ਪ੍ਰਸ਼ਨ 11 ਦੇ ਸਮਾਨ) ਹਰਲਕ ਇਸ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ “ਵਿਕਾਸ” ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।

 

14. ਮਨੋ-ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ “ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਨਾਮ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ” ਪੜਾਅ ਉਮਰ ਦੇ ਕਿਸ ਦੌਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ?
(1) ਜਨਮ ਤੋਂ 1½ ਸਾਲ

 (2) 1½ ਸਾਲ ਤੋਂ 3 ਸਾਲ

 (3) 3 ਸਾਲ ਤੋਂ 6 ਸਾਲ

(4) 6 ਸਾਲ ਤੋਂ 12 ਸਾਲ

ਉੱਤਰ: (1) ਜਨਮ ਤੋਂ 1½ ਸਾਲ
ਵਿਆਖਿਆ: ਐਰਿਕਸਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ (Trust vs Mistrust) ਸ਼ੈਸ਼ਵ ਅਵਸਥਾ (0-1½ ਸਾਲ) ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

 

15. ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਆਮ ਗਲਤ ਨਿਦਾਨ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?
(1) ADHD

(2) OCD

(3) Mood disorder

(4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ

ਉੱਤਰ: (4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਬੋਰੀਅਤ ਅਤੇ ਤੀਬਰਤਾ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ADHD, OCD ਜਾਂ ਮੂਡ ਵਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਗਲਤ ਨਿਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 

16. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਔਰਥੋਪੈਡਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਾਹਿਜ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ ?
(1) ਦਿਮਾਗੀ ਅਧਰੰਗ

(2) ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ

 (3) ਦਿਮਾਗੀ ਸੱਟ

(4) ਪੋਲੀਓ

ਉੱਤਰ: (2) ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ
ਵਿਆਖਿਆ: ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਪੰਗਤਾ ਹੈ, ਔਰਥੋਪੈਡਿਕ (ਸਰੀਰਕ) ਨਹੀਂ।

 

17. ਜਨਸ਼ਾਲਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਮੰਤਵ ਕਿਹੜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ ਹੈ ?
(1) ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਪਏ ਸਮੂਹ

 (2) SC/ST

 (3) ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ

(4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ

ਉੱਤਰ: (4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ
ਵਿਆਖਿਆ: ਜਨਸ਼ਾਲਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਪਏ, SC/ST, ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।

 

18. ਅਸਾਧਾਰਨ (exceptional) ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵਿਦਿਅਕ ਉਪਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ :
(1) ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤਵੱਜੋ

 (2) ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦੇਖਭਾਲ

(3) ਦੋਵੇਂ (1) ਅਤੇ (2)

(4) ਉਪਰੋਕਤ ਕੋਈ ਨਹੀਂ

ਉੱਤਰ: (3) ਦੋਵੇਂ (1) ਅਤੇ (2)
ਵਿਆਖਿਆ: ਅਸਾਧਾਰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਉਪਚਾਰ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

 

19. “Mind in Society” ਨਾਮਕ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਲੇਖਕ ਕੌਣ ਹੈ ?
(1) ਬਰੂਨਰ

 (2) ਗਿਲਫੋਰਡ

(3) ਵਾਇਗੋਟਸਕੀ

(4) ਪਿਆਜੇ

ਉੱਤਰ: (3) ਵਾਇਗੋਟਸਕੀ
ਵਿਆਖਿਆ: ਲੇਵ ਵਾਇਗੋਟਸਕੀ ਨੇ “Mind in Society” ਲਿਖੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਸਮਾਜ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ।

 

20. ਵਿਭੇਦਾਤਮਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ (differential psychology) ਦਾ ਮੋਢੀ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
(1) ਗਾਲਟਨ

 (2) ਬਿੰਨੇ

 (3) ਸਾਈਮਨ

 (4) ਪਿਆਜੇ

ਉੱਤਰ: (1) ਗਾਲਟਨ
ਵਿਆਖਿਆ: ਫਰਾਂਸਿਸ ਗਾਲਟਨ ਨੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ “ਵਿਭੇਦਾਤਮਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪਿਤਾ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 

21. ਕਿਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਔਜ਼ਾਰ ਹੈ ?
(1) ਕੋਹਲਬਰਗ

(2) ਵਾਇਗੋਟਸਕੀ

(3) ਪਿਆਜੇ

 (4) ਉਪਰੋਕਤ ਕੋਈ ਨਹੀਂ

ਉੱਤਰ: (2) ਵਾਇਗੋਟਸਕੀ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਾਇਗੋਟਸਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਦ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੋਚ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਤਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਮੱਧਸਥਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

 

22. ਵਾਇਗੋਟਸਕੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਰਾਦਤਨ ਕਿਰਿਆ (intentional action) ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਸਪੀਚ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
(1) ਸਮਾਜਿਕ

 (2) ਈਗੋਸੈਂਟਰਿਕ (

3) ਅੰਦਰੂਨੀ

 (4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ

ਉੱਤਰ: (3) ਅੰਦਰੂਨੀ
ਵਿਆਖਿਆ: ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਸ਼ਾ (inner speech) ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਇਰਾਦਤਨ ਕਿਰਿਆ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

 

23. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੇ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ?
(1) ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ (2) ਆਮ ਸਕੂਲ (3) ਫੈਕਟਰੀ ਸਕੂਲ (4) ਲੈਬ ਸਕੂਲ

ਉੱਤਰ: (4) ਲੈਬ ਸਕੂਲ
ਵਿਆਖਿਆ: ਲੈਬ ਸਕੂਲ (ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਸਕੂਲ) ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।

 

24. ਬਾਲ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤਾ ?
(1) ਐਰਿਕ ਐਰਿਕਸਨ

 (2) ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ

 (3) ਬੀ.ਐੱਫ. ਸਕਿਨਰ

(4) ਜੌਨ ਡੀਵੀ

ਉੱਤਰ: (4) ਜੌਨ ਡੀਵੀ
ਵਿਆਖਿਆ: ਜੌਨ ਡੀਵੀ ਬਾਲ-ਕੇਂਦਰਿਤ, ਤਜ਼ਰਬਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਮਰਥਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ

 

25. I.Q. (ਬੁੱਧੀ-ਲਬਧੀ) ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਿਸਨੇ ਦਿੱਤਾ ?
(1) ਐਰਿਕਸਨ

(2) ਵਿਲੀਅਮ ਸਟਰਨ

(3) ਸਕਿਨਰ

 (4) ਫਰਾਇਡ

ਉੱਤਰ: (2) ਵਿਲੀਅਮ ਸਟਰਨ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਲੀਅਮ ਸਟਰਨ ਨੇ “Intelligence Quotient” (IQ) ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਫਾਰਮੂਲਾ ਦਿੱਤਾ

26. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਸਮੂਹਿਕ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ ?
(1) ਆਰਮੀ ਅਲਫ਼ਾ ਟੈਸਟ

 (2) ਆਰਮੀ ਬੀਟਾ ਟੈਸਟ

(3) ਮਿਨੀਸੋਟਾ ਪ੍ਰੀ-ਸਕੂਲ ਸਕੇਲ

(4) ਕੁਹਲਮਨ-ਐਂਡਰਸਨ ਟੈਸਟ

ਉੱਤਰ: (3) ਮਿਨੀਸੋਟਾ ਪ੍ਰੀ-ਸਕੂਲ ਸਕੇਲ
ਵਿਆਖਿਆ: ਮਿਨੀਸੋਟਾ ਪ੍ਰੀ-ਸਕੂਲ ਸਕੇਲ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬੁੱਧੀ ਟੈਸਟ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸਮੂਹਿਕ ਟੈਸਟ ਹਨ

 

27. IQ (ਬੁੱਧੀ-ਲਬਧੀ) ਦਾ ਸਹੀ ਫਾਰਮੂਲਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?
(1) ਮਾਨਸਿਕ ਉਮਰ / ਵਾਸਤਵਿਕ ਉਮਰ × 100
(2) ਵਾਸਤਵਿਕ ਉਮਰ / ਮਾਨਸਿਕ ਉਮਰ × 100
(3) ਮਾਨਸਿਕ ਉਮਰ × ਵਾਸਤਵਿਕ ਉਮਰ / 100
(4) (ਮਾਨਸਿਕ ਉਮਰ – ਵਾਸਤਵਿਕ ਉਮਰ) × 100

ਉੱਤਰ: (1) ਮਾਨਸਿਕ ਉਮਰ / ਵਾਸਤਵਿਕ ਉਮਰ × 100
ਵਿਆਖਿਆ: IQ = (Mental Age / Chronological Age) × 100, ਇਹ ਸਟਰਨ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਿਆਰੀ ਫਾਰਮੂਲਾ ਹੈ।

 

28. ਗਾਰਡਨਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਪੇਸ਼ੀਅਲ (ਸਥਾਨਿਕ) ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੌਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ?
(1) ਚਿੱਤਰਕਾਰ

(2) ਗਾਇਕ

 (3) ਕਵੀ

 (4) ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ

ਉੱਤਰ: (1) ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਥਾਨਿਕ ਬੁੱਧੀ (spatial intelligence) ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ੂਅਲ-ਸਥਾਨਿਕ ਸੋਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ, ਆਰਕੀਟੈਕਟਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

 

29. ਪਿਆਜੇ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਗਿਆਨਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਪੜਾਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ?
(1) 8

(2) 6

(3) 3

(4) 4

ਉੱਤਰ: (4) 4
ਵਿਆਖਿਆ: ਪਿਆਜੇ ਨੇ ਚਾਰ ਪੜਾਅ ਦਿੱਤੇ: ਸੰਵੇਦੀ-ਮੋਟਰ, ਪੂਰਵ-ਸੰਚਾਲਕ, ਮੂਰਤ-ਸੰਚਾਲਕ, ਉਪਚਾਰਕ-ਸੰਚਾਲਕ।

 

30. ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸੰਗਠਿਤ ਮੁੱਢਲੀ ਬਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਧੀ ਕਿਹੜੀ ਹੈ ?
(1) ਮਾਂਟੇਸ਼ਰੀ

(2) ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ

(3) ਦੋਵੇਂ (1) ਅਤੇ (2)

(4) ਉਪਰੋਕਤ ਕੋਈ ਨਹੀਂ

ਉੱਤਰ: (2) ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ
ਵਿਆਖਿਆ: ਫਰੀਡਰਿਕ ਫਰੋਬੇਲ ਦਾ ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ (1837) ਪਹਿਲੀ ਸੰਗਠਿਤ ਮੁੱਢਲੀ ਬਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਧੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਂਟੇਸ਼ਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2024 CDP PTET Paper

 

1. ਹੋਣਹਾਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ :
(1) ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਮੁਖੀ

(2) ਆਪਣੇ ਨਿਰਣੇ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ

 (3) ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ 'ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਨਾ ਕਰਨਾ

(4) ਆਗਿਆਕਾਰੀ

ਉੱਤਰ: (2) ਆਪਣੇ ਨਿਰਣੇ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਨਿਰਣੇ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ।

 

2. ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦ :
(1) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ
(2) ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ
(3) ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ
(4) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ

ਉੱਤਰ: (2) ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਦੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਾਅ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

 

3. ਆਊਟ-ਆਫ-ਦ-ਬਾਕਸ ਸੋਚ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ :
(1) ਵੱਖਰੀ ਸੋਚ ਨਾਲ

 (2) ਯਾਦ-ਆਧਾਰਿਤ ਸੋਚ ਨਾਲ

(3) ਕੇਂਦਰਮੁਖੀ ਸੋਚ ਨਾਲ

(4) ਇਕਸਾਰ ਸੋਚ ਨਾਲ

ਉੱਤਰ: (1) ਵੱਖਰੀ ਸੋਚ ਨਾਲ
ਵਿਆਖਿਆ: ਆਊਟ-ਆਫ-ਦ-ਬਾਕਸ ਸੋਚ (divergent thinking) ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਅਨੋਖੇ ਵਿਚਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ।

 

4. ਦਾਅਵਾ (A): ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਲਈ ਸਮਾਜੀਕਰਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਕਾਰਨ (R): ਸਮਾਜੀਕਰਨ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ, ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਜੀਵਨ ਭਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ।
(1) A ਅਤੇ R ਦੋਵੇਂ ਸੱਚ ਹਨ ਪਰ R, A ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ
(2) A ਸੱਚ ਹੈ ਪਰ R ਗਲਤ ਹੈ
(3) A ਅਤੇ R ਦੋਵੇਂ ਸੱਚ ਹਨ ਅਤੇ R, A ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ
(4) A ਅਤੇ R ਦੋਵੇਂ ਗਲਤ ਹਨ

ਉੱਤਰ: (3) A ਅਤੇ R ਦੋਵੇਂ ਸੱਚ ਹਨ ਅਤੇ R, A ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਮਾਜੀਕਰਨ ਬੱਚੇ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ R, A ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ।

 

5. RTE ਐਕਟ 2009 ਅਨੁਸਾਰ ‘ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲੀਅਤ’ ਕਿਸ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ?
(1) ਵਾਂਝੇ ਬੱਚਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲਾ ਰਵੱਈਆ
(2) ਹੱਕ-ਆਧਾਰਿਤ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
(3) ਸਕੂਲ ਦਾਖਲਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ
(4) ਹੁਨਰ-ਅਧਾਰਤ ਸਿੱਖਿਆ ਦੁਆਰਾ ਅਪਾਹਜ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ

ਉੱਤਰ: (2) ਹੱਕ-ਆਧਾਰਿਤ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
ਵਿਆਖਿਆ: RTE 2009 ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੱਕ-ਆਧਾਰਿਤ ਅਤੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।

 

6. ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਧਿਆਪਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
(1) ਆਪਣੀ ਸਹੂਲਤ

(2) ਆਮ ਤੋਂ ਖਾਸ

 (3) ਸਿੱਖਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਦਰਭ

(4) ਇਮਤਿਹਾਨ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਅਨੁਸਾਰ

ਉੱਤਰ: (3) ਸਿੱਖਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਦਰਭ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਅਧਿਆਪਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਦਰਭ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

 

7. ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ :
(1) ਅਧਿਆਪਨ-ਸਿੱਖਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ

(2) ਤਰਕ ਨਾਲ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣਾ

(3) ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੋਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ

(4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ

ਉੱਤਰ: (4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ
ਵਿਆਖਿਆ: ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ (critical pedagogy) ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰੀ, ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੋਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

 

8. ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਮੇਲ ਲੱਭੋ :
A. ਜੈਵਿਕ ਪ੍ਰੇਰਕ I. ਜੀਵਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼
B. ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰੇਰਕ II. ਅਵਾਰਡ
C. ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰੇਰਕ III. ਭੋਜਨ
D. ਨਕਲੀ IV. ਇਮਾਨਦਾਰੀ

ਉੱਤਰ: A-III, B-I, C-IV, D-II
ਵਿਆਖਿਆ: ਜੈਵਿਕ ਪ੍ਰੇਰਕ (ਭੋਜਨ), ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰੇਰਕ (ਜੀਵਨ ਉਦੇਸ਼), ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰੇਰਕ (ਇਮਾਨਦਾਰੀ), ਨਕਲੀ (ਅਵਾਰਡ)।

 

9. “ਗਲਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ” – ਇਹ ਕਥਨ ਕਿਸ ਸਿਧਾਂਤ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ ?
(1) ਪਾਵਲੋਵ ਦਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਨੁਕੂਲਨ (2) ਥੋਰਨਡਾਈਕ ਦਾ ਟਰਾਇਲ ਐਂਡ ਐਰਰ ਸਿਧਾਂਤ (3) ਸਕਿਨਰ ਦੀ ਓਪਰੈਂਟ ਕੰਡੀਸ਼ਨਿੰਗ (4) ਪਿਆਜੇ ਦਾ ਬੋਧਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਸਿਧਾਂਤ

ਉੱਤਰ: (2) ਥੋਰਨਡਾਈਕ ਦਾ ਟਰਾਇਲ ਐਂਡ ਐਰਰ ਸਿਧਾਂਤ
ਵਿਆਖਿਆ: ਥੋਰਨਡਾਈਕ ਦਾ ਟਰਾਇਲ ਐਂਡ ਐਰਰ ਸਿਧਾਂਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਕੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਹੀ ਵਿਵਹਾਰ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।

 

10. ਕੁਦਰਤ-ਪੋਸ਼ਣ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਕੁਦਰਤ’ ਸ਼ਬਦ ਕੀ ਹੈ ?
(1) ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਸੁਭਾਅ

(2) ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕਾਂ ਦਾ ਆਪਸ

(3) ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਗੁਣ

(4) ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ

ਉੱਤਰ: (3) ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਗੁਣ
ਵਿਆਖਿਆ: ਕੁਦਰਤ-ਪੋਸ਼ਣ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਕੁਦਰਤ’ ਦਾ ਅਰਥ ਵੰਸ਼ਾਨੁਗਤ (heredity) ਜਾਂ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਗੁਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

11. ਪਿਆਜੇ ਦੇ ਬੋਧਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਿਸ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ‘ਵਸਤੂ ਸਥਾਈਤਾ’ (object permanence) ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
(1) ਪੂਰਵ-ਬੋਧ ਪੜਾਅ

(2) ਸੰਵੇਦਨ ਪੜਾਅ

(3) ਠੋਸ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ

(4) ਰਸਮੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ

ਉੱਤਰ: (2) ਸੰਵੇਦਨ ਪੜਾਅ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਸਤੂ ਸਥਾਈਤਾ ਸੰਵੇਦਨ-ਪ੍ਰੇਰਕ (sensorimotor) ਪੜਾਅ (0-2 ਸਾਲ) ਦੀ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ।

 

12. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸਮੱਸਿਆ-ਹੱਲ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ ?
(1) ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਦਾ ਗਠਨ

(2) ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ

(3) ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮਝ

(4) ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਸੰਕਲਨ

ਉੱਤਰ: (3) ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮਝ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਅਤੇ ਸਮਝਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

 

13. ਬੱਚਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਸ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ ?
(1) ਸਖ਼ਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ

 (2) ਸਾਰੇ ਤਕਨੀਕੀ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ

(3) ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਢੁਕਵਾਂ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ

(4) ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਣ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਮੌਕੇ

ਉੱਤਰ: (3) ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਢੁਕਵਾਂ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ
ਵਿਆਖਿਆ: ਬੱਚਾ ਉਸ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 

14. ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲੀ ਵਿਭਿੰਨ ਜਮਾਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ :
(1) ਅਧਿਆਪਨ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ

(2) ਕਈ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਕੇ

 (3) ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ

(4) ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਕੇ

ਉੱਤਰ: (3) ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅਧਿਆਪਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

15. ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਮੀ ਟੀਵੀ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ………… ਸਮਾਜੀਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ………… ਏਜੰਸੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
(1) ਟੀਵੀ; ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ

 (2) ਮੀਡੀਆ; ਸੈਕੰਡਰੀ

 (3) ਮੀਡੀਆ; ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ

 (4) ਸਕੂਲ; ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ

ਉੱਤਰ: (2) ਮੀਡੀਆ; ਸੈਕੰਡਰੀ
ਵਿਆਖਿਆ: ਮੀਡੀਆ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਮਾਜੀਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਏਜੰਸੀ ਹੈ ਜੋ ਲਿੰਗ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

 

16. ਸਮਾਜਿਕ ਬਣਤਰ ਦਾ ਕਾਰਜਾਤਮਕ ਸਿਧਾਂਤ ਕਿਸ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ?
(1) ਐਮਿਲ ਦੁਰਖਿਮ

 (2) ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ

 (3) ਰਾਬਰਟ ਸਟੋਲ

(4) ਮੈਕਸ ਵੇਬਰ

ਉੱਤਰ: (1) ਐਮਿਲ ਦੁਰਖਿਮ
ਵਿਆਖਿਆ: ਐਮਿਲ ਦੁਰਖਿਮ ਨੂੰ ਕਾਰਜਾਤਮਕ (functionalist) ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਮੋਢੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 

17. ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ :
(1) ਸਿਰਫ਼ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਾਲ

(2) ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ

 (3) ਸਿਰਫ਼ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਨਾਲ

(4) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ

ਉੱਤਰ: (2) ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਕਾਸ ਵੰਸ਼ਾਨੁਗਤ (nature) ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ (nurture) ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

 

18. ਇੱਕ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁੱਡੀ/ਰਸੋਈ ਦੇ ਸੈੱਟ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਲੜਕਾ ਖਿਡੌਣੇ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ :
(1) ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਮਾਜੀਕਰਨ

 (2) ਅਗਾਊਂ ਸਮਾਜੀਕਰਨ

(3) ਲਿੰਗ ਸਮਾਜੀਕਰਨ

 (4) ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਮਾਜੀਕਰਨ

ਉੱਤਰ: (3) ਲਿੰਗ ਸਮਾਜੀਕਰਨ
ਵਿਆਖਿਆ: ਇਹ ਉਦਾਹਰਣ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਬੱਚੇ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਲਿੰਗ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ।

 

19. ਸਕੂਲ-ਅਧਾਰਤ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸ ਸਿਧਾਂਤ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ?
(1) ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਕਿਫ਼ਾਇਤੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ

(2) ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰ ਮਿਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ

 (3) ਅਧਿਆਪਕ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹਨ

(4) ਅਧਿਆਪਕ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਬਲੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ

ਉੱਤਰ: (4) ਅਧਿਆਪਕ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਬਲੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ
ਵਿਆਖਿਆ: ਅੰਦਰੂਨੀ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਇਸ ਤੱਥ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।

 

20. ਬੀ. ਐਫ. ਸਕਿਨਰ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਚੇ ਦਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ :
(1) ਜਨਮਜਾਤ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ

(2) ਵਿਆਕਰਣ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ

 (3) ਨਕਲ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ

(4) ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ

ਉੱਤਰ: (3) ਨਕਲ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਕਿਨਰ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਨਕਲ (imitation) ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜੀਕਰਨ (reinforcement) ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

 

21. ਹੇਠਲੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਲੇ-ਵੇਅ (ਖੇਡ-ਵਿਧੀ) ਅਧਿਆਪਨ ਵਿਧੀ ਕਿਸ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ?
(1) ਸਰੀਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ

 (2) ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ

(3) ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਿਧਾਂਤ

(4) ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤ

ਉੱਤਰ: (4) ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤ
ਵਿਆਖਿਆ: ਖੇਡ-ਵਿਧੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।

 

22. ਵਿਗੋਟਸਕੀ ਦੇ ਰਚਨਾਵਾਦ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ :
(1) ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
(2) ਬੱਚਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਟਿਊਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ
(3) ਬੱਚਾ ਸਮੂਹਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ
(4) ਰਟੇ (rote memorization) ਰਾਹੀਂ ਬੱਚਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ

ਉੱਤਰ: (3) ਬੱਚਾ ਸਮੂਹਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਗੋਟਸਕੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਤਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਣ (ZPD) 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

 

23. ਇੱਕ ਬੱਚਾ ‘bat’ ਅਤੇ ‘tab’, ‘nuclear’ ਅਤੇ ‘unclear’ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਾ ਪੀੜਤ ਹੈ :
(1) ਸ਼ਬਦ ਪਛਾਣ ਵਿਕਾਰ

 (2) ਡਿਸਕੈਲਕੁਲੀਆ

 (3) ਡਿਸਮੋਰਫੀਆ

(4) ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ

ਉੱਤਰ: (4) ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ
ਵਿਆਖਿਆ: ਅੱਖਰਾਂ/ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਉਲਟਾ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਵਿਭੇਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥਾ ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ।

 

24. ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਲਾਸਰੂਮ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ :
(1) ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਦਾਤਾ; ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ

(2) ਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਤ; ਅਧੀਨ ਭਾਗੀਦਾਰ

(3) ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸੁਵਿਧਾਕਰਤਾ; ਗਿਆਨ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ

 (4) ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ; ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ

ਉੱਤਰ: (3) ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸੁਵਿਧਾਕਰਤਾ; ਗਿਆਨ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸਹੂਲਤਕਾਰ (facilitator) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

 

25. ਹਰੀਸ਼ ਜਮਾਤ 6 ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਮੌਜੂਦਾ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਨਜ਼ਰੀਏ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਸੂਝਾਂ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਨ ਯੋਗਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੈ :
(1) ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ

(2) ਇੱਕ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ

(3) ਇੱਕ ਗੁਣਵਾਨ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ

(4) ਇੱਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ

ਉੱਤਰ: (2) ਇੱਕ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ
ਵਿਆਖਿਆ: ਨਵੇਂ ਨਜ਼ਰੀਏ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਸੂਝਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ (creativity) ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ।

 

26. ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ ?
(1) ਮਾਤਰਾਤਮਕ

 (2) ਗੁਣਾਤਮਕ

(3) ਨਾ-ਮਾਪਣਯੋਗ

(4) (1) ਅਤੇ (2) ਦੋਵੇਂ

ਉੱਤਰ: (4) (1) ਅਤੇ (2) ਦੋਵੇਂ
ਵਿਆਖਿਆ: ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਮਾਤਰਾਤਮਕ (ਜਿਵੇਂ ਉਚਾਈ) ਅਤੇ ਗੁਣਾਤਮਕ (ਜਿਵੇਂ ਸੋਚ ਪੱਧਰ) ਦੋਵੇਂ ਪਹਿਲੂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

 

27. ਵਿਕਾਸ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ :
(1) ਦੋ-ਤਰਫ਼ਾ

 (2) ਪ੍ਰੌਕਸੀਮੋਡਿਸਟਲ

(3) ਸੇਫਾਲੋਕੈਡਲ

(4) ਆਮ ਤੋਂ ਖਾਸ

ਉੱਤਰ: (3) ਸੇਫਾਲੋਕੈਡਲ
ਵਿਆਖਿਆ: ਸੇਫਾਲੋਕੈਡਲ (cephalocaudal) ਸਿਧਾਂਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕਾਸ ਸਿਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਪੈਰਾਂ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।

 

28. ‘ਜ਼ੋਨ ਆਫ ਪ੍ਰੌਕਸੀਮਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ’ (ZPD) ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਕਿਸ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ?
(1) ਪਿਆਜੇ

(2) ਵਿਗੋਟਸਕੀ

(3) ਕੋਹਲਬਰਗ

 (4) ਐਰਿਕਸਨ

ਉੱਤਰ: (2) ਵਿਗੋਟਸਕੀ
ਵਿਆਖਿਆ: ZPD (Zone of Proximal Development) ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਲੇਵ ਵਾਇਗੋਤਸਕੀ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

 

29. ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਲਈ ਸਮਾਜੀਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ (ਮੁੱਢਲੀ) ਏਜੰਸੀ ਹੈ ?
(1) ਸਕੂਲ

(2) ਬਾਜ਼ਾਰ

(3) ਜਮਾਤ

(4) ਪਰਿਵਾਰ

ਉੱਤਰ: (4) ਪਰਿਵਾਰ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪਰਿਵਾਰ ਸਮਾਜੀਕਰਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਏਜੰਸੀ ਹੈ।

 

30. “ਵਿਕਾਸ ਇੱਕ ਕਦੇ ਨਾ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ” – ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਿਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ?
(1) ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ

 (2) ਏਕੀਕਰਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ

 (3) ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ

(4) ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ

ਉੱਤਰ: (4) ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ (continuity) ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕਾਸ ਜੀਵਨ ਭਰ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2025 PSTET CDP paper

---

1. ਕਲਾਸਰੂਮ ਦੇ ਦਖ਼ਲ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਥੀ ਟਿਊਟਰਿੰਗ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?
(A) ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਕੇ
(B) ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਵਧਾ ਕੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਵੈ-ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
(C) ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ
(D) ਸਿਰਫ਼ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਕਾਬਲੇ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਕੇ

ਉੱਤਰ: (B)
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਹਿਪਾਠੀ ਟਿਊਟਰਿੰਗ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਸਵੈ-ਮਾਣ (self-concept) ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

 

2. ਆਟਿਜ਼ਮ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਡਿਸਆਰਡਰ (ASD) ਹੈ :
(A) ਇੱਕ ਸਰੀਰਕ ਬਿਮਾਰੀ
(B) ਇੱਕ ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਕਾਰ ਜੋ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
(C) ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਵਿਵਹਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆ
(D) ਇੱਕ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ

ਉੱਤਰ: (B)
ਵਿਆਖਿਆ: ASD ਇੱਕ ਨਿਊਰੋਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟਲ ਵਿਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

 

3. ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਭਿੰਨ ਸੰਵੇਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਿਉਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਵਿਜ਼ੁਅਲ, ਆਡੀਟੋਰੀ, ਟੈਕਟਾਈਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਵੇਦੀ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ?
(A) ਵਿਗਿਆਨ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਘਟਾਉਣ ਲਈ
(B) ਸਿਰਫ਼ ਵਿਜ਼ੁਅਲ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲਈ
(C) ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ
(D) ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਸਮਝ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ

ਉੱਤਰ: (D)
ਵਿਆਖਿਆ: ਬਹੁ-ਸੰਵੇਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਠੋਸ, ਤਜ਼ਰਬਾਤਮਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

 

4. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧੀ ਬੱਚੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ?
(A) ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਜੋ ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਸਜ਼ਾਯੋਗ ਹਨ
(B) ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਅਪਰਾਧੀ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਮਾਮੂਲੀ ਹਨ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ, ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ, ਜਾਂ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ
(C) ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਜੋ ਕਦੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਤੋੜਦਾ
(D) ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ

ਉੱਤਰ: (B)
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਿੱਖਿਆ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, “ਅਪਰਾਧੀ ਬੱਚਾ” ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਾਮੂਲੀ ਸਮਾਜਕ-ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਨਿਯਮ ਤੋੜਦਾ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ, ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ), ਨਾ ਕਿ ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧੀ।

 

5. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਦੇ ਮੌਖਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ?
(A) ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਰੋਣ ਤੋਂ ਕੂੰਗ ਅਤੇ ਬੇਬਲਿੰਗ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੇਬਲਿੰਗ ਉਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਸੁਣਦੇ ਹਨ
(B) ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਪੂਰੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਕੂੰਗ ਅਤੇ ਰੋਣ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ
(C) ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਲਗ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਹਨ
(D) ਬੇਬਲਿੰਗ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ

ਉੱਤਰ: (A)
ਵਿਆਖਿਆ: ਬੱਚੇ ਰੋਣ, ਫਿਰ ਕੂੰਗ, ਫਿਰ ਬੇਬਲਿੰਗ (ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੀ ਹੈ) ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮੌਖਿਕ ਹੁਨਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

 

6. ਕਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਧੁਨੀ-ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਭਿੰਨ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜੀਭ, ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ, ਗਲੇ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਵਿਅੰਜਨ-ਸਵਰ ਸੰਜੋਗ ਜਿਵੇਂ “ਬਾ, ਬਾ, ਬਾ” ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ?
(A) ਕੂੰਗ

(B) ਈਕੋਲੇਲੀਆ

(C) ਬੇਬਲਿੰਗ

 (D) ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸਪੀਚ

ਉੱਤਰ: (C) ਬੇਬਲਿੰਗ
ਵਿਆਖਿਆ: “ਬੇਬਲਿੰਗ” ਉਹ ਪੜਾਅ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ “ਬਾ-ਬਾ-ਬਾ” ਵਰਗੇ ਦੁਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅੰਜਨ-ਸਵਰ ਸੰਜੋਗ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

 

7. ਕਿਹੜਾ ਸੰਕਲਪ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜਾਂ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਚੈਨਲਾਂ ਵੱਲ ਮੋੜਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ?
(A) ਦਮਨ (Repression)

(B) ਉੱਤਮੀਕਰਨ (Sublimation

) (C) ਇਨਕਾਰ (Denial)

 (D) ਪ੍ਰੋਜੇਕਸ਼ਨ (Projection)

ਉੱਤਰ: (B) ਉੱਤਮੀਕਰਨ (Sublimation)
ਵਿਆਖਿਆ: ਉੱਤਮੀਕਰਨ ਇੱਕ ਪਰਿਪੱਕ ਮਨੋ-ਰੱਖਿਆ ਵਿਧੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਰਚਨਾਤਮਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 

8. ਮੋਂਟੇਸਰੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਕੀ ਹੈ?
(A) ਰਟਨਾ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ

(B) ਬੱਚੇ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ, ਸਵੈ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਸਿੱਖਿਆ

 (C) ਅਧਿਆਪਕ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਲੈਕਚਰ

 (D) ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ

ਉੱਤਰ: (B)
ਵਿਆਖਿਆ: ਮੋਂਟੇਸਰੀ ਵਿਧੀ ਬੱਚੇ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ, ਸਵੈ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਥੀਂ ਸਿੱਖਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

 

9. ਡਿਸਗ੍ਰਾਫੀਆ ਇੱਕ ਸਿੱਖਣ ਸੰਬੰਧੀ ਅਯੋਗਤਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ :
(A) ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸਮਝ

(B) ਮੌਖਿਕ ਸੰਚਾਰ

(C) ਗਣਿਤ ਦੀ ਗਣਨਾ

(D) ਲਿਖਣ ਦੇ ਹੁਨਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਸਤਾਖਰ, ਸਪੈਲਿੰਗ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ

ਉੱਤਰ: (D)
ਵਿਆਖਿਆ: ਡਿਸਗ੍ਰਾਫੀਆ ਲਿਖਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੱਥ-ਲਿਖਾਈ, ਸਪੈਲਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ ਉਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

 

10. ਜੀਨ ਪਿਆਜੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਿਸ ਉਮਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਅੱਧੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਣ ਆਤਮ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ (ਅਹੰਕਾਰੀ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
(A) 0-2 ਸਾਲ

(B) 2-3 ਸਾਲ

(C) 3-5 ਸਾਲ

(D) 7-11 ਸਾਲ

ਉੱਤਰ: (C) 3-5 ਸਾਲ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪਿਆਜੇ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਸੰਚਾਲਕ ਪੜਾਅ (3-5 ਸਾਲ) ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭਾਸ਼ਣ ਅਹੰਕਾਰੀ (egocentric) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ।

 

11. ਕਿਹੜਾ ਵਿਕਾਸ ਦੌਰ ਨਵਜੰਮੇ ਪੜਾਅ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 10-14 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
(A) ਪ੍ਰਸਵ ਅਵਧੀ (Prenatal)

 (B) ਨਵਜੰਮੇ ਅਵਧੀ (Neonatal)

(C) ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਅਵਸਥਾ (Infancy)

(D) ਮੁਢਲਾ ਬਚਪਨ

ਉੱਤਰ: (B) ਨਵਜੰਮੇ ਅਵਧੀ (Neonatal period)
ਵਿਆਖਿਆ: ਨਵਜੰਮੇ ਅਵਧੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 10-14 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਬਾਹਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਢਲਦਾ ਹੈ।

 

12. ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਛੇ ਪੜਾਅ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਿਸਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ?
(A) ਜੀਨ ਪਿਆਜੇ

(B) ਲਾਰੈਂਸ ਕੋਹਲਬਰਗ

 (C) ਲੇਵ ਵਿਗੋਤਸਕੀ

(D) ਸਿਗਮੰਡ ਫਰਾਇਡ

ਉੱਤਰ: (B) ਲਾਰੈਂਸ ਕੋਹਲਬਰਗ
ਵਿਆਖਿਆ: ਕੋਹਲਬਰਗ ਨੇ ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੱਧਰ (ਪੂਰਵ-ਰਵਾਇਤੀ, ਰਵਾਇਤੀ, ਉੱਤਰ-ਰਵਾਇਤੀ) ਅਤੇ ਛੇ ਪੜਾਅ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤੇ।

 

13. ਬੀ.ਐਫ. ਸਕਿਨਰ ਨੇ ਸਕਿਨਰ ਬਾਕਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕੀ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ?
(A) ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਨੁਬੰਧਨ (B) ਕਰਿਆਤਮਕ ਅਨੁਬੰਧਨ (C) ਨਿਰੀਖਣਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ (D) ਬੋਧਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ

ਉੱਤਰ: (B) ਕਰਿਆਤਮਕ ਅਨੁਬੰਧਨ (Operant conditioning)
ਵਿਆਖਿਆ: ਸਕਿਨਰ ਬਾਕਸ (operant chamber) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਕਿਨਰ ਨੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਦ੍ਰਿੜੀਕਰਨ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਢਾਲਦੇ ਹਨ।

 

14. ਉਤੇਜਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸਨੇ ਕੀਤਾ?
(A) ਬੀ.ਐਫ. ਸਕਿਨਰ

(B) ਇਵਾਨ ਪਾਵਲੋਵ

 (C) ਸਿਗਮੰਡ ਫਰਾਇਡ

(D) ਜੀਨ ਪਿਆਜੇ

ਉੱਤਰ: (B) ਇਵਾਨ ਪਾਵਲੋਵ
ਵਿਆਖਿਆ: ਪਾਵਲੋਵ ਨੇ ਕੁੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਨੁਬੰਧਨ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਤੇਜਕ-ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਵਿਵਸਥਿਤ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।

 

15. ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਢਾਂਚਾਗਤ ਮਾਡਲ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਕਾਰਜਾਂ, ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਸੰਜੋਗ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਸਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ?
(A) ਹਾਵਰਡ ਗਾਰਡਨਰ

 (B) ਜੀਨ ਪਿਆਜੇ

 (C) ਜੇ.ਪੀ. ਗਿਲਫੋਰਡ

 (D) ਬੀ.ਐਫ. ਸਕਿਨਰ

ਉੱਤਰ: (C) ਜੇ.ਪੀ. ਗਿਲਫੋਰਡ
ਵਿਆਖਿਆ: ਗਿਲਫੋਰਡ ਦਾ “ਸਟ੍ਰਕਚਰ ਆਫ ਇੰਟਲੈਕਟ” ਮਾਡਲ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਅਯਾਮਾਂ (ਕਾਰਜ, ਸਮੱਗਰੀ, ਉਤਪਾਦ) ਦੇ ਸੰਜੋਗ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

 

16. ਅਨੁਵਾਂਸ਼ਿਕਤਾ ਦਾ ਫੈਕਟਰ ਸਿਧਾਂਤ ਕਿਸਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ?
(A) ਗਰੇਗਰ ਮੈਂਡਲ

 (B) ਐੱਲ.ਐੱਲ. ਥਰਸਟਨ

(C) ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ

(D) ਜੇਮਸ ਵਾਟਸਨ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸਿਸ ਕ੍ਰਿਕ

ਉੱਤਰ: (A) ਗਰੇਗਰ ਮੈਂਡਲ
ਵਿਆਖਿਆ: ਮੈਂਡਲ ਨੇ ਮਟਰ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੁਆਰਾ “ਕਾਰਕਾਂ” (ਜੀਨਾਂ) ਦੇ ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦਿੱਤੇ।

 

17. ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗੇਸਟਾਲਟ ਕਿਸ ਨੂੰ ਸੰਦਰਭਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ?
(A) ਇੱਕ ਇਕੱਲਾ ਹਿੱਸਾ

 (B) ਸਮੁੱਚਾ ਜਾਂ ਰੂਪ

(C) ਭੁੱਲਣਾ

(D) ਯਾਦ ਕਰਨਾ

ਉੱਤਰ: (B) ਸਮੁੱਚਾ ਜਾਂ ਰੂਪ
ਵਿਆਖਿਆ: ਗੇਸਟਾਲਟ ਜਰਮਨ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਸਮੁੱਚਾ” ਜਾਂ “ਰੂਪ”, ਅਤੇ ਇਹ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੱਚਾ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਜੋੜ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

 

18. ਐਡਵਰਡ ਥੌਰਨਡਾਈਕ ਦੇ ਮਲਟੀਫੈਕਟਰ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੁੱਧੀ ਹੈ :
(A) ਇੱਕ ਇਕੱਲੀ ਯੋਗਤਾ (B) ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਕਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ (C) ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ (D) ਸਭ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ

ਉੱਤਰ: (B) ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਕਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ
ਵਿਆਖਿਆ: ਥੌਰਨਡਾਈਕ ਦੇ ਬਹੁ-ਕਾਰਕ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬੁੱਧੀ ਕਈ ਸੁਤੰਤਰ ਯੋਗਤਾਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਸੰਖਿਆਤਮਕ, ਸ਼ਾਬਦਿਕ, ਸਥਾਨਿਕ) ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ।

 

19. ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ “ਉਦੇਸ਼ਪੂਰਣ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪਕ ਯੋਗਤਾ” ਵਜੋਂ ਕਿਸਨੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ?
(A) ਬੀ.ਐਫ. ਸਕਿਨਰ

(B) ਜੀਨ ਪਿਆਜੇ

(C) ਐਡਵਰਡ ਥੌਰਨਡਾਈਕ

(D) ਡੇਵਿਡ ਵੈਚਸਲਰ

ਉੱਤਰ: (D) ਡੇਵਿਡ ਵੈਚਸਲਰ
ਵਿਆਖਿਆ: ਡੇਵਿਡ ਵੈਚਸਲਰ, ਜਿਸਨੇ ਵੈਚਸਲਰ ਬੁੱਧੀ ਸਕੇਲ ਬਣਾਏ, ਨੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ਪੂਰਣ, ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

20. ਮਨੋ-ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ (ਮੋਟਿਵ) ਕੀ ਹੈ?
(A) ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਭਾਵਨਾ ਜੋ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ

(B) ਇੱਕ ਭੌਤਿਕ ਵਸਤੂ

 (C) ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁਨਰ

 (D) ਇੱਕ ਯਾਦ

ਉੱਤਰ: (A)
ਵਿਆਖਿਆ: ਪ੍ਰੇਰਣਾ (motive) ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ (ਲੋੜ, ਇੱਛਾ, ਭਾਵਨਾ) ਜੋ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

 

21. ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕ੍ਰਮ (Hierarchy of Needs) ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਕਿਸਨੇ ਕੀਤਾ?
(A) ਸਿਗਮੰਡ ਫਰਾਇਡ

 (B) ਬੀ.ਐਫ. ਸਕਿਨਰ

 (C) ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਮਾਸਲੋ

 (D) ਇਵਾਨ ਪਾਵਲੋਵ

ਉੱਤਰ: (C) ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਮਾਸਲੋ
ਵਿਆਖਿਆ: ਮਾਸਲੋ ਨੇ ਲੋੜਾਂ ਦਾ ਅਨੁਕ੍ਰਮ (physiological, safety, love/belonging, esteem, self-actualization) ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।

 

22. ਸਵੈ-ਸਾਧਨ (Self-actualization) ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ :
(A) ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ

 (B) ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਚਾਅ

 (C) ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ, ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ, ਅਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ

 (D) ਦੋਸਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ

ਉੱਤਰ: (C)
ਵਿਆਖਿਆ: ਮਾਸਲੋ ਦੇ ਪਿਰਾਮਿਡ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਸਾਧਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੱਧਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ, ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

 

23. ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਅਨੁਵਾਂਸ਼ਿਕਤਾ ਕਿਵੇਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
(A) ਸਿਰਫ਼ ਤੁਰੰਤ ਮਾਪਿਆਂ ਦੁਆਰਾ

(B) ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਦੁਆਰਾ

 (C) ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਾਪਿਆਂ, ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ, ਪੜਦਾਦਾ-ਪੜਦਾਦੀ ਦੁਆਰਾ

(D) ਸਿਰਫ਼ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੁਆਰਾ

ਉੱਤਰ: (C)
ਵਿਆਖਿਆ: ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਨੁਗਤੀ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ (ਮਾਪੇ, ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ, ਪੜਦਾਦਾ-ਪੜਦਾਦੀ) ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜੀਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

24. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ?
(A) ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹਨ

(B) ਇੱਕ ਲੱਛਣ ਜਾਂ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ

(C) ਹਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ

 (D) ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅੰਤਰ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ

ਉੱਤਰ: (B)
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅੰਤਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ, ਉੱਚ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਯੋਗਤਾ ਅਕਸਰ ਚੰਗੀ ਪੜ੍ਹਨ ਸਮਝ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

 

25. ਵਿਵਹਾਰ ਕੀ ਹੈ?
(A) ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ

 (B) ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਕਿਸੇ ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ

(C) ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਦਿੱਖ

 (D) ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ

ਉੱਤਰ: (B)
ਵਿਆਖਿਆ: ਵਿਵਹਾਰ (behavior) ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

 

26. ਅੰਤਰ-ਨਿਰੀਖਣ (Introspection) ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?
(A) ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਵੇਖਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ

 (B) ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨਾ

(C) ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਾਰੇ ਨੋਟਸ ਲਿਖਣਾ

(D) ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ

ਉੱਤਰ: (A)
ਵਿਆਖਿਆ: ਅੰਤਰ-ਨਿਰੀਖਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀਆਂ ਚੇਤਨ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ।

 

27. ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
(A) ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਅੱਗੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ

(B) ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ

 (C) ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਈ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ

 (D) ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਜਾਂ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣਾ

ਉੱਤਰ: (D)
ਵਿਆਖਿਆ: ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਹਫਤੇ ਜਾਂ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

 

28. ਧਿਆਨ (Attention) ਕੀ ਹੈ?
(A) ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ

(B) ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਉਤੇਜਨਾ ਜਾਂ ਪੈਟਰਨ ‘ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ

(C) ਬੇਤਰਤੀਬ ਸੋਚ

 (D) ਸਿਰਫ਼ ਪਿਛਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਦ

ਉੱਤਰ: (B)
ਵਿਆਖਿਆ: ਧਿਆਨ ਉਹ ਬੋਧ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਖਾਸ ਉਤੇਜਨਾ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 

29. ਐਨ.ਈ.ਪੀ. 2020 ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ :
(A) ਸਿਰਫ਼ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ‘ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ

(B) ਤਜਰਬਾਤਮਕ, ਸਮੁੱਚੀ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ, ਅਤੇ ਕਲਾ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ

 (C) ਰਟਨੇ-ਅਧਾਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆ-ਉਨਮੁਖ

 (D) ਸਿਰਫ਼ ਕਲਾਸਰੂਮ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ

ਉੱਤਰ: (B)
ਵਿਆਖਿਆ: ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ (NEP) 2020 ਤਜਰਬਾਤਮਕ, ਸਮੁੱਚੀ, ਬਹੁ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

 

30. “ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਖਣ” (learning by doing) ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਕਿਸਨੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ?
(A) ਜੀਨ ਪਿਆਜੇ

 (B) ਜੌਨ ਡੀਵੀ

(C) ਬੀ.ਐਫ. ਸਕਿਨਰ

(D) ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਮਾਸਲੋ

ਉੱਤਰ: (B) ਜੌਨ ਡੀਵੀ
ਵਿਆਖਿਆ: ਜੌਨ ਡੀਵੀ, ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਮਰਥਕ, ਨੇ “ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਖਣ” ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।

 

 

 

ਅਸਵੀਕਰਨ

ਇਸ ਬਲੌਗ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ PSTET ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ 2011 ਤੋਂ 2025 ਤੱਕ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੱਤਰ (PYQs), ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ, ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ—ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਖੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇਕੱਠਾ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਾਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਹੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ, ਉੱਤਰ, ਵਿਆਖਿਆ, ਸਾਲ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰਬਰਕਰਨ ਦੀ ਸਹੀ ਹੋਣ, ਪੂਰਨਤਾ ਜਾਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। PSTET ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਉੱਤਰ ਕੁੰਜੀਆਂ ਸੰਬੰਧਤ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਅਥਾਰਟੀ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਹਨ।

ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਅਧਿਕਾਰਤ PSTET ਸਿਲੇਬਸ, ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਮਿਆਰੀ ਕਿਤਾਬਾਂ / ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਗਾਈਡਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਲਤੀ, ਖਾਮੀ ਜਾਂ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ ਸਾਡੀ ਕੋਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।

ਇਹ ਸਮੱਗਰੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਿੱਖਿਆ ਸਮੱਗਰੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਕਰੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਕਰਾਸ-ਚੈਕ ਕਰੋ।